Γράφει η Τασσώ Γαΐλα
Οι αναρτήσεις φίλων από την Ικαρία στους λογαριασμούς τους στο facebook με ένα πανέμορφο φυτό σε αποχρώσεις κυανού χρώματος να στολίζει τώρα την άνοιξη τη γη της Ικαρίας, η αφορμή να ασχοληθώ με το άγνωστο για εμένα φυτό ρωτώντας και τους δυο φίλους, τον ακτιβιστή και ασχολούμενο με καλλιέργεια της γής στον Άγιο Δημήτριο Ικαρίας Γιάννη Κουτούφαρη και την γνωστή μας ποιήτρια Λεμονιά Αβαγιάννη (Monika Monique) ποιο είναι αυτό το ωραίο φυτό.
Είναι το : Λούπινο , γνωστό σε πολλά μέρη της χώρας μας με την ονομασία λουμπίνι. Φυτό άγνωστο στους νεώτερους, ξεχασμένο από τους μεγαλύτερους κι όμως με τεράστια διατροφική αξία και συνάμα πηγή οικονομικής εκμετάλλευσης.
Λούπινο λοιπόν, κοινώς λουμπίνι, επιστημονικά Lupinus. Φυτό ποώδες , μονοετές, που ευδοκιμεί σε αμμώδη και όξινα εδάφη και που έπαιζε σημαντικό ρόλο στην διατροφή των αρχαίων Ελλήνων που το ονόμαζαν ‘θέρμος ο ήμερος’ όπως μας πληροφορούν οι δύο αρχαίοι μας γιατροί-φιλόσοφοι Διοσκουρίδης και Θεόφραστος. Ο δε Διοσκουρίδης μας έκανε γνωστό πως από τις δύο ποικιλίες λούπινου, τη γλυκιά και την πικρή, η τελευταία είχε θεραπευτικές ιδιότητες.(Το λούπινο είναι πλούσιο σε πρωτεΐνη, ασβέστιο, φώσφορο, σίδηρο και μαγνήσιο).
Σύμφωνα με την μυθολογία μας λούπινα έτρωγε η Εκάτη ενώ ο μύθος λέει πως τέτοια κατανάλωναν στο νεκρομαντείο του Αχέρωνα όσοι ήθελαν να έλθουν σε επικοινωνία με τους νεκρούς τους.
Ιστορικά δεν είναι ξεκάθαρη η προέλευση του. Πολλοί λένε πως ήταν αρχαία ελληνική καλλιέργεια δικαιολογώντας αυτή την άποψη με τις πολυάριθμες άγριες ποικιλίες του φυτού που συναντάμε στην χώρα μας. Το λουμπίνι, ή λούπινο φύεται σε 300 είδη στην Ελλάδα ενώ οι ποικιλίες που καλλιεργούνται σήμερα στη χώρα μας είναι το λευκό λούπινο, το κυανούν και το κίτρινο.
Το λούπινο περιέχει πολύ άζωτο,που λειτουργεί ως λίπασμα στα χωράφια. Και πράγματι το φυτό του λούπινου αντλεί άζωτο από την ατμόσφαιρα και το αποθηκεύει στο ριζικό του σύστημα, οπότε η παρουσία του σ ένα έδαφος το κάνει αρκετά γόνιμο. Αυτό μας ανέφερε κι ο Γιάννης Κουτούφαρης ότι δηλαδή το χρησιμοποιούν στην Ικαρία σαν λίπασμα στα χωράφια και πρόσθεσε λέγονταςότι οι Ικαριώτες ενώ το είχαν στα δύσκολα φτωχικά παλιά χρόνια στην διατροφή τους σχεδόν καθημερινά,κατόπιν το εγκατέλειψαν και τώρα το χρησιμοποιούν εκτός από λίπασμα και σαν τροφή οικόσητων ζώων όπως των χοίρων.
Σωστά μας είπε ο Ικαριώτης αλλά … αυτά μέχρι τώρα. Τώρα άρχισαν πολλοί να μαθαίνουν τα λούπινα, τον καρπό δηλαδή του φυτού,αυτά τα κιτρινωπά, πλατιά σποράκια που καταναλώνονται πολύ, ιδίως λόγω νηστείας, μιας και περιέχουν μεγάλη ποσότητα πρωτεΐνης, και σχεδόν καθόλου θερμίδες.
Ζητήσαμε από την Γεωπόνο κυρία Μαρία Νιζάμη, λίγες επιστημονικές πληροφορίες για το λούπινο.
«Για να ευδοκιμήσει κυρία Γαΐλα,η καλλιέργειά τους χρειάζεται έδαφος με περιεκτικότητα χαμηλότερη του 5% σε ασβέστιο. Ιδανικά εδάφη είναι αυτά με ph 5-7, αμμοπηλώδη και ελαφρά κοκκινοχώµατα. Είναι ιδανική καλλιέργεια για φτωχά εδάφη, χωρίς την ανάγκη ποτίσματος ή λίπανσης. Παρόλα αυτά σε αρδευόμενα χωράφια και με λίπανση, η καλλιέργεια δίνει μεγαλύτερη παραγωγή.
Η σπορά του γίνεται στις θερμότερες περιοχές το φθινόπωρο, ενώ στις βορειότερες και ορεινές στις αρχές της άνοιξης. Η σπορά μπορεί να γίνεται στα πεταχτά με το χέρι ή με μηχανή γραμμικά σε αποστάσεις που απέχουν 40-50 εκατοστά και 25 εκατοστά φυτό από φυτό σε κάθε γραμμή.
Τα λούπινα συλλέγονται µε θεριστική μηχανή, κατά κανόνα μέσα στον Αύγουστο, όταν το μεγαλύτερο μέρος των λοβών τους έχει αρχίσει να ωριμάζει.
Επειδή είναι εύκολη η καλλιέργεια του και δεν απαιτεί μεγάλα καλλιεργητικά έξοδα είναι μια καλή λύση για όσους έχουν κατάλληλες εκτάσεις μια και είναι σε θέση να τους αποφέρει μέχρι και 400 ευρώ ανά στρέμμα.
Μάλιστα η τεχνολογία πλέον έχει προχωρήσει τόσο που δεν χρειάζεται ούτε καν ξεπίκρισμα ο καρπός του λούπινου. Εδώ και μερικές δεκαετίες αναπτύχθηκαν ποικιλίες λευκού και κίτρινου (ιθαγενούς στη δυτική Μεσόγειο) λούπινου με σχεδόν μηδενική περιεκτικότητα σε αλκαλοειδή, τα οποία κάνουν τον καρπό γλυκό.
Μικρές καλλιέργειες λούπινου υπάρχουν στην Κρήτη- ιδίως στα Χανιά-ενώ σε άγρια μορφή υπάρχουν και στο νομό Ηρακλείου, σε νότιες περιοχές,επίσης και στην Μεσσηνία. Δυστυχώς, αν το συλλέξουμε στην αρχική του μορφή -που φύεται σε αφθονία στη χώρα μας-, το λούπινο δεν τρώγεται καθώς είναι πολύ πικρό. Χρειάζεται λοιπόν να περάσει από μια μακρά διαδικασία ξεπικρίσματος σε γλυκό νερό ακόμα και στη θάλασσα».
Το χρυσοφόρο λούπινο στην φαρμακευτική.(πηγή: Wikipedia).
Από την αρχαιότητα το χρησιμοποιούσαν ως κατάπλασμα ως καταπραϋντικό και μαλακτικό για την αντιμετώπιση των σπυριών, των αποστημάτων και των φλεγμονών όπως τα εκζέματα και οι λειχήνες. Επίσης είναι γνωστή η χρήση του για την αντιμετώπιση των αρθριτικών και του διαβήτη, καθώς και η δράση του σαν ανθελμινθικό, εμμηναγωγό, διουρητικό και καθαρτικό. Η κυανή ποικιλία του φυτού διαθέτει ηρεμιστικές ιδιότητες και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε καταστάσεις αϋπνίας και υπερέντασης. Μπορεί να καταναλωθεί ακόμα με τη μορφή βάμματος ή αφεψήματος. Στην ομοιοπαθητική τα λούπινα εξαιτίας των πολλών θρεπτικών του συστατικών χρησιμοποιούνται για την τόνωση του αναπνευστικού συστήματος και για την αντιμετώπιση συμπτωμάτων χρόνιας κόπωσης.
Προϊόντα από λούπινο συναντάμε κυρίως στην Ευρώπη μιας και είναι κατάλληλα για χορτοφάγους εφόσον αντικαθιστά τα προϊόντα σόγιας , αν και η χώρα με τις μεγαλύτερες εξαγωγές παγκοσμίως είναι η Αυστραλία.
Χώρες με καλλιέργειες λούπινων στην Ευρώπη είναι η Γερμανία, η Ολλανδία και το Βέλγιο με ετήσια παραγωγή που ξεπερνά τους 200 χιλιάδες τόνους.
Σήμερα, η καλλιέργεια του επανέρχεται δειλά και στην χώρα μας με εισαγόμενες (κυρίως από Ιταλία) και λιγότερο πικρές ποικιλίες ιδιαίτερα στη Βόρεια Ελλάδα.
Οι καρποί του μπορούν με την κατάλληλη επεξεργασία να γίνουν αλεύρι, λάδι, να αντικαταστήσουν το κρέας και τα αυγά ή εναλλακτικά να φαγωθούν χλωροί.. Μπορεί να φαγωθεί ως κανονικό φαγητό, ως συνοδευτικό πριν ή μετά το φαγητό, να αξιοποιηθεί ως λίπασμα και ως ζωοτροφή.Οι χρήσεις του πολλές παρότι, σε καιρούς ευμάρειας το είχαμε ξεχάσει.Κλείνοντας να αναφέρω ότι δεν είναι λίγοι οι επιστήμονες που περιγράφουν τα λούπινα ως τη ‘σόγια του μέλλοντος’.
‘Χρυσάφι’ λοιπόν, η καλλιέργεια του λούπινου. Όσοι ‘πιστοί’ προσέλθετε… Ευχαριστώ την γεωπόνο από την Χίο κυρία Μαρία Νιζάμη καθώς και τους Λεμονιά Αβαγιάννη-ποιήτρια και Γιάννη Κουτούφαρη από την Ικαρία για την βοήθεια τους.
