Γράφει η Τασσώ Γαΐλα
Κλασσικός της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, κορυφαίος των Ελληνικών Γραμμάτων του 20ου αιώνα, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, ο συγγραφέας που νίκησε τον χρόνο και το αριστούργημά του «Λόγια της Πλώρης» γραμμένο το 1899! εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή αναγνώσματα -ιδίως για τους νέους- ακόμη και σήμερα.
Ανδρέας Καρκαβίτσας· από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Ελληνικής Πεζογραφίας, η πένα που προσπάθησε να ζωντανέψει την Ελληνική ψυχή, ο συγγραφέας που εμφανίστηκε στα Ελληνικά Γράμματα στα τέλη του 19ου αιώνα καλλιεργώντας το είδος της ηθογραφίας με ρεαλισμό και ευαισθησία, γεννήθηκε το 1865. Λεχαινά ένα μικρό ασήμαντο χωριό η γενέτειρά του και ο μικρός Ανδρέας θα μεγαλώσει με τα λαϊκά τραγούδια και τους θρύλους που του διηγείται η γιαγιά του. Τα λατρεύει όπως και τις παραδόσεις για την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και τους ήρωες αγωνιστές της, πηγή έμπνευσης στο κατοπινό λογοτεχνικό του έργο. Τελειώνει το Δημοτικό Σχολείο στο χωριό του και συνεχίζει τις σπουδές του στην Πάτρα. Γυμνάσιο και…. διάβασμα λογοτεχνίας (αγαπημένος του ποιητής ο Διονύσιος Σολωμός) και λαογραφία και μυθολογία (αγαπημένο του βιβλίο: «Νεοελληνική Μυθολογία, Νικολάου Πολίτη, 1879). Τελειόφοιτος του Γυμνασίου ο νεαρός Ανδρέας, θα ερωτευθεί την συντοπίτισσά του Ιολάνθη Βασιλειάδη. Αίσθημα που θα «σφραγίσει» όλη του τη ζωή και θα τον ωθήσει στο γράψιμο της νουβέλας: «Λυγερή», 1896.
Αθήνα 1883:Ο Ανδρέας αρχίζει τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (αποφοίτησε τον Δεκέμβριο του 1888). Είναι η εποχή της μεγάλης πάλης για την καθιέρωση της γλώσσας του λαού, της δημοτικής γλώσσας στην λογοτεχνία.
Ο δεκαοκτάχρονος Ανδρέας στους φιλολογικούς κύκλους θα γνωρίσει τους καλύτερους των λογοτεχνών της εποχής εκείνης κι ανάμεσά τους και τον καλύτερο –μέχρι το τέλος της ζωής του-, φίλο του τον σοσιαλιστή εκδότη και λογοτέχνη Κώστα Χατζόπουλο. Και ο νεαρός πεζογράφος που ξεχώριζε για το ήθος και τις αρχές του το 1884 σε ηλικία 19 ετών, δημοσιεύει το πρώτο του «Ασήμω» για να ακολουθήσουν αρκετά ακόμα, όλα με έντονο το στοιχείο λαογραφίας και ηθογραφίας και κύρια πηγή έμπνευσης την αγάπη προς τον απλό λαό, την πατρίδα, τον πατριωτισμό.
«Λίαν Καλώς» ο βαθμός του πτυχίου του νεαρού Ανδρέα από την Ιατρική Σχολή και αρχές του 1889 θα καταταχτεί στον στρατό υπηρετώντας με τον βαθμό του Εφέδρου Ανθυπίατρου σε διάφορες πόλεις ερχόμενος έτσι σε επαφή με τον λαό και τα προβλήματά του. Κέρκυρα, Μεσολόγγι (τόπος έμπνευσης του αριστουργήματός του «Ζητιάνος», 1897), Λάρισα στο θεσσαλικό κάμπο, περιοχή όπου οι άθλιες συνθήκες ζωής των φτωχών αγροτών, τα ήθη και τα έθιμά τους υπήρξαν πηγή έμπνευσης πολλών διηγημάτων του συγγραφέα.
1891. Λίγο μετά τη θητεία του στο Στρατό ο Ανδρέας Καρκαβίτσας διορίζεται γιατρός στο ατμόπλοιο «Αθήναι» και, τις εμπειρίες τριών χρόνων από την ζωή του ναυτόκοσμου θα καταγράψει αργότερα στο βιβλίο σταθμός της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας «Λόγια της Πλώρης», 1899.
1897. Ένας αποτυχημένος για τη Ελλάδα πόλεμος στην Θεσσαλία, συμμετοχή σ’ αυτόν του Ανδρέα Καρκαβίτσα ο οποίος από το 1896 υπηρετεί μόνιμα στον Ελληνικό Στρατό ως Ανθυπίατρος.
Αρχές του 20ου αιώνα. Χρόνια ταραγμένα για την Ελλάδα, η τραγική πορεία της Εθνικής Ζωής πληγώνει και προβληματίζει έντονα τον νεαρό πατριώτη συγγραφέα Ανδρέα Καρκαβίτσα ο οποίος αυτή την περίοδο αρθρογραφεί σε εφημερίδες, εκδίδει τα βιβλία του και συμμετέχει σε κάθε προοδευτική κίνηση που υπηρετεί τα συμφέροντα του λαού.
1912-1913. Βαλκανικοί Πόλεμοι, η Ελλάδα και πάλι στα «όπλα», ο γιατρός-λογοτέχνης Ανδρέας Καρκαβίτσας εργάζεται σε ορεινά χειρουργεία ακολουθώντας το Στρατό.
1916. Θεσσαλονίκη. Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας είναι αντίθετος με την απόφαση του πανίσχυρου πολιτικού Ελευθερίου Βενιζέλου σχετικά με την είσοδο της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων (Αντάντ). Και, αυτή η αντίδραση-αντίθεση του λογοτέχνη προκάλεσε την φυλάκιση και κατόπιν εξορία του για αρκετό διάστημα στην ιδιαίτερη πατρίδα του το χωρίο Λεχαινά. Εδώ, η υγεία του θα κλονισθεί ανεπανόρθωτα οδηγώντας τον μετά από λίγα χρόνια στο θάνατο από φυματίωση….
Λίγο πριν το τέλος της ζωής του, εκδίδει δύο συλλογές διηγημάτων του, δέχεται μια μεγάλη απογοήτευση όταν θα του αρνηθούν μία θέση στο Στρατό την οποία ζητά για βιοποριστικούς λόγους και…. μια χαρά, όταν έστω και «αργά» θα δημιουργήσει μία ευτυχισμένη σχέση με μία κυρία των Αθηνών, σχέση από την οποία αντλεί την δύναμη να ασχοληθεί με βιβλία παιδαγωγικού προορισμού (1919-1920).
Η Στρατιωτική καριέρα του κορυφαίου πεζογράφου Ανδρέα Καρκαβίτσα έληξε στις 16-5-1922. Βαθμός: Συνταγματάρχης – Γενικός Αρχίατρος. Πέθανε στην Αθήνα, στο σπίτι του στο Μαρούσι, στις 24 Οκτωβρίου του 1922.
Το Λογοτεχνικό έργο του;
Ήθη και έθιμα μιας ολόκληρης εποχής, μαχόμενη λογοτεχνία, θέση υπέρ του καταπιεζόμενου λαού, ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας, ζωντανή δημοτική γλώσσα και, ο γεννημένος τον 19ο αιώνα μαθητής του Ορφέα Ανδρέας Καρκαβίτσας περνά στην αθανασία με το: «Λόγια της πλώρης», (1899).
Είκοσι διηγήματα, ιστορίες της θάλασσας, που αναφέρονται στη θάλασσα, αντιπροσωπεύουν τη θάλασσα, τη λαχτάρα για τη θάλασσα, τον αγώνα με την θάλασσα. Με φόντο τις όμορφες περιγραφές της θάλασσας, σε πρώτο πλάνο ο αγώνας των ναυτικών για την επιβίωσή τους, η πάλη με το υγρό στοιχείο.
Ο ποιητής Μ. Μαλακάσης μέγας πολέμιος του Ανδρέα Καρκαβίτσα, δηλώνει για το «Λόγια της Πλώρης»: «Είναι ένα από τα αριστουργήματα της Νεότερης Φιλολογίας μας. Το «Λόγια της Πλώρης», θα μείνουν Αθάνατα. [Εφημερίδα «Ελεύθερο Βήμα», 1940].
«Λυγερή», 1896, Νουβέλα. Με άφθονο λαογραφικό υλικό και κοινωνικό προβληματισμό, παρουσίαση της Ελληνίδας Γυναίκας του 19ου αιώνα. Ο συγγραφέας το έγραψε το 1890 και η υπόθεσή του είναι εμπνευσμένη από τον άτυχο -προαναφερόμενο στην αρχή του κειμένου- έρωτά του με το κορίτσι από το χωριό του, τον καιρό που ήταν -ο συγγραφέας- μαθητής Γυμνασίου και στην συνέχεια φοιτητής της Ιατρικής Σχολής. Ο πατέρας όμως της κοπέλας δεν θέλει να γίνει αυτός ο γάμος και την παντρεύει με έναν πλούσιο νέο. Η κοπέλα αν και αγαπά τον νεαρό φοιτητή Ανδρέα υποτάσσεται στην επιθυμία του πατέρα της. Αυτό, τον έρωτά της για εκείνον και το δράμα του αποτυχημένου γάμου της, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας θα τα μάθει…. πολύ αργότερα. Εν τω μεταξύ σε ένα γράμμα του στον φίλο του λογοτέχνη και εισηγητή του Σοσιαλισμού στην Ελλάδα Κώστα Χατζόπουλου και, πιστεύοντας ότι η κοπέλα που τόσο αγαπά ο ίδιος θα παντρευτεί με την θέλησή της κάποιον άλλο, γράφει βαριά λόγια κατά της αγαπημένης του και σημειώνει: Στο διάολο όλες οι γυναίκες. Αργότερα, όταν έμαθε τα πραγματικά γεγονότα, απεικόνισε όλη την ιστορία στο: «Λυγερή».
«Ο Ζητιάνος», 1897. Ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.
Υπόθεση: Θεσσαλία, λίγα χρόνια μετά την ενσωμάτωσή της με την ελεύθερη Ελλάδα. Ο Νατουραλισμός του συγγραφέα, σ’ αυτό το έργο του φτάνει στο αποκορύφωμά του. Κεντρικός χαρακτήρας, ο επαγγελματίας Ζητιάνος που εκμεταλλεύεται την δυστυχία των φτωχών και αγράμματων χωρικών σε συνδυασμό με την εκμετάλλευσή τους από την άρχουσα τάξη της εποχής.
«Παλιές Αγάπες», 1900, διηγήματα, κ.λπ. Τα βιβλία του Ανδρέα Καρκαβίτσα, έχουν μεταφραστεί, και κυκλοφορούν σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες.
