Σαν σήμερα πριν έναν χρόνο έφυγε από την ζωή ο Μίκης Θεοδωράκης. Ο Μίκης των αγώνων και της αριστεράς, ο άρτιος συνθέτης, ο άνθρωπος που διαμόρφωσε τη σύγχρονη λαϊκή και όχι μόνο μουσική.
Ο Μίκης που πέρασε και από την Ικαρία και που με ενέργειες της περιφέρειας Βορείου Αιγαίου διαμορφώνεται το σπίτι των σκορπιών σε μουσείο, το θεοδωράκειο. Το έργο του Μίκη δεν έχει αξιολογηθεί ακόμα, πολλά χρόνια αργότερα θα εκτιμήσουμε το μεγαλείο αυτού του άρτιου έργου, ωστόσο ο Μίκης πέρα από το έργο του, που άγγιζε τον ουρανό, ήταν ένας απλός άνθρωπος. Ένας άνθρωπος που έκανε λάθη όπως όλοι μας. Ο Μίκης όμως στο τέλος της ζωής του δε ξέχασε από που προέρχεται και για αυτό δήλωσε ότι «Τα πιο δυνατά και όμορφα χρόνια μου τα έζησα στις γραμμές του ΚΚΕ».
Στο ΚΚΕ έδωσε την διαθήκη του, το ΚΚΕ τον τιμάει σήμερα το βράδυ με συναυλία του στις εγκαταστάσεις των φυλακών του Ωρωπού, ένα από τα μέρη που βασανίστηκε. Θέλω να αφήσω τον κόσμο αυτό σαν Κομμουνιστής δήλωνε στην πολιτική του διαθήκη που άφησε στο κόμμα που τον ανέδειξε.
Λίγα σημεία από την ζωή του
Ο Μίκης γεννήθηκε στην Χίο τον Ιούλιο του 1925, ωστόσο ήταν Κρητικής και Μικρασιάτικης καταγωγής. Στη Χίο βρέθηκαν οι γονείς του που είχαν συναντηθεί στη Μικρά Ασία, λίγο πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή, ως πρόσφυγες. Τα παιδικά του χρόνια ο Μίκης τα πέρασε σε διάφορες πόλεις της ελληνικής επαρχίας όπως τη Χίο, τη Μυτιλήνη, τα Γιάννενα, το Αργοστόλι, τον Πύργο, την Πάτρα και κυρίως στην Τρίπολη, λόγω των συχνών μεταθέσεων του δημοσίου υπαλλήλου πατέρα του.
Λέγεται ότι στην ηλικία των 12 ετών έγραψε το πρώτο του τραγούδι, ενώ στα 17 του έδωσε την πρώτη του συναυλία στην Τρίπολη παρουσιάζοντας το έργο του Κασσιανή. Το 1943 σε ηλικία 18 ετών οργανώνεται στο ΚΚΕ και στον ΕΑΜ, ΕΛΑΣ. Στην ΕΠΟΝ εκτελεί χρέη διαφωτιστή στον Πέμπτο Τομέα, ενώ αγωνίζεται και ως διμοιρίτης της Μεταξωτής διμοιρίας του 1ου τάγματος της Νέας Σμύρνης κατά τα Δεκεμβριανά. Συγχρόνως σπουδάζει και στο Ωδείο Αθηνών με καθηγητή τον Φιλοκτήτη Οικονομίδη.
Μετά το τέλος του πολέμου, τα Δεκεμβριανά και τον εμφύλιο για τον Μίκη θα έρθουν τα χρόνια των διώξεων. Η πρώτη του σύλληψη έγινε στις 10 Ιουλίου του 1947, και κατόπιν στάλθηκε εξόριστος με σχετική ελευθερία κινήσεων στην Ικαρία, όπου είναι και ο κομματικός υπεύθυνος του χωριού εξορίας, από όπου θα προσπαθήσει ανεπιτυχώς να αποδράσει με τους άλλους εξόριστους υπό τον Βασίλη Ζάννο. Με τη γενικευμένη αμνηστία που δίνει η κυβέρνηση του Θεμιστοκλή Σοφούλη περνάει στην παρανομία και στην προσπάθεια συμμετοχής σε ένοπλες ομάδες του Δημοκρατικού Στρατού Αθηνών. Έτσι βρίσκεται στην ομάδα του Παύλου Παπαμερκουρίου.
Συλλαμβάνεται όμως ξανά στο σπίτι του πατέρα του όπου βρήκε καταφύγιο όντας άρρωστος από πλευρίτιδα και στη συνέχεια στέλνεται ξανά εξόριστος στην Ικαρία, αυτή τη φορά σε συνθήκες πειθαρχηµένης διαβίωσης για λίγους μήνες, όπου γράφει το έργο «Ελεγείο και θρήνος στον Βασίλη Ζάννο». Το έργο αυτό γράφτηκε στη μνήμη του Βασίλη Ζάννου που εκτελέστηκε το 1948. Ο Μίκης στη συνέχεια οδηγείται στην Μακρόνησο όπου βασανίζεται μέχρι παράλυσης. Μετά από παρέμβαση του πατέρα και του θείου του, ανώτερων κρατικών υπαλλήλων, απολύεται από κει ως ανάπηρος.
Στα τέλη του 1949 στέλνεται στα Χανιά όπου και αναρρώνει. Το 1950 επιστρέφει στην Αθήνα από όπου αποφοιτά από το Ωδείο με δίπλωμα στην αρμονία. Ύστερα υπηρετεί το υπόλοιπο της θητείας σε Αλεξανδρούπολη, Αθήνα και Χανιά. Το 1950 αποπειράται μάλιστα να αυτοκτονήσει λόγω των συνεχών προκλήσεων που αντιμετώπιζε, όμως γλύτωσε τον κίνδυνο και το 1951 απολύεται οριστικά από τον στρατό.
Το 1954 μεταναστεύει με κρατική υποτροφία στο Παρίσι όπου εγγράφεται στο Ωδείο (γαλλική ονομασία Conservatoire) και σπουδάζει με τον Ολιβιέ Μεσιάν, για σύντομο χρονικό διάστημα, μουσική ανάλυση, καθώς επίσης και διεύθυνση ορχήστρας με τον Εζέν Μπιγκό. Συνθέτει μουσική για το μπαλέτο της Λουντμίλα Τσέρινα, το Κόβεντ Γκάρντεν, το Μπαλέτο της Στουτγκάρδης και επίσης για τον κινηματογράφο. Το 1957 επίσης του απονέμεται το πρώτο βραβείο του Φεστιβάλ της Μόσχας από τον Σοστακόβιτς για το έργο του Σουίτα No 1 για πιάνο και ορχήστρα. Συγχρόνως συνθέτει πολλά έργα συμφωνικής μουσικής και μουσικής δωματίου. Είναι η πλευρά που γνωρίζουμε λιγότερο οι Έλληνες από πλευράς μουσικής.
Το 1960 επιστρέφει στην Ελλάδα. Τον Σεπτέμβριο εκείνου του έτους ηχογραφείται για πρώτη φορά ο Επιτάφιος, ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του Μίκη. Ένα έργο που άνοιξε έναν καινούργιο δρόμο για το ελληνικό τραγούδι, όχι μόνο γιατί σηματοδοτεί μία ουσιαστική αλλαγή στη μουσική φόρμα, αλλά γιατί παντρεύει τη σύγχρονη λαϊκή μουσική με τη σύγχρονη ελληνική ποίηση, και το ευρωπαϊκό έντεχνο στοιχείο με το ελληνικό λαϊκό στοιχείο.
Η πρώτη εκδοχή του Επιτάφιου του Γιάννη Ρίτσου (γράφτηκε το 1958) ηχογραφήθηκε από τη Νάνα Μούσχουρη σε ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας Μάνου Χατζιδάκι. Μαζί με τον Επιτάφιο ηχογραφείται επίσης ένα άλλο εμβληματικό έργο, το άξιον εστί, ωστόσο η παρουσίαση του έργου αυτού έγινε το 1964.
Το 1963 μετά τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη ιδρύεται η «Νεολαία Λαμπράκη», της οποίας εκλέγεται πρόεδρος. Στις εκλογές του 1964 εκλέγεται πρώτη φορά βουλευτής με την ΕΔΑ στη Β΄ Πειραιώς και την ίδια χρονιά αποκτά διεθνή αναγνώριση με τη σύνθεση της μουσικής για την ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη, Αλέξης Ζορμπάς (Zorba the Greek).
Την 21η Απριλίου του 1967 περνάει στην παρανομία και απευθύνει την πρώτη έκκληση για αντίσταση κατά της Δικτατορίας στις 23 Απριλίου. Τον Μάιο του 1967 ιδρύει, μαζί με άλλους, την πρώτη αντιστασιακή οργάνωση κατά της Δικτατορίας, το Πανελλήνιο Αντιδικτατορικό Μέτωπο (ΠΑΜ), ή Πατριωτικό Αντιδικτατορικό Μέτωπο, που αρχικά ονομαζόταν Πατριωτικό Μέτωπο (ΠΜ). Στο ΠΑΜ εκλέγεται πρόεδρος. Τον Αύγουστο του 1967 συλλαμβάνεται από τη δικτατορία, φυλακίζεται στο υπόγειο της Μπουμπουλίνας, οδηγείται στην απομόνωση και λίγο αργότερα αποφυλακίζεται, όπου μαζί με την οικογένειά του εκτοπίζεται στη Ζάτουνα. Στη συνέχεια οδηγείται στις φυλακές του Ωρωπού.
Ο Μίκης όμως είχε διεθνή αναγνώριση. Η κατάσταση της υγείας του στις φυλακές του Ωρωπού έχει επιδεινωθεί. Μεγάλες προσωπικότητες του εξωτερικού, όπως ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς, Άρθουρ Μίλερ, Λώρενς Ολίβιε, Υβ Μοντάν και άλλοι, δημιουργούν επιτροπές για την απελευθέρωσή του. Με τη διεθνή πίεση να μεγεθύνεται ο Μίκης ύστερα από πρωτοβουλία του Γάλλου πολιτικού Ζαν-Ζακ Σερβάν-Σρεμπέρ οδηγείται στο Παρίσι τον Απρίλιο του 1970. Η πτήση του Θεοδωράκη έφυγε μυστικά από ιδιωτικό αεροδρόμιο του Ωνάση έξω από την Αθήνα. Έφτασε στο αεροδρόμιο Λε Μπουρζέ όπου συναντήθηκε με τον Κώστα Γαβρά, τη Μελίνα Μερκούρη και τον Ζυλ Ντασέν. Ο Θεοδωράκης νοσηλεύτηκε μετά την άφιξη του καθώς έπασχε από φυματίωση. Η σύζυγός του και τα παιδιά του έφτασαν στη Γαλλία μια εβδομάδα αργότερα, αναχωρώντας από την Ελλάδα για τη Γαλλία μέσω της Ιταλίας. Εκεί πλέον από το εξωτερικό μαζί με άλλους Έλληνες όπως την Μελίνα Μερκούρη, τον Ανδρέα Παπανδρέου και άλλου πολιτικούς απευθύνει κάλεσμα για την πτώση της δικτατορίας και την επαναφορά στη δημοκρατία. Από τη Γαλλία βρίσκεται σε διάφορες χώρες της Ευρώπης και όχι μόνο, αφού το 1971 επισκέπτεται τη Χιλή του Σαλβαντόρ Αλιέντε.
Το 1972 επισκέπτεται το Ισραήλ δίνοντας συναυλίες και παράλληλα συναντάται με τον Γιασέρ Αραφάτ, στον οποίο επιδίδει το μήνυμα της ισραηλινής κυβέρνησης και προσπαθεί να τον πείσει να αρχίσει συζητήσεις με την άλλη πλευρά. Το 1974 επιστρέφει στην Ελλάδα, ωστόσο και με την μεταπολίτευση συνεχίζει και δίνει πολλές συναυλίες εκτός Ελλάδας. Πολιτικά ωστόσο παραμένει ενεργός και το 1981 εκλέγεται βουλευτής του ΚΚΕ. Το 1983 του απονέμεται το Βραβείο Λένιν για την Ειρήνη. Το 1989 εκλέγεται βουλευτής με την Νέα Δημοκρατία και γίνεται υπουργός επικρατείας το 1990.
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, αποσύρθηκε και ασχολήθηκε με την ανάγνωση, τη συγγραφή, την έκδοση των παρτιτούρων του και δημοσίευσε κείμενα για τον πολιτισμό και την πολιτική. Εναντιώθηκε στον πόλεμο του Κοσόβου το 1999, την Αμερικάνικη εισβολή στο Ιράκ το 2003. Για τις δράσεις του σε πολιτικό επίπεδο συνεχίζει να παίρνει διεθνή βραβεία, όπως το Βραβείο Ειρήνης και Φιλίας Σοράνο, το Διεθνές Βραβείο Άγιος Ανδρέας ο Πρώτος της Ρωσίας και το έμβλημα του Μεγάλου Αξιωματούχου του Τάγματος της Τιμής από το Λουξεμβούργο.
Το 2015, κατά την εκλογή του ΣΥΡΙΖΑ ως κυβέρνηση αρχικά διάκειται ευνοϊκά προς αυτή, αλλά στη συνέχεια της ασκεί έντονη κριτική. Στο Δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015 τάχθηκε υπέρ του Όχι, ενώ ο Θεοδωράκης ήταν ένας από τους κύριους ομιλητές στο Συλλαλητήριο για τη Μακεδονία στην Αθήνα, το οποίο έλαβε χώρα στις 4 Φεβρουαρίου 2018. Στον λόγο του ανέφερε πως «Η Μακεδονία είναι μία, ήταν, είναι και θα είναι πάντα Ελληνική». Για αυτή του την στάση επικροτήθηκε και από βουλευτές της Χρυσής Αυγής, ενώ εισέπραξε έντονη κριτική από τον ΣΥΡΙΖΑ. Έχει εκφράσει και άλλες αμφιλεγόμενες θέσεις, αφού έχει πει ότι η πηγή του κακού είναι οι Εβραίοι, θέσεις που εκφράζουν ακροδεξιά κόμματα και οδήγησαν σε ματαίωση συναυλίας του στην Αυστρία. Ως υπουργός επικρατείας της ΝΔ εξέφρασε την θέση ότι για τη δολοφονία του Τεμπονέρα ευθύνονται οι ίδιοι οι αριστεροί, ενώ το 1974 έθεσε το δίλημμα «Καραμανλής ή τανκς», κάτι που συγκέντρωσε έντονη κριτική για τη χρονική στιγμή που το έπραξε.
Ωστόσο ως κατακλείδα θα πρέπει να πούμε ότι κακώς διαχωρίζουμε τον Μίκη της πολιτικής με τον Μίκη της τέχνης, διότι εάν τα πολιτικά γεγονότα της εποχής που έζησε είχαν γίνει διαφορετικά, δεν θα είχε γράψει πολλά από τα αριστουργήματά του, που τα αναγνωρίζουν όλοι. Ο δικός μας Μίκης πάντως είναι αυτός που αγωνίστηκε στις τάξεις της αριστεράς και έδωσε τραγούδια ύμνους για όλους τους αγωνιστές.
Η ΚΟ Αττικής του ΚΚΕ θα πραγματοποιήσει σήμερα στις φυλακές Ωρωπού συναυλία – αφιέρωμα στον Μίκη Θεοδωράκη, στις 8 μ.μ. με τίτλο «Κοντά σας όλη μου η ζωή…».
