Γράφει η Τασσώ Γαΐλα
Η Σφαγή της Χίου ένα από τα μεγαλύτερα κατά της ανθρωπότητας εγκλήματα του 19ου αιώνα ξεκίνησε από τους Οθωμανους στις 30 Μαρτίου 1822 ημέρα Μεγάλη Πέμπτη και συνεχίστηκε για 4 περίπου μήνες. Η Ιερά Μονή του Αγίου Μηνά είναι ένα ιστορικό Μοναστήρι του νησιού όπου σφαγιάστηκαν από τους Οθωμανούς Τούρκους 3.000 γυνικόπαιδα στις 2 Απριλίου 1822…
Το ιστορικό της Σφαγής.
Το Σάββατο 11 Μαρτίου του 1822 ο Αρχηγός της επανάστασης στη Σάμο , Λυκούργος Λογοθέτης, φτάνει στη Χίο με το Χιώτη Μπουρνιά και με 2500-4500 άνδρες(ο στόλος ήταν 8 μπρίκια και 30 βοηθητικά πλοία). Η απόβαση του Λογοθέτη έγινε ταυτόχρονα στον κόλπο της Αγίας Ελένης και στην Αγκάλη. Στο εντωμεταξύ είχαν ειδοποιηθεί αρκετοί Χιώτες , οι οποίοι έσπευσαν να ενωθούν με τους άνδρες του Λογοθέτη. Οι Τούρκοι αναγκάζονται να κλειστούν στο Κάστρο.
Η απελευθέρωση της Χίου έγινε δεκτή από τους Χιώτες με ένα αίσθημα φόβου σχετικά με την έκβαση της επανάστασης. Μάλιστα πολλοί Χιώτες πλούσιοι φεύγουν από το νησί.
Μόλις οι Τούρκοι στην Κωνσταντινούπολη μαθαίνουν το γεγονός της Επανάστασης της Χίου, στέλνουν τον Τουρκικό στόλο με ναύαρχο τον Καρά Αλή. Στις 30 Μαρτίου 1822 ο Τουρκικός στόλος (46 πλοία και 7000 στρατιώτες) φτάνει στο βόρειο τμήμα του νησιού. Λίγες ώρες μετά ενώνονται με άλλους ομοεθνείς τους που βγήκαν από το Κάστρο και ξεκινούν τη σφαγή , τις λεηλασίες και το κάψιμο της πόλης. Ο Λογοθέτης και ο Μπουρνιάς αποχώρησαν προς το εσωτερικό του νησιού , λέγοντας το σύνθημα « ο σώζων εαυτό σωθήτω».
Τη Μεγάλη Παρασκευή, 31 Μαρτίου 1822, καίγεται ο Ναός της Τουρλωτής και δίνεται το σύνθημα στους Τούρκους για γενική αιματοχυσία και αποτέφρωση της πόλης. Από εκείνη τη μέρα και για 4 μήνες φτάνουν Τούρκοι κατάδικοι από τις απέναντι Τουρκικές ακτές με σκοπό το φόνο, τη λεηλασία και τα λάφυρα. Υπολογίζεται ότι κατέφθασαν 40.000 Τούρκοι άτακτοι!
Απολογισμός της σφαγής.
Το νησί ερημώθηκε. Οι Οθωμανοί-Τούρκοι έφεραν από τον Τσεσμέ άλλους 600 Χριστιανούς για να μαζέψουν τη μαστίχα. Αυτοί όμως αγνοούσαν την καλλιέργειά της και οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να αφήσουν ελεύθερους αρκετούς από τους επιζήσαντες της σφαγής Μαστιχοχωρίτες για να καλλιεργήσουν τους σχίνους. Μετά την καταστροφή, από τους 117.000 Χριστιανούς που ήταν ο τότε πληθυσμός της Χίου , έμειναν περίπου 1800 -2000 άνθρωποι. 21.000 ήταν οι φυγάδες(κατέφυγαν στα Ψαρά, Τήνο, Σύρο, Άνδρο, Αγκώνα, Τεργέστη, Μασσαλία, Οδησσό, Μάλτα, Λονδίνο) και 52.000 οι αιχμάλωτοι. Υπολογίζουμε δηλαδή ότι σφαγιάσθηκαν περίπου 52.000 Χιώτες.
Η Ιερά Μονή του Αγίου Μηνά στις φλόγες.
Οταν ο Τουρκικός στόλος ήρθε στη Χίο στις 30 Μαρτίου 1822, άρχισε η σφαγή των Χριστιανών. Γι’ αυτό, 3000 περίπου γυναικόπαιδα από το Νεοχώρι, τα Θυμιανά, και τον Κάμπο, κλείστηκαν στο μοναστήρι, γιατί το θεωρούσαν ασφαλές καταφύγιο. Λίγοι πολεμιστές, από το Νεοχώρι ο Κωνσταντίνος Μονογιός, από τα Θυμιανά ο Ιωάννης Φατούρος, και μερικοί ακόμα, αποφάσισαν να υπερασπιστούν τα γυναικόπαιδα πεθαίνοντας.
Ξημέρωνε Πάσχα, 2 του Απρίλη του 1822, όταν οι Τούρκοι (15.000) κατάφεραν να μπουν στο Μοναστήρι από ένα μικρό άνοιγμα. Έκαψαν, έσφαξαν, λεηλάτησαν. Ποτίστηκε με αίμα αθώων η γη και το άδικο έμεινε ανεξίτηλα αποτυπωμένο, απ’ τα πόδια ενός μικρού παιδιού, πάνω στα μάρμαρα του ναού. Στη συνέχεια πυρπολούν το μοναστήρι .<Εμαρτύρησε εδώ η Ελλάς>, λέει ο ποιητής Ορφανίδης, ανάμεσα στους άλλους στίχους του προσπαθώντας να απεικονίσει το μέγεθος της καταστροφής. Στο παρεκκλήσι των Αγίων Σαράντα που υπάρχει στη Μονή, είναι συγκεντρωμένα τα οστά των μαρτύρων για να θυμίζουν στους νεώτερους τη θυσία των προγόνων τους. και υπολείμματα του αίματος των θυμάτων απορροφήθηκαν στο το μαρμάρινο δάπεδο.
Ιστορικό της Μονής του Αγίου Μηνά, Μονή Σταυροπηγιακή, τόπος σφαγής χιλιάδων Χριστιανών.
Κοντά στην πόλη της Χίου και λίγο έξω απ’ το χωριό Νεοχώρι, αριστερά από τον κεντρικό δρόμο, είναι το μοναστήρι του Αγίου Μηνά. Σημαντικό μνημείο, άμεσα συνδεδεμένο με την νεότερη ιστορία του νησιού, ιδρύθηκε το 1578 – 1586 από τον παπά Μηνά Κούμανο. Ηταν αντρικό μοναστήρι αλλά τα τελευταία χρόνια έγινε γυναικείο. Η Μονή είναι χτισμένη στην κορυφή ενός λόφου πάνω από το Νεοχώρι, με θέα τα νότια χωριά απ’ την μια πλευρά και τα παράλια του νησιού ως πέρα την Μικρά Ασία απ’ την άλλη. Η μνήμη των Αγίων τιμάται στις 11 Νοεμβρίου, την μέρα που γιορτάζεται και η απελευθέρωση των νησιών του Βορειανατολικού Αιγαίου από τον Τουρκικό ζυγό το 1912. Σήμερα στο Μοναστήρι μονάζουν λίγες μοναχές .
Σημείωση: Την ίδια μέρα το ίδιο γεγονός-δηλαδή εισβολή Οθωμανών και σφαγή-, γίνεται και στη Νέα Μονή, την ιστορική Βυζαντινή Μονή Χίου στο βόρειο τμήμα του νησιού.
Τα Τρία κυπαρίσσια στο Μοναστήρι του Αγίου Μηνά. Λαϊκή παράδοση από τη σφαγή.
Στις 30 Μαρτίου του 1822, ημέρα της Μεγάλης Πέμπτης άρχισαν οι διώξεις των Χριστιανών. Αυτοί καταδιωκόμενοι καί ταλαιπωρημένοι αφάνταστα θεωρούντες ασφαλή καταφύγια τα Μοναστήρια κατέφυγαν σε αυτά. Στα καμποχώρια της νότιας Χίου,οι κάτοικοι κατέφυγαν στο Μοναστήρι του Αγίου Μηνά. Ήταν πάνω από τρεις χιλιάδες, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, νέοι, γέροι, υγιείς και άρρωστοι.
Το πρωί του Πάσχα, στις 2 Απριλίου, οι έγκλειστοι Χριστιανοί παρακολούθησαν την Αναστάσιμη Λειτουργία που τέλεσε ο ιεροκήρυκας Ιάκωβος Μαύρος. Τους εορταστικούς ύμνους, όμως, διέκοψαν οι αλλαλαγμοί της εφόδου των Τούρκων. Τα γυναικόπαιδα συγκεντρώθηκαν μέσα στον Ναό και συνωθούνταν να μεταλάβουν των Αχράντων Μυστηρίων. Κανείς από αυτούς μετά από λίγο δεν ξέφυγε από τον όλεθρο. Το αίμα έρρευσε άφθονο μέσα από τα αυλάκια του νερού του Μοναστηριού και πότισε όλη τήν γύρω περιοχή. Και ο ίδιος ο Ναός κολυμπούσε στο αίμα. Η μοναχή Μακαρία διηγήθηκε το εξής συγκινητικό:
«Την στιγμή που πυροβολισμοί, κλάματα, φωνές, αναστεναγμοί, βόγγοι τραυματιών και γοερές κραυγές μελλοθανάτων ακούγονταν παντού ένας νέος με την αρραβωνιαστικιά του έτρεχαν προς την βορεινή πύλη του τείχους του Μοναστηριού, με την ελπίδα ότι ίσως καταφέρουν και την ανοίξουν, για να ξεφύγουν από την μανία του εχθρού. Την στιγμή, όμως, που άνοιξαν, ένας νεαρός Τούρκος Γενίτσαρος εισόρμησε και άρπαξε την κοπέλα, ενώ ο αρραβωνιαστικός της αιχμαλωτίσθηκε από δύο άλλους.
Στην βίαιη και απέλπιδα προσπάθεια της κοπέλας να ξεφύγει από τα χέρια του γενίτσαρου σχίσθηκε το φόρεμά της και φάνηκε στο στήθος της ο χρυσός της σταυρός με τα ροζ μαργαριτάρια. Η ματιά του γενίτσαρου έπεσε σπινθηροβόλα επάνω του και έμεινε προς στιγμήν σαστισμένος. Οι δύο άλλοι Τούρκοι βαστούσαν τον αρραβωνιαστικό της και παρακολουθούσαν την σκηνή. Βλέποντας τον γενίτσαρο να σαστίζει του φώναξαν: <Δεν είναι καιρός να θαυμάζεις τα κάλλη της κοπέλας»! Αυτός όμως έκανε μια κίνηση. Ανέσυρε από την τσέπη του ένα σταυρό με θαλάσσια σμαραγδένια πέτρα. Την δείχνει στην κοπέλλα. Ήταν όμοιοι οι σταυροί, αφού ήταν δώρα του ίδιου πνευματικού τους πατέρα, του νονού τους, στα βαπτίσια τους. Ύστερα από δεκαοκτώ χρόνια τα δυό αδέλφια ανταμώνουν κάτω από αυτές τις δύσκολες συνθήκες. Άφωνος ο γενίτσαρος αγκαλιάζει την αδελφή του και εκείνη παραδίδεται στα αδελφικά του χέρια με εμπιστοσύνη. Σφιχταγκαλιασμένη σηκώνει ο αδελφός την αδελφή και τρέχει για την πύλη. Μόλις, όμως, φώναξε με χαρά η κοπέλα «Κωνσταντή μου» και εκείνος «αδελφούλα μου» μια τουρκική σφαίρα τους ξάπλωσε αγκαλιά στο λιθόστρωτο. Και ενώ το αδελφικό αίμα έσμιξε στο ελληνικό χώμα, ο αρραβωνιαστικός σφάχθηκε πάνω στα δύο πτώματα από τους Τούρκους που τον κρατούσαν.
Σήμερα στο Μοναστήρι του Αγίου Μηνά ορθώνοναι τρία πανύψηλα κυπαρίσσια κοντά στην Εκκλησιά, στο πίσω μέρος του μαυσωλείου με τα μαρτυρικά λείψανα των νεομαρτύρων της Χίου, που ζήτησαν καταφύγιο στον Άγιο Μηνά. Το πρώτο είναι του γαμπρού, το δεύτερο της νύφης και το τρίτο του αδελφού. Ζούν και χαίρονται την ελεύθερη Χίο, την ελεύθερη Ελλάδα, και σιγολικνίζονται στον ελεύθερο, μυρωμένο Αιγαιοπελαγίτικο αέρα, αυτόν που αποστερήθηκαν τα τρία νεαρά Ελληνόπουλα την ημέρα της Αναστάσεως του Χριστού μας το 1822».
Πηγές:
- Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικό ΗΛΙΟΣ
- http://agiosminasxiou.blogspot.com/
- wondergreece.gr.
