Απο τη Σύνταξη
Μιλάμε βέβαια για τον τελευταίο παρτιζάνο της Ευρώπης τον Μανώλη Γλέζο, που γεννήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου του 1922, 100 χρόνια πριν.Ο Γλέζος έφυγε από τη ζωή στις 30 Μαρτίου του 2020. Μέχρι και πριν λίγους μήνες, αφού έφυγε από τη ζωή, αγωνιζόταν για τα ιδανικά του και τις αξίες του. Μπορεί κάποιος να διαφώνησε, αυτό είναι λογικό, μπορεί άλλος να θύμωσε με πράγματα τα οποία έπραττε, ωστόσο όλοι αναγωνρίζουν την αξία του.
Αυτός ο τελευταίος παρτιζάνος τη νύχτα της 30ής προς 31η Μαΐου του 1941 κατέβασε την Γερμανική Ναζιστική σημαία μαζί με τον Λάκη Σάντα και άλλους αγωνιστές, από την Ακρόπολη. Μπορεί για κάποιους αυτό να φαίνεται κάτι μικρό, ωστόσο για τα δεδομένα εκείνης της στιγμής ήταν μια κορυφαία πράξη αντίστασης. Ο Μανώλης Γλέζος όμως δεν σταμάτησε εκείνη την νύχτα να αγωνίζεται, αφού όλη του η ζωή ήταν γεμάτοι αγώνες, απλά η κορυφαία πράξη ήταν εκείνη. Συμμετείχε μαζί με τους συντρόφους του ΕΑΜ, του Ελλάς και του ΔΣΕ, σε όλους τους αγώνες της εποχής. Στις ένοπλες και μη συγκρούσεις.
Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από την τριπλη κατοχή εργάσθηκε ως συντάκτης στην εφημερίδα Ριζοσπάστης μέχρι τις 10 Αυγούστου του 1947, οπότε και ανέλαβε αρχισυντάκτης και υπεύθυνος της έκδοσης της εφημερίδας μέχρι το κλείσιμό της από τις ελληνικές Αρχές στα τέλη Δεκέμβρη του 1947. Στις 3 Μαρτίου 1948 συνελήφθη για τις πολιτικές του πεποιθήσεις και καταδικάστηκε αρκετές φορές με διάφορες ποινές και μια φορά σε θάνατο (Οκτώβριος 1948) για «αδικήματα Τύπου» και μια φορά ακόμη σε θάνατο για παράβαση του Γ΄ Ψηφίσματος στις 21 Μαρτίου 1949. Εντούτοις, οι ποινές θανάτου του δεν εκτελέσθηκαν ποτέ, λόγω της δημόσιας κατακραυγής του ελληνικού λαού και της διεθνούς κοινής γνώμης.
Προσωπικότητες όπως ο Πικάσο, ο Σαρλ ντε Γκωλ και άλλοι κινητοποιήθηκαν υπέρ του. Οι ποινές του θανάτου του εντέλει μετατράπηκαν σε καταδίκη σε ισόβια δεσμά το 1950, που ούτε και αυτή τελικά εκτελέστηκε και έτσι αποφυλακίστηκε στις 26 Ιουλίου 1954, επί κυβερνήσεως Παπάγου.
Όταν ιδρύθηκε η ΕΔΑ (3 Αυγούστου 1951), ο Νίκος Ζαχαριάδης πρότεινε στην εκτελεστική επιτροπή του κόμματος, για τις επικείμενες εκλογές, να χρίσει υποψηφίους βουλευτές της τον Νίκο Πλουμπίδη και τον Νίκο Μπελογιάννη. Η ΕΔΑ όμως φοβούμενη μην εκτεθεί για συνεργασία με το παράνομο ΚΚΕ, αντ’ αυτών προτίμησε να συμπεριλάβει τους Μανώλη Γλέζο και Αντώνη Αμπατιέλο, επίσης θανατοποινίτες που έχαιραν όμως ευρύτερης αποδοχής. Αν και φυλακισμένος, ο Μανώλης Γλέζος εκλέχτηκε βουλευτής Αθηνών, υπό τη σημαία της ΕΔΑ. Αυτή ήταν και η πρώτη φορά που πήρε αυτό το αξίωμα.
Με την ευκαρία όμως της εκλογής του, πραγματοποίησε δωδεκαήμερη απεργία πείνας με κύριο αίτημα την απελευθέρωση των δέκα βουλευτών της ΕΔΑ που βρίσκονταν εξόριστοι. Τελικά το αίτημά του έγινε μερικώς δεκτό και απελευθερώθηκαν οι επτά από τους δέκα και εκείνος διέκοψε την απεργία. Μετά την αποφυλάκιση του το 1954, εκλέχθηκε μέλος της Διοικούσας Επιτροπής της ΕΔΑ και ανέλαβε οργανωτικός γραμματέας της. Τον Δεκέμβριο του 1956, ορίστηκε ως διευθυντής της εφημερίδας Αυγή.
Σε μια προσπάθεια αύξησης του ελέγχου της ΕΔΑ από την εξόριστη ηγεσία του ΚΚΕ, ηγετικά στελέχη της ΕΔΑ, μεταξύ των οποίων και ο Γλέζος, εξελέγησαν τακτικά μέλη της ΚΕ του ΚΚΕ, δίχως να αναφερθούν τα πραγματικά τους ονόματα. Τον Αύγουστο του 1958, ο Γλέζος συναντήθηκε στην Αθήνα με το γενικό γραμματέα του ΚΚΕ, Κώστα Κολιγιάννη, που επισκεπτόταν παράνομα τη χώρα. Οι επαφές του Κολιγιάννη παρακολουθούνταν από τις υπηρεσίες ασφαλείας και στις 5 Δεκεμβρίου ο Γλέζος συνελήφθη μαζί με μερικούς άλλους συνεργάτες του στο σπίτι της αδερφής του Βασιλικής (Μπούμπας) Δημητροκάλλη, για παράβαση του αναγκαστικού νόμου 375/1936 περί κατασκοπείας με την κατηγορία της κατασκοπείας υπέρ της ΕΣΣΔ. Μέχρι να εκδικαστεί η υπόθεση στο στρατοδικείο δεν προέκυψαν συγκεκριμένα στοιχεία για πράξεις που έθεταν σε κίνδυνο της ασφάλεια και την άμυνα της χώρας. Έτσι, στον Γλέζο και σε οκτώ συγκατηγορούμενούς του απαγγέλθηκε η κατηγορία για «προσφορά εις κατασκοπείαν», με την οποία κατηγορούνταν επίσης δεκάδες μέλη του ΚΚΕ από το 1954 και η οποία επέφερε ποινή ισόβιας κάθειρξης.
Η σύλληψη και η παραπομπή σε δίκη του Γλέζου προκάλεσε και πάλι διεθνείς αντιδράσεις και ανησυχία για την κατάσταση των πολιτικών ελευθεριών στην Ελλάδα. Τη δίκη του Γλέζου, που διεξήχθη το καλοκαίρι του 1959, παρακολούθησαν τρεις διακεκριμένοι διεθνώς νομικοί, που επέρριψαν ευθύνες στο ΚΚΕ για τη χρήση μεθόδων κατασκοπείας (π.χ. κώδικα, πλαστών εγγράφων), αλλά κατέληξαν ότι η κατηγορία ήταν αβάσιμη και η δίκη είχε πολιτικό χαρακτήρα. Ο Γλέζος καταδικάστηκε εντέλει το 1959 σε φυλάκιση 5 ετών, εκτόπιση 4 ετών και στέρηση των πολιτικών του δικαιωμάτων επί 8 έτη. Την ώρα όμως που κρατείτο στις φυλακές το χωριό του τ’ Απεράθου της Νάξου πρωτοστάτησε με υπόμνημα διαμαρτυρίας το οποίο υπέγραψαν όλοι οι κάτοικοι. Στο υπόμνημα αυτό συμμετείχαν με υπογραφές οι κοινοτάρχες και από άλλα χωριά της Νάξου.
Στις 15 Δεκέμβρη του 1962 αποφυλακίστηκε με Βασιλικό Διάταγμα (ΦΕΚ 14 Δεκ. 1962) και χαρίστηκε το υπόλοιπο της ποινής φυλάκισης ενός έτους και ολόκληρη η εκτόπιση 4 ετών. Στο μεταξύ η εκλογή του ως βουλευτού της ΕΔΑ είχε ακυρωθεί λόγω της στέρησης των πολιτικών του δικαιωμάτων. Μετά την έκδοση χάριτος εξελέγη μέλος της νέας Δ.Ε. και της εκτελεστικής επιτροπής της ΕΔΑ.
Παράλληλα όμως με το θέμα της αντιδικίας στο εσωτερικό, είχε ξεσπάσει και αντιδικία με τη Σοβιετική Ένωση και με το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης να αυξάνεται. Από τα τέλη Απριλίου αρχίζουν να φτάνουν στην Αθήνα αντιπρόσωποι διεθνών οργανώσεων, οι οποίοι είτε ερευνούν το θέμα είτε προβαίνουν σε αιτήματα για παραπομπή της υπόθεσης σε τακτικά δικαστήρια. Στις αρχές του Μαΐου εντέλει ανακοινώθηκε η ίδρυση της Διεθνούς Επιτροπής για την υπεράσπιση του Γλέζου και των συνεργατών του, με έδρα το Παρίσι. Πρόεδρος είναι ο παλαιός Γάλλος πολιτικός Πωλ Μπονκούρ. Ανάμεσα στα ιδρυτικά μέλη ήταν και ο Γάλλος Ζαν-Πωλ Σαρτρ.
Η δίκη του Γλέζου και άλλων στελεχών του ΚΚΕ αρχίζει στις 9 Ιουλίου 1959, στο Τακτικό Στρατοδικείο Αθηνών. Στο μεταξύ, όλα τα κόμματα της Αντιπολιτεύσεως έχουν ταχθεί εναντίον της παραπομπής πολιτικών υποθέσεων στα στρατοδικεία. Παράλληλα στην Αθήνα αφικνούνται ξένοι νομικοί, εκπρόσωποι οργανώσεων και δημοσιογράφοι.
Σύμφωνα με το βούλευμα, οι πέντε από τους παρόντες κατηγορούμενους και πιο συγκεκριμένα οι: Τρικαλινός, Βουτσάς, Ευθημιάδης, Συγγελάκης και Καρκαγιάνης παραπέμπονται «δια προσφοράν εις κατασκοπείαν», σύμφωνα με το Α.Ν. 375/1936 άρθρο 9ο. Οι υπόλοιποι, ανάμεσα στους οποίους και ο Γλέζος, για παροχή βοήθειας στους προσφερθέντες σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 1 του ιδίου Νόμου.
Η δίκη κράτησε 14 μέρες υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, μέσα στο δικαστήριο βρίσκονταν μόνο συγγενείς των κατηγορουμένων, μάρτυρες, δικηγόροι, αστυνομικοί και κάποιοι διαπιστευμένοι δημοσιογράφοι. Η απόφαση του δικαστηρίο θα ήταν άλλα 5 χρόνια φυλάκισης, 4 χρόνια εκτόπιση και 8 χρόνια στέρησης πολιτικών δικαιωμάτων, ωστόσο ο Γλέζος επανεκλέχθηκε το 1961 και ένα έτος μετά βγήκε από την φυλακή.
Ο Γλέζος μαζί με τον Λεωνίδα Κύρκο και τον Γρηγόρη Λαμπράκη συμμετείχε το 1963 στην πορεία ειρήνης και με την έναρξη της δικτατορίας φυλακίζεται, όπου απελευθερώθηκε το 1971. Ο Γλέζος πέρασε 11 χρόνια στην φυλακή και 4 έτη στην εξορία. Ο Γλέζος γλίτωσε από 9 απόπειρες δολοφονίας του, ενώ το 1968 αποχώρησε από το ΚΚΕ γιατί καταδίκασε την παρέμβαση της ΕΣΣΔ στην Τσεχοσλοβακία.
Στην μεταπολίτευση όπου υπήρχαν το ΚΚΕ και το ΚΚΕ Εσωτερικού, ο Γλέζος έκανε προσπάθεια αναβίωσης της ΕΔΑ, όπου ήταν γραμματέας μέχρι το 1985 και πρόεδρος μέχρι το 1989. Η μεταπολιτευτική ΕΔΑ το 1974 συμμετείχε στο σχήμα της ενωμένης αριστεράς (ΚΚΕ,ΚΚΕ Εσωστερικού, ΕΔΑ), το 1977 συμμετείχε στην Συμμαχία Προοδευτικών και Αριστερών Δυνάμεων (ΕΔΑ, ΚΚΕ Εσωτερικού, Σοσιαλιστική πορεία, Σοσιαλιστική πρωτοβουλία και Χριστιανική δημοκρατία). Το 1981 η ΕΔΑ προσχώρησε στο ΠΑΣΟΚ, ο Γλέζος εκλέχθηκε βουλευτής, κάτι που το επανέλαβε το 1985. Το 1986 ο Γλέζος ανέλαβε πρόεδρος στην κοινότητα του χωριού του,στον Απείρανθο. Εκεί έκανε ένα πείραμα που όμοιό του δεν είχε γίνει ποτέ, κατήργησε το Δημοτικό συμβούλιο και έφτιαξε τις συνελεύσεις των πολιτών, ένα μοντέλο διαχείρισης όπου ουσιαστικά συμμετείχαν όλοι οι πολίτες. Ο Γλέζος εντωμεταξύ το 1984 εκλέχθηκε ως ευρωβουλευτής. Το 1985, λίγους μήνες μετά την επανεκλογή του ανεξαρτητοποιήθηκε από την Κ.Ο του ΠΑΣΟΚ, το 1987 παραιτήθηκε του βουλευτικού του αξιώματος και το 2000 κατέβηκε ως υποψήφιος με τον Συνασπισμό, εντωμεταξύ η ΕΔΑ διαλύθηκε το 1989, μέλη της μπήκαν στο νέο εγχείρημα της εποχής τον Συνασπισμό της αριστεράς και τη προόδου.
Το 2004 ο Γλέζος συμμετείχε στο εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ. Το 2010 σε ηλικία 88 ετών ψεκάστηκε σε σχετική διαδήλωση από αστυνομικούς, όπου παρουσίασε αναπνευστικά προβλήματα και υψηλή πίεση, ο υπουργός προστασίας του πολίτη, Μ.Χρυσοχοϊδης καταδίκασε την επίθεση. Το 2012 εκλέχθηκε με τον ΣΥΡΙΖΑ ως βουλευτής επικρατείας, εντωμεταξύ το 2010 εκλέχθηκε ως δημοτικός σύμβουλος στον δήμο της Πάρου.
Μεγάλο μέρος της ζωής του των τελευταίων ετών, το αφιέρωσε στην επιτροπή για τη διεκδίκηση των Γερμανικών αποζημιώσεων, για τα εγκλήματα των ΝΑΖΙ στην Ελλάδα. Το 2014 ο Γλέζος εκλέχθηκε ευρωβουλευτής με τον ΣΥΡΙΖΑ. Μαζί με τους ευρωβουλευτές Γιώργο Κατρούγκαλο και Κωνσταντίνα Κούνεβα καθώς και τον Βουλευτή Παναγιώτη Κουρουμπλή, ο Μανώλης Γλέζος εκπροσώπησε τον ΣΥΡΙΖΑ στη μεγάλη σιωπηρή πορεία κατά της τρομοκρατίας στο Παρίσι, στις 11-1-2015, όπου συμμετείχε πλήθος άνω των 3,5 εκατ. ατόμων, ανάμεσα στο οποίο βρέθηκαν και 44 ηγέτες του κόσμου, οι οποίοι μαζί με τους υπόλοιπους διαδηλωτές φώναξαν «Je suis Charlie».
Παρά την υποστήριξή του στον ΣΥΡΙΖΑ, ο Γλέζος εξέφρασε δημόσια τη διαφωνία του με τις αποφάσεις του κόμματος, όταν διαπραγματεύτηκε πάνω στα θέματα της δανειακής σύμβασης και του μνημονίο. Στις 17 Ιουνίου 2015, ο Γλέζος υπέβαλε την παραίτησή του από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με ισχύ από τις 8 Ιουλίου 2015 καθώς είχε ανακοινώσει ότι θα αποχωρήσει με την παρέλευση ενός χρόνου θητείας. Την θέση του στο ευρωκοινοβούλιο πήρε ο Νίκος Χουντής, μέλος της Λαϊκής ενότητας. Ο Γλέζος τάχθηκε κατά της συμφωνίας των Πρεσπών. Την ημέρα της κηδείας του με κυβερνητική απόφαση η σημαία στην Ακρόπολη κυμάτιζε μεσίστια για όλη την ημέρα. Ο Γλέζος επίσης υπήρξε συγγραφέας 16 βιβλίων και σήμερα τιμήθηκε για τα 100 χρόνια από τη Γέννησή του από το Ευρωκοινοβούλιο.
Ο Αλέξης Τσίπρας μιλώντας στην σχετική εκδήλωση, τόνισε ότι εμείς τιμάμε τον πρώτο παρτιζάνο την ώρα που άλλοι νομιμοποιούν την ακροδεξιά.
Η ομιλία του
Είναι μεγάλη η συγκίνησή μου, διότι πιστεύω ότι σήμερα είναι μια ιστορική μέρα για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Διότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποδίδει τιμή, μέγιστη τιμή, όχι απλά σε έναν Έλληνα πολιτικό, όχι απλά σε έναν Έλληνα αγωνιστή, αλλά σε έναν σημαντικό ευρωπαίο, σε ένα ευρωπαϊκό σύμβολο αντίστασης και αγώνα για την κοινωνική δικαιοσύνη, σε ένα σύμβολο αγώνα ενάντια στον φασισμό.
Κι αυτό είναι μια σπουδαία και ιστορική στιγμή για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και όχι μόνο για τον Μανώλη Γλέζο κι όλους εμάς που βρισκόμαστε σε αυτή την αίθουσα.
Ο Μανώλης Γλέζος για όλους εμάς δεν υπήρξε απλά ένα σύμβολο, αλλά η ίδια η ιστορία μας. Το πρόσωπο μιας Ελλάδας που αγωνίζεται. Το μυαλό μιας Ελλάδας που οραματίζεται. Η ψυχή μιας Ελλάδας που δεν υποτάσσεται ποτέ στον αυταρχισμό.
Αν μία στιγμή ήταν όλη του η ζωή -αναφέρθηκαν και άλλοι σε αυτή τη στιγμή- θα ήταν εκείνη η νύχτα, όπου μαζί με τον Λάκη Σάντα, με πολύ μεγάλη δόση άγνοιας κινδύνου όπως πολλές φορές μας είχε ο ίδιος εκμυστηρευτεί, νέα παιδιά, 18 χρονών αν δεν κάνω λάθος, κατέβασαν το λάβαρο της φρίκης του ναζισμού από τον ιερό βράχο της Ακρόπολης.
Αυτό όμως το θάρρος, η ορμή και η λάμψη στα μάτια του Μανώλη, έμειναν ίδια ακόμη και όταν ήταν 80 και 90 χρονών. Γιατί; Γιατί πιστεύω ότι αυτό το θάρρος του Μανώλη Γλέζου πήγαζε από τις ιδέες του. Από την πίστη στις ιδέες του. Από τη βαθιά του πίστη ότι η Δημοκρατία, η Ελευθερία και η Δικαιοσύνη, είναι αρχές απαράβατες για την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη. Και σε αυτές άλλωστε αφιέρωσε όλη του τη ζωή.
Θα θυμάστε πολλοί από εσάς που ήσασταν εδώ στο ευρωκοινοβούλιο την τελευταία περίοδο, όταν μιλούσε με πάθος για τις πολεμικές επανορθώσεις, τις γερμανικές αποζημιώσεις, μιλούσε εκ’ μέρους του γερμανικού λαού, για την αποκατάσταση της αδικίας εκ’ μέρους του γερμανικού λαού και όχι εκ’ μέρους του ελληνικού λαού.
Αυτές τις αρχές μεταλαμπάδευσε, όχι μόνο σε εμάς τους συντρόφους του πιστεύω, όχι μόνο στους προοδευτικούς και αριστερούς αλλά σε έναν ολόκληρο λαό, τον ελληνικό λαό, με το παράδειγμα του, αλλά και σε όλους τους λαούς της Ευρώπης και του κόσμου.
Διότι ο Μανώλης ήταν βεβαίως σοσιαλιστής, αριστερός, αλλά πάνω απ’ όλα ήταν εθνικός, ήταν οικουμενικός. Ήταν σύμβολο αγώνα και διεκδίκησης απέναντι στη αδικία, απέναντι στο φασισμό, για όλους τους λαούς του κόσμου.
Προσέξτε όμως. Δε ζούσε ο Μανώλης για να είναι ένα περήφανο σύμβολο του χθες, αλλά για να είναι πάντα χρήσιμος στους αγώνες του καθημερινούς στο σήμερα και στο αύριο. Στη συζήτηση, στην έντονη διαμάχη τη λεκτική, στη δράση, στον αγώνα, στην κινητοποίηση, στους δρόμους, παντού. Ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή. Κι αυτή αν θέλετε είναι και η σημαντικότερη διδαχή του. Τίποτα δεν είναι δεδομένο σε ένα κόσμο που η καταπίεση και ο αυταρχισμός ψάχνουν πάντα τρόπο να επιβληθούν. Τίποτα δεν χαρίζεται σε ένα κόσμο χτισμένο με τα υλικά της εκμετάλλευσης και της αδικίας, αλλά τα πάντα κερδίζονται με καθημερινούς αγώνες.
Ο Μανώλης Γλέζος μας αφήνει πίσω μια βαριά κληρονομιά με τις πράξεις του, αλλά και μια σπουδαία ιδέα. Ότι ο κόσμος μπορεί να αλλάξει αν αγωνιστούμε με πάθος γι αυτό, αλλά και αν ενώσουμε όλοι τις δυνάμεις μας γι αυτό, παραμερίζοντας υπαρκτές διαφορές. Και αυτή η κληρονομιά νομίζω ότι είναι σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ. Οδηγός μας στις καινούργιες μάχες απέναντι στο σκοτάδι της ακροδεξιάς και του ολοκληρωτισμού που απειλεί και πάλι σήμερα να γυρίσει το ρολόι της Ευρώπης δεκαετίες πίσω.
Αυτή είναι η μεγάλη διαχωριστική γραμμή, που δυστυχώς και σήμερα, μετά από δεκαετίες, ξεπροβάλει ως αναγκαιότητα σε μια Ευρώπη που απειλείται. Και δεν είναι τυχαίο που σήμερα είμαστε όλοι εδώ για να τιμήσουμε το πρώτο παρτιζάνο της Ευρώπης, την ίδια ώρα που κάποιοι άλλοι κλείνουν το μάτι και νομιμοποιούν την άνοδο της ακροδεξιάς στην εξουσία σε κρίσιμες ευρωπαϊκές χώρες.
Η τιμή στον Μανώλη Γλέζο θα έλεγα ότι είναι σήμερα για όλους εμάς εδώ, ένα καθήκον ταυτόσημο με το καθήκον για την υπεράσπιση των αξιών μας. Των κοινών προοδευτικών ευρωπαϊκών αξιών. Της Ελευθερίας, της Δημοκρατίας, της Δικαιοσύνης.
Κάποτε χρειάστηκαν ήρωες σαν το Μανώλη για να υπερασπιστούν αυτές τις αξίες και να σύρουν ξανά το κάρο της ιστορίας μπροστά. Σήμερα είναι καθήκον όλων μας να μη χρειαστούν ποτέ ξανά άλλοι ήρωες σαν τον Μανώλη στο μέλλον και η Ευρώπη να μείνει στο δρόμο της Δημοκρατίας, της Ειρήνης και της προκοπής. Αυτό πιστεύω ότι είναι το καθήκον μας και αυτή η μέγιστη τιμή στη μνήμη του, αν όλοι δουλέψουμε για να επιτελέσουμε αυτό το καθήκον.
