Eπιμέλεια του αφιερώματος από την Τασσώ Γαΐλα
Νικηφόρος Λύτρας (Πύργος Τήνου 1832-Αθήνα 1904)
110 χρόνια συμπληρώνονται από το θάνατο του Νικηφόρου Λύτρα του περίφημου ζωγράφου του 19ου αι., ζωγράφου ο οποίος κατόρθωσε σε μια εποχή άγονη για τους καλλιτέχνες στην Ελλάδα όχι μόνο να επιβληθεί και να σταδιοδρομήσει ικανοποιητικά αλλά και να κρατήσει τα σκήπτρα της Ελληνικής ζωγραφικής μέχρι το τέλος της ζωής του.
Η προσωπικότητα του Νικηφόρου Λύτρα κυριάρχησε για μεγάλο διάστημα στην Ελληνική τέχνη, και ενώ όφειλε τη μεγάλη του φήμη στις ηθογραφικές του συνθέσεις, η θεματογραφία της πολύπλευρης ζωγραφικής του δραστηριότητας περιλαμβάνει νεκρές φύσεις, ηθογραφίες, ιστορικές συνθέσεις, σκηνές της καθημερινής ζωής, πίνακες αθάνατοι, έργα που τα διακρίνει η φυσικότητά τους και η κλασσική τους γραμμή.
Τα περισσότερα έργα του Ν. Λ., τα συναντάμε σε ιδιωτικές συλλογές, έργα όπως η περίφημη προσωπογραφία (ελαιογραφία) της βασίλισσας Αμαλίας-Εθν. Τράπ. Ελλ., «Τα κάλαντα»-συλλογή Ι. Σερπιέρη-Αθήνα., καθώς και στην Εθνική Πινακοθήκη όπου και το παρουσιαζόμενο «Ψαριανό Μοιρολόϊ».
Η έμπνευση του μεγάλου καλλιτέχνη από τους αγώνες του Έθνους ενάντια του Τουρκικού ζυγού είχε σαν αποτέλεσμα-μεταξύ άλλων-, την φιλοτέχνηση του αριστουργηματικού και αθάνατου έργου του με θέμα την αναπαράσταση της πυρπόλησης της Τουρκικής Ναυαρχίδας από τον Κανάρη(συλλ. Σερπιέρη), «Η πυρπόληση του Κανάρη».
Πηγαία έμπνευση, επιδεξιότητα στον χειρισμό των τεχνικών μέσων, τα χαρακτηριστικά του Νικηφόρου Λύτρα, δασκάλου πολλών μετέπειτα γνωστών δημιουργών όπως ο Γεώργιος Ιακωβίδης, ο Ουμβέρτος Αργυρός αλλά και οι δύο ζωγράφοι γιοί του , ο Νικόλαος Λύτρας(Αθήνα 1883-1927), ζωγράφος που η καλλιτεχνική του δραστηριότητα διεκόπη πρόωρα μα το θάνατό του σε ηλικία των 44 ετών και, ο Περικλής Λύτρας(Αθήνα 1888-Αλεξάνδρεια Αιγύπτου 1940). Απόφοιτοι και οι δύο της Σχολής Καλών Τεχνών όπου ο πατέρας τους Νικηφόρος δίδαξε περίπου 40 έτη. Ακόμη ένας γιός του Ν. Λ. προσέφερε στην Ελληνική Τέχνη, ο Λύσανδρος Λύτρας(Αθήνα 1885-Αλεξάνδρεια Αιγύπτου1921), γνωστός ηθοποιός που διέπρεψε στο θέατρο.
Γεννημένος στον Πύργο της Τήνου ο Νικηφόρος Λύτρας, σπούδασε ζωγραφική στο Σχολείο των Τεχνών στην Αθήνα(σημερινή Σχολή Καλών Τεχνών) και συνέχισε τις σπουδές του στην Ακαδημία του Μονάχου. Στην Αθήνα επέστρεψε το 1866 και διορίστηκε καθηγητής στο Σχολείο των Τεχνών όπου η καριέρα του υπήρξε μακρόχρονη.
«Το φίλημα», «Η επιστροφή από την Πεντέλη», «Ο απαγχονισμός του Πατριάρχη», τυχαία επιλογή τίτλων φιλοτεχνημένων από τον κορυφαίο δημιουργό Νικηφόρο Λύτρα αθανάτων έργων της Ελληνικής ζωγραφικής.
