Συνέντευξη στην Τασσώ Γαΐλα
«Χιώτης της διασποράς», δηλώνει με έμφαση ο γεννημένος στην Αθήνα Νίκος Γούλιας, ένας από τους πιο σημαντικούς της γενιάς του αρχιτέκτονας.
-κ. Γούλια, στην μέχρι τώρα αρχιτεκτονική σας διαδρομή, καριέρα 30 ετών, το έργο σας οι δημιουργίες σας είναι και αξιοπρόσεκτες και σημαντικές. Θα μας αναφέρετε κάποιες από τις δουλειές σας;
-Έργα μου κ. Γαΐλα θα βρείτε από τη Σάμο μέχρι την Κέρκυρα και από τη Μάνη μέχρι τη Δράμα και φυσικά και στην Αττική.
-Στη Μάνη για παράδειγμα τι κατασκευάσατε; Ονομαστικά κάποια έργα σας; Ξέρετε είστε από τους λίγους σύγχρονους αρχιτέκτονες με τόσες πολλές βραβεύσεις. 25 Πανελλήνια Αρχιτεκτονικά βραβεία δεν είναι κάτι ασήμαντο, σωστά;
-Ενδεικτικά θα σας αναφέρω δουλειές μου όπως το κεντρικό Αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου Βόλου, 3 κτίρια στο Πανεπιστήμιο Πατρών, 4 στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, το Δημαρχείο Δράμας και, για τη Μάνη που ρωτήσατε εκεί έκανα το κτήμα Ταϋγέτη της οικ. Βαρβιτσιώτη, α και τη συμμετοχή μου στη μελέτη του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης.
-Στη Χίο που λατρεύετε δεν έχετε εργαστεί;
-Συμμετείχα στο Master Plan του Αεροδρομίου Χίου, έργο με ανάθεση από διαγωνισμό, αλλά δεδομένου ότι ο διάδρομος είναι μικρός και η έκταση που πρέπει να απαλλοτρειωθεί μεγάλη η έλλειψη κονδυλίων καθυστερεί την υλοποίηση του έργου.
-Μεγάλης εμβέλειας τα περισσότερα έργα σας, πολλά και σημαντικά, άρα πρέπει να έχετε εργαστεί πολύ σκληρά για την παραγωγή τόσου έργου.
-Μέχρι και 16 ώρες την ημέρα.
-Με την ευκαιρία, εσείς σαν πετυχημένος αρχιτέκτονας που είστε, την γενέτειρα σας Αθήνα σαν πόλη πώς την βλέπετε;
-Η Αθήνα είναι μια πόλη που τα τελευταία 30 χρόνια δεν έχει αποφασίσει τι πόλη θέλει να είναι. Είναι πόλη άναρχη, αυτή την εικόνα δίνει, πόλη μη φιλική προς τους πολίτες της.
-Ο χαρακτήρας της πρωτεύουσας μας έχει αλλοιωθεί εντελώς. Πολλοί την αποκαλούν σαν τη χειρότερη της Ευρώπης πρωτεύουσα. Εσείς οι αρχιτέκτονες μπορείτε να της δώσετε ένα πιο όμορφο πρόσωπο έστω και τώρα;
-Μόνο παρεμβάσεις πλέον μπορούν να γίνονται στη χρήση υπαρχόντων χώρων, όπως το Μεταξουργείο, θυμάστε πως ήταν; Του Ψυρή, το Γκάζι με την Τεχνόπολη τώρα εκεί καθώς και αναπαλαιώσεις εγκαταλελειμμένων κτιρίων για την επανάχρηση τους.
Από της μεγάλης εμβέλειας έργα σας στην αρχιτεκτονική περνώ στην λογοτεχνία και αυτή τη φορά στα μικρού όγκου έργα σας στην τριλογία σας κ. Γούλια και να σας πω ότι όταν το 2012 διάβασα την ΙΑΣΜΗ το βιβλίο με εντυπωσίασε με τις εκπληκτικές περιγραφές των Χιώτικων τοποθεσιών, εντυπωσιακή και η γραφή σας και η ροή του βιβλίου. Η δε γραφή σας μου θύμισε Νοτιοαμερικάνικο στυλ λογοτεχνίας. Από τότε από το 2012 είχα σημειώσει να συναντήσω τον συγγραφέα του βιβλίου με τη Χιώτισσα πρωταγωνίστρια και τόπο δράσης τη Χίο. Η συνάντησή μας γίνετε τώρα, τέλη του 2014 και μετά την κυκλοφορία από τις εκδόσεις Ψυχογιός των 2 επόμενων της τριλογίας τίτλων σας.
-κ. Γούλια, δηλώνετε ότι δεν έχετε επισκεφτεί ποτέ την Χίο που στο ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΟΜΙΧΛΗΣ/ΙΑΣΜΗ την περιγράφεται εκπληκτικά. Ειλικρινά ούτε ζωγράφος δεν θα αποτύπωνε τη Χίο του 19ου αι., τόσο καλά όσο εσείς με την πέννα σας. Πως γίνετε αυτό; Αθηναίος είστε, τη Χίο δεν την έχετε επισκεφτεί ποτέ, ποια η σχέση σας μαζί της;
-«μια φορά Χιώτης για πάντα Χιώτης», το εννοώ. Σας διαβεβαιώνω κ. Γαΐλα έχω τα χούγια και τις προτιμήσεις που είχε ο Χιώτης παππούς μου, ακόμα και το χιώτικο γιασεμί που ο παππούς πάντα φορούσε στο πέτο, δεν λείπει ποτέ από το σπίτι μου. Ναι, ο παππούς μου ήταν Χιώτης, μεγάλωσα κοντά του, μου έμαθε και τη Χιώτικη ντοπολαλιά και, αυτός μου εμφύτεψε την αγάπη για την Χίο. Την λατρεύω όπως και εκείνος που τον έχασα όταν ήμουν γύρω στα 12. Εδώ να σας πω κάτι εντυπωσιακό. Ο γιός μου που δεν έχει πάει ποτέ στη Χίο, στο facebook έγραψε τόπος καταγωγής Χίος. Το είδα και του είπα πόσο περήφανο με έκανε αυτό.
–κ. Γούλια μένουμε στο Χιώτη παππού σας;
-Ο παππούς μου Νίκος Γούλιας, μέλος οικογένειας με 4 κορίτσια και 2 αγόρια που έμεναν κοντά στον Αγιο Γιάννη τον Θεολόγο, γεννήθηκε το 1890 και στην απελευθέρωση του ΄12, ήταν σε στρατεύσιμη ηλικία γι’ αυτό και εντάχτηκε στη Μεραρχία Αρχιπελάγους με συμμετοχή στον Α και Β Βαλκανικό πόλεμο. Κατόπιν όταν πέρασε από τη Χίο ο Βενιζέλος καθ’ οδόν για την Θεσσαλονίκη που θα σχημάτιζε την κυβέρνηση Εθνικής ΄Αμυνας, συστάθηκε εκ νέου η Μ. Α., και ο παππούς πάλι εθελοντής φαντάρος. Πολέμησε στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο και συμμετείχε στη περιπέτεια της Μικρασιατικής καταστροφής1919-1922. Με την επιστροφή του στη Χίο το ’22 γνώρισε τη γιαγιά μου Πηνελόπη Στεφανά το γένος Ροζάκη προσφυγοπούλα από τα Αλάτσατα της Μ. Ασίας. Μετά το γάμο τους το 1924 και τη γέννηση του πατέρα μου Γιάννη στο νησί, ο παππούς πήρε την οικογένειά του το 1930 και ήρθε να εγκατασταθεί στην Αθήνα. ΄Ηρθε στην Κυψέλη όπου στην αρχή έμαθε και δούλεψε την τέχνη του τσαγκάρη και κατόπιν άνοιξε ένα bar-ουζερί. Στη Χίο είχε παραμείνει ο αδελφός του Ανδρέας Γούλιας, εμποροράφτης του οποίου ο γιός ο Γιάννης απόφοιτος του Γυμνασίου Χίου σπούδασε στην Ιατρική Αθηνών. Ο γνωστός γιατρός.
-Στη Χίο ζουν συγγενείς σας;
-Ναι, συγγενείς μου με τους οποίους διατηρώ σχέσεις, είναι η οικογένεια Τέτερη και η οικογένεια του Χρ. Κουτελάκη.
-Λοιπόν, κ. Γούλια, μεγαλώνετε κοντά στον παππού σας Νίκο που η επίδρασή του σε εσάς είναι εμφανής, αυτές τις χαραγμένες στη μνήμη σας αφηγήσεις του αποτυπώσατε στην ΙΑΣΜΗ που έχω διαβάσει;
-Η ζώσα ανάμνηση από τις κουβέντες του παππού μου σαφώς και με βοήθησαν να αναπλάσω την εποχή, τα ήθη και τα έθιμα της Χίου που εμπεριέχουν όχι μόνο η ΙΑΣΜΗ αλλά και τα 3 βιβλία της τριλογίας και σε συνδυασμό με την φαντασία, τις αρχιτεκτονικές γνώσεις μου καθώς και την μελέτη ιστορικών βιβλίων όπως η σειρά των ξένων περιηγητών 17ου-18ου αι., με βοήθησαν στην συγγραφή αρχιτεκτονικών, ιστορικών, και τοπιογραφικών στοιχείων που θα διαβάσετε στα βιβλία. Επίσης είχα στο αρχείο μου πολύ φωτογραφικό υλικό για την ολοκλήρωση της έρευνάς μου.
-Επισταμένη έρευνα κ. Γούλια, σαφώς πολύ μελέτη εκ μέρους σας για την ολοκλήρωση της τριλογίας σας, πριν την παρουσιάσομε ακόμη μία ερώτηση. Πως εσείς ένας πετυχημένος αρχιτέκτονας στραφήκατε ξαφνικά στη Λογοτεχνία;
-Οι πηγαίες αναμνήσεις από τις αφηγήσεις του παππού μου που βγήκαν στα βιβλία μου ήταν απλά χαραγμένες στη μνήμη μου κ. Γαΐλα και μολύβι συγγραφικό έπιασα στα χέρια μου μόλις το 2010.
-Δηλαδή γράψατε συμπτωματικά;
-Θα σας πω. Το 2010, τότε που με την κρίσι μειώθηκε η δραστηριότητά μου στην αρχιτεκτονική, βρήκα τον χρόνο να επισκεφτώ το πατρικό μου στον Χολαργό που είχα πολλά χρόνια να πάω και μέσα στα χαλάσματα το πόδι μου κλώτσησε κάτι που έμοιαζε με φωτογραφία. Την σήκωσα, την γύρισα και βλέπω τον παππού στρατιώτη με από κάτω λεζάντα: Σαγγάριος 1921. Αντιλαμβάνεστε; Όπως το πετρέλαιο δεν το βλέπεις κάτω από τη γή και έτσι και του βάλεις ένα σωλήνα εκτοξεύεται το κοίτασμα, έτσι και σε μένα εκείνη τη στιγμή ήταν τόσο το συγκινησιακό μου φορτίο που από μέσα μου ανάβλυσαν κοιτάσματα σαν του πετρελαίου…
-Να πω γιατί εσείς τα λέτε ποιητικά ότι με τη φωτογραφία του παππού γύρισαν σαν ταινία ξεχασμένη στην μνήμη σας όλα τα παιδικά βιώματα;
-Όλα. Και αυτή ήτα η αιτία-γιατί εγώ δεν είχα σκοπό να γράψω-, να αρχίσω να κοιτώ προς τα πίσω, να ψάχνω να βρω συγγενείς, μνήμες, πληροφορίες, να συγκεντρώνω υλικό και όλα αυτά πήραν κατόπιν στα βιβλία μου την μορφή μιας μυθοπλασίας.
-Αποφασίσατε λοιπόν να γράψετε το πρώτο σας βιβλίο το ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΟΜΙΧΛΗΣ/ΙΑΣΜΗ.
-Εγώ έγραφα χωρίς να γνωρίζω ότι αυτό που γράφω θα εκδοθεί, απλά έγραφα. Αυτό που κάποια στιγμή παρέδωσα στον εκδοτικό οίκο ήταν ένα ογκώδες πράγμα 1150 σελίδων και μου εξήγησαν ότι δεν μπορεί να εκδοθεί σε τέτοιο μέγεθος, οπότε και ανέλαβα να το κάνω τριλογία. Διορθώσεις κ. λ. π., το 50% του υλικού απετέλεσε το Ιάσμη, το 30% το Χατισέ και το υπόλοιπο το Σμύρνα. Αρχικά πήγα σε 3-4 εκδότες, τελικά τα βιβλία μου κυκλοφόρησαν οι εκδόσεις Ψυχογιός.
-Πριν την παρουσίαση του ΙΑΣΜΗ που το έχω ήδη διαβάσει κ. Γούλια μια απορία. Το όνομα Ιάσμη είναι υπαρκτό;
-Κατά την διάρκεια της έρευνάς μου , για να γράψω το βιβλίο μου, ήμουν μεταξύ άλλων σε διαρκή επαφή με την βιβλιοθήκη Κοραή της Χίου όπου και συνομιλούσα με την κ. Χαλιωρή που μου έδινε πληροφορίες. Της είχα πει ότι έγραφα για μένα, μα όταν θα γινόταν η έκδοση του βιβλίου τηλεφώνησα στην Βιβλιοθήκη για να την ενημερώσω και να την ευχαριστήσω για την βοήθειά της. Μου είπαν ότι συνταξιοδοτήθηκε και μου έδωσαν το τηλέφωνο του σπιτιού της. Στην συνομιλία μας ζήτησα να μου πεί το μικρό της όνομα που μέχρι τότε δεν γνώριζα. Απάντησε Ιάσμη και ότι το όνομα αυτό είναι Μικρασιάτικο. Ίσως η μόνη Χιώτισσα που το έχει.
-Όχι η μόνη κ. Γούλια. Και η Χιώτισσα Ιάσμη του βιβλίου σας.
Το πρώτο βιβλίο της τριλογίας του Νίκου Γούλια, ένα από τα πιο καλογραμμένα βιβλία του είδους, καταγραφή του δράματος του ’22 στη Χίο σε συνδυασμό με μια ερωτική ιστορία, Χίος-Σύρος, επιστροφή της οικογένειας και πάλι στη Χίο το 1830, βιβλίο που σαφώς δεν είναι ιστορικό, αλλά μυθιστόρημα που πραγματεύεται ανθρώπινες σχέσεις σε συγκεκριμένους τόπους και χρόνια, διαθέτει δε μεγάλη αφηγηματική άνεση.
Ποιο είναι το μήνυμα του ΙΑΣΜΗ κ. Γούλια;
-Το μεγάλο μήνυμα του ΙΑΣΜΗ για μένα είναι πως δεν υπάρχει τελικά καμιά καταστροφή που να μην φέρνει κάποιο γεγονός εκπληκτικής δημιουργίας. Αν δεν είχαμε την καταστροφή της Χίου δεν θα είχαμε το ‘φαινόμενο’ της Ερμούπολης Σύρου.
-Από το Πυργί και τον Κάμπο της Χίου στο ΙΑΣΜΗ περνάμε στη Χατισέ κ. Γούλια;
-Η Χατισέ κ. Γαίλα μιλά για τους πατεράδες και τους παππούδες της γενιάς που ο αναγνώστης συναντά στο Ιάσμη. Εδώ θα δείτε την Ιταλία του Ναπολέοντα, την Βενετία όταν την κατέλαβε ο Ναπολέων, τους Λεβαντίνους στη Χίο, τον Φραγκομαχαλά της Σμύρνης.
-Τη Σμύρνη με την τότε μεγάλη οικονομική ευμάρεια, άρα το Χατισέ χρονολογικά προηγείται του Ιάσμη.
-Ασφαλώς. Αλλά λογικά και λογοτεχνικά πρώτα είναι το Ιάσμη. Με το Ιάσμη πρέπει να αρχίσει ο αναγνώστης την ανάγνωση της τριλογίας γιατί αλλιώς χαλάει όλη η μαγεία του μυθιστορήματος.
-Η Σμύρνα;
-Η Σμύρνα με τόπους δράσης: Χίος-Μυτιλήνη-Κωνσταντινούπολη-Άγκυρα-Σμύρνη, πραγματεύεται τα χρόνια 1910-22. Οι αναμνήσεις του παππού μου από τη συμμετοχή του στους πολέμους της ταραγμένης εκείνης περιόδου. Και είτε αρέσει αυτό είτε όχι, γράφω πως τον παππού μου που αυτομόλησε μαζί με άλλους, τον έσωσε ένας Τούρκος με το κάρο του. Φόρος τιμής σε αυτόν τον άνθρωπο, δεν μπορώ να μην το πω…
-Κατανοώ, έσωσε τη ζωή του παππού σας που του οφείλεται τη δική σας ζωή. Ημερομηνία τέλους της τριλογίας;
-Θα το διαβάσετε. Η Σμύρνα τελειώνει μια μέρα πρίν την καταστροφή του ’22. Έχουν γραφεί από την Διδώ Σωτηρίου, τον Η. Βενέζη κι’ άλλους τόσα πολλά για το θέμα αυτό…
Λογοτεχνία χώρα του ονείρου και η Χίος είναι γενέτειρα πολλών καλών λογοτεχνών.
-Το γνωρίζω κ. Γαΐλα και μάλιστα 1 από τους αγαπημένους μου Χιώτες συγγραφείς είναι ο Γιάννης ο Μακρυδάκης. Γνωστό το υψηλό επίπεδο της πνευματικής και πολιτιστικής κίνησης στη Χίο και γι’ αυτό και εγώ που νοιώθω –όπως ήδη σας είπα -,Χιώτης της διασποράς, θα ήθελα να ενταχθώ στην ευρύτερη πνευματική δραστηριότητα του νησιού. Όμως παρά το έργο μου, αυτή την τριλογία, δεν βρήκα καμιά ανταπόκριση, κάποια πρόσκληση. Είστε ο πρώτος άνθρωπος που ενδιαφέρθηκε για τα βιβλία μου. Τι να σας πω…
-Επίσημοι φορείς δεν σας κάλεσαν στο νησί για προβολή του λογοτεχνικού έργου σας, οι Χιώτες βιβλιόφιλοι σας διαβάζουν;
-Είναι συγκινητικό. Αρκετοί Χιώτες από Χίο αλλά και όλη την Ελλάδα που διάβασαν τα βιβλία μου μου τηλεφωνούν, μου στέλνουν e.mail.
-Θα επισκεφθείτε τη Χίο;
-Ναι, κάποια στιγμή, μαζί με τους 2 γιούς μου.
Τα υπόλοιπα βιβλία της τριλογίας του αρχιτέκτονα-συγγραφέα Νίκου Γούλια:
