Γράφει ο Στέφανος Καραπέτης
Το ΥΠΕΝ (Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας) σε ανάρτηση που αλιέυσαμε από το ΑΠΕ-ΜΠΕ υποστηρίζει μέσα από έναν κατάλογο 10 ερωτήσεων και απαντήσεων ότι ο σκοπός της μεταρρύθμισης που έρχεται στην βουλή, δεν είναι η ιδιωτικοποίηση, γράφουν ότι το νερό είναι δημόσιο αγαθό,κάτι που προφανώς πιστεύουμε και εμείς, αλλά ότι ο στόχος της μεταρρύθμισης είναι το να υπάρχει περισσότερο και καλύτερο νερό για τους πολίτες.
Πάμε λοιπόν σε ένα-ένα τα ερωτήματα και τις απαντήσεις, αλλά πριν δούμε αυτό, να θυμίσουμε ότι το νερό πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, δηλαδή των μεγάλων πόλεων κυρίως, είναι υπό τη διαχείριση του εκάστοτε δήμου. Συνήθως υπάρχουν μικρές δημοτικές επιχειρήσεις όπου παρέχουν το νερό στους πολίτες. Η ΕΥΔΑΠ για παράδειγμα, για να μιλήσουμε για μεγάλες πόλεις, όπως η Αθήνα, είναι ακόμα δημόσια. Να εξηγήσουμε και λίγο το καθεστώς της ΕΥΔΑΠ για να καταλάβει και ο αναγνώστης για ποιό πράγμα μιλάμε.
Η ΕΥΔΑΠ ιδρύθηκε το 1980 με το Νόμο 1068/1980 “περί συστάσεως ενιαίου φορέως Υδρεύσεως – Αποχετεύσεως Πρωτευούσης”, μετά από τη συγχώνευση της Ανωνύμου Ελληνικής Εταιρείας Υδάτων των Πόλεων Αθηνών – Πειραιώς και περιχώρων (Ε.Ε.Υ.) (αυτό που θυμούνται οι παλαιότεροι ως ΟΥΛΕΝ) και του Οργανισμού Αποχετεύσεως Πρωτευούσης (Ο.Α.Π.). Η ΟΥΛΕΝ στην πραγματικότητα ήταν μια αμαερικάνικη εταιρεία που έφτιαξε το φράγμα του Μαραθώνα το 1926 με μία σύμβαση μεταξύ ελληνικού δημοσίου της εταιρείας και της τότε τράπεζας των Αθηνών. Η τράπεζα των Αθηνών έχει συγχωνευθεί με τη σημερινή Eurobank το 1999. Η ΟΥΛΕΝ επίσης έφτιαξε τη Σήραγγα Μπογιατίου, μήκους 13,4 χλμ, μετέφερε ακατέργαστο νερό μέσω σωληνωτού αγωγού, στις Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Νερού, στο Γαλάτσι και από εκεί διοχετευόταν στο δίκτυο της Αθήνας. Το σύστημα αυτό εγκαινιάστηκε το 1931. Στη σημερινή νομική της μορφή η ΕΥΔΑΠ περιήλθε το 1999, όταν τα κυριότερα πάγια της εταιρείας, δηλαδή τα φράγματα, οι ταμιευτήρες, τα εξωτερικά υδραγωγεία και τα αντλιοστάσια, απορροφήθηκαν από την Εταιρία Παγίων ΕΥΔΑΠ ΝΠΔΔ, παραμένοντας στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου. Το νερό της Αθήνας σήμερα προέρχεται από ένα μακρύ δίκτυο μεταξύ του φράγματος του Μαραθώνα, του Εύηνου, του Μόρνου και της φυσικής λίμνη της υλίκης. Αντίστοιχα με την ΕΥΔΑΠ υπάρχει η ΕΥΑΘ, που διοχετεύει το νερό στη πόλη της Θεσσαλονίκης. Οι δύο εταιρείες είναι εισηγμένες στο ελληνικό χρηματιστήριο και ανήκουν η μεν ΕΥΔΑΠ κατά 49,96% στο ελληνικό δημόσιο και 11,37% στον ΤΑΪΠΕΔ, που φτιάχτηκε το 2011 εν μέσω μνημονίων και πέρασε στο λεγόμενο υπερταμείο το 2016. Με αυτό τον τρόπο το ελληνικό δημόσιο ελέγχει ακόμα το 61,33% της εταιρείας. Υπάρχει επίσης ένα 30,72% που ανήκει σε νομικά πρόσωπα και ένα 7,95% που ανήκει σε φυσικά πρόσωπα. Δείτε τη μετοχική σύνθεση της ΕΥΔΑΠ εδώ. Στην ΕΥΑΘ ισχύει περίπου το ίδιο καθεστώς, δηλαδή το 49,96% ανήκει στο Ελληνικό δημόσιο, το 24,02% στο ΤΑΪΠΕΔ, αλλά εδώ υπάρχει και μια εταιρεία που ονομάζεται SUEZ GROUPE, που έχει το 5,46% και το υπόλοιπο ποσοστό (20,52%) ανήκει σε φυσικά και νομικά πρόσωπα, δηλαδή τους μετόχους. Δείτε τη μετοχική σύνθεση της ΕΥΑΘ.
Η πρώτη ερώτηση λοιπόν που απαντάει η κυβέρνηση έχει να κάνει με την ιδιωτικοποίηση που καταγγέλει η αντιπολίτευση. Ισχυρίζεται ότι είναι ψέμα και απαντάει ευθέως αυτό που πιστεύει ο περισσότερος κόσμος ότι το νερό δηλαδή είναι δημόσιο αγαθό και δεν ιδιωτικοποιείται και μάλιστα γράφουν ότι δεν είναι και εμπορεύσιμο αγαθό, που προφανώς συμφωνεί η πλειοψηφία του Ελληνικού λαού. Συνεχίζουν λέγοντας ότι το άρθρο 1 και 3 του νομοσχεδίου διασφαλίζει τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού.
Δεν εκχωρούμε καμία αρμοδιότητα υδατικής πολιτικής προς μια Ρυθμιστική Αρχή. Αναφέρεται ρητά ότι το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας είναι ο αρμόδιος φορέας που χαράσσει την πολιτική για την προστασία και τη διαχείριση των υδάτων στο εν λόγω νομοσχέδιο. Και με αυτά πάμε στο ερώτημα 2, γιατί υπάρχει ανάγκη νομοθετικής ρύθμισης;
Η απάντηση στο εν λόγω ερώτημα είναι ότι χρειάζεται να διασφαλίσουμε διαφάνεια και λογοδοσία, ιδιαίτερα επειδή οι πάροχοι ύδατος είναι δημόσια μονοπώλια. Πρέπει να εξασφαλίσουμε χαμηλές τιμές και το ότι η τιμολόγηση του νερού γίνεται σύμφωνα με το νόμο ενώ η ποιότητα του πρέπει να καταμετράται συστηματικά και σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες.
Στο 3ο ερώτημα αναφέρονται οι παθογένειες που υπάρχουν σύμφωνα με το υπουργείο. Αναφέρεται συγκεκριμένα ότι οι εταιρείες είναι αρκετές, αυτό είναι μια αλήθεια, αφού σχεδόν ο κάθε δήμος στην Ελλάδα έχει την δική του εταιρεία ύδρευσης. Είναι 332 δήμοι, αν εξαιρέσουμε τους δήμους της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης,έχουμε κοντά στους 300 δήμους που έχουν εταιρεία ύδρευσης. Υπάρχουν σε πολλές περιπτώσεις και συμπράξεις, προφανώς για παράδειγμα στη Λέσβο που υπάρχουν δυο δήμοι, και στη Σάμο, θεωρητικά χωρίς να το ξέρουμε ακριβώς, υπάρχουν συμπράξεις. Ας πούμε χονδρικά ότι μαζί με την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ έχουμε 250 εταιρείες.
Το υπουργείο ισχυρίζεται ότι υπάρχουν ανεπαρκή στοιχεία των εταιρειών αυτών, προφανώς δεν μιλάει για την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ ή την εταιρεία κάποιας άλλης μεγάλης πόλης, αλλά κυρίως για τις εταιρείες που βρίσκονται σε μικρότερους δήμους, όπως αυτούς του βορείου Αιγαίου. Μόλις το 42% των οργανισμών αυτών, σύμφωνα με το υπουργείο, υποβάλει συστηματικά τα στοιχεία που υποχρεούται από τον νόμο στην πλατφόρμα του συστήματος.
Υπάρχει γράφουν ανομοιομορφία σε ό,τι αφορά στο ποσοστό ανάκτησης του κόστους των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης. Το επίπεδο ανάκτησης του κόστους των παρόχων υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης, πλην ΕΥΔΑΠ-ΕΥΑΘ που είναι πιο οργανωμένες, κυμαίνεται από 21% έως 202%. Το 2019, το συνολικό ποσοστό απωλειών των παρόχων φτάνει έως και το 62%, και κατά μέσο όρο έχουμε απώλειες που φτάνουν το 35,6%, σε ό,τι αφορά το πόσιμο νερό. Υπάρχουν ΔΕΥΑ που δηλώνουν ότι έχουν 65% απώλειες στο νερό σύμφωνα με το υπουργείο. Θα απαντησούμε σε αυτό ότι σίγουρα υπάρχουν προβλήματα σε πολλούς μικρούς δήμους νησιωτικούς ή μη, αλλά αυτά οφείλονται ιδίως στις υποχρηματοδοτήσεις των δήμων πάνω στα θέματα ύδρευσης και τις γενικότερης κακής εικόνας των δικτύων, αν δούμε για παράδειγμα το δίκτυο της Ικαρίας θα βρούμε πολλά προβλήματα, που οι κάτοικοι ειδικά τα γνωρίζουν. Και μιλάμε για νησί που έχει νερό, μιλώντας για την Ικαρία, δεν μιλάμε για ένα νησί που χρειάζεται να κάνει αφαλάτωση, όπως π.χ η Πάτμος.
Υπάρχει γράφουν έλλειψη συστηματικής αποτύπωσης της κατάστασης του δικτύου ύδρευσης και αποχέτευσης, ώστε να προτεραιοποιηθούν τα απαιτούμενα έργα. Αυτό είναι μια πραγματικότητα και πολλές φορές ευθύνονται και οι εκάτοτε ΟΤΑ, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι ΟΤΑ έχουν βρει λύσεις, έχουν ζητήσει χρήματα για υποδομές και το υπουργείο σφύριζε αδιάφορα, και προφανώς εδώ δε μιλάμε για την νυν κυβέρνηση μόνο. Υπάρχει επίσης ελλειψη κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τους κανόνες κοστολόγησης και τιμολόγησης των υπηρεσιών ύδατος σύμφωνα με το υπουργείο. Αυτό είναι κάτι που είναι άμεση ευθύνη του υπουργείου, που θα έπρεπε να κάνει συστηματικούς ελέγχους και να βάζει τις κατάλληλες κυρώσεις στις ΟΤΑ, αλλά η αλήθεια κρύβεται στις λεπτομέρειες, πολλές φορές για να μην βρεθεί σε αντιπαλότητα με δημάρχους της αρεσκείας της η κάθε κυβέρνηση, σφυρίζει αδιάφορα. Ένα άλλο στοιχείο που δίνεται είναι ότι η κυβέρνηση του Τσίπρα έδωσε μόνο 9 πρόστιμα ενώ η νυν κυβέρνηση έδωσε 62 πρόστιμα. Το θέμα όμως δεν είναι το πρόστιμο κύριε Σκρέκα, αλλά αν τελικά οι ΟΤΑ συμμορφώθηκαν με τις υποδείξεις του υπουργείου. Δεν έχουμε βέβαια απάντηση, αλλά αν δούμε τα βιώματα μας, μάλλον όχι.
Και πάμε λοιπόν τώρα στο πιο κρίσιμο ερώτημα, γιατί χρειάζεται ρυθμιστική αρχή ελέγχου. Θα απαντήσουμε ότι συνήθως φτιάχνονται τέτοιες αρχές όταν υπάρχουν πολλοί ανταγωνιστές, όπως γίνεται για παράδειγμα στο ρέυμα, όπου υπάρχει η ΡΑΕ, που υποτίθεται ότι ελέγχει τους παρόχους ενέργειας. Το τι ακριβώς κάνει το αφήνουμε στη φαντασία του αναγνώστη. Ωστόσο το υπουργείο δίνει μια άλλη διάσταση στο θέμα, αναφέρει ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες όπου η διαχείριση του νερού γίνεται από δημόσιους φορείς, υπάρχουν Ανεξάρτητες Ρυθμιστικές Αρχές και πάει ένα βήμα παραπέρα, αναφέρει ότι η ρύθμιση της αγοράς δεν χρειάζεται μόνο για τη ρύθμιση του ανταγωνισμού μεταξύ ιδιωτών αλλά και για τους παρόχους του δημοσίου. Εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα, αφού σύμφωνα με όσα γράφεται στα πρώτα ερωτήματα, το νερό δεν είναι εμπορέυσιμο αγαθό, τότε γιατί μιλάτε για αγορά και για ισχυρούς δημόσιους φορείς διαχείρισης ύδατος. Το ερώτημα 1 με το ερώτημα 4 έρχονται σε πλήρη αντίθεση, αφού στο 1 υποστηρίζεται ότι δεν υπάρχει αγορά νερού, αφού είναι δημόσιο αγαθό και δεν είναι εμπορεύσιμο και ξαφνικά στο 4 εμφανίζεται μια αγορά. Νομίζω ότι η κυβέρνηση πρέπει πρώτα να αποφασίσει αν υπάρχει ή δεν υπάρχει ο όρος αγορά νερού, όπως π.χ η αγορά ενέργειας, που σήμερα ρυθμίζεται από το χρηματιστήριο ενέργειας. Υπάρχει σύγχυση, που παραμένει και στο επόμενο ερώτημα, όπου απαντάει στο ερώτημα ότι αφού υποστηρίζει η κυβέρνηση ότι οι πάροχοι είναι φυσικά μονοπώλια, δηλαδή δεν υπάρχει αγορά με ανταγωνιστές κ.τ.λ, γιατί τα φυσικά μονοπώλια χρειάζονται ρύθμιση. Η απάντηση δείχνει ότι μάλλον δεν έχουν καταλάβει τι θέλουν να περάσουν, αφού απαντάνε πλήρως σε άλλο θέμα γράφοντας ότι «Προχωρούμε σε μια δομική μεταρρύθμιση για να αλλάξουν τα κακώς κείμενα, προς όφελος των πολιτών και του δημοσίου συμφέροντος. Όλα έρχονται στο φως, η ποιότητα, οι απώλειες και η υπερανάκτηση του κόστους του νερού όποτε συμβαίνει. Η κυβέρνηση πιστεύει ότι μόνο μια ισχυρή, δημόσια και ανεξάρτητη αρχή, μπορεί να ασκεί αποφασιστικά έλεγχο για την ασφάλεια και την ποιότητα του νερού ιδιαίτερα όταν έχουμε δημόσιους μονοπωλιακούς οργανισμούς!».
Η ανεξάρτητη αρχή λοιπόν που ρυθμίζει την αγορά, που δεν υπάρχει κατά το υπουργείο, θα δίνει λύσεις στα δομικά προβλήματα που υπάρχουν κυρίως στα μικρά δίκτυα της χώρας μας θα συμπληρώναμε και εδώ έρχεται η άλλη ερώτηση που έχει να κάνει στο γιατί εκχωρούμε τα δικαιώματα του ΥΠΕΝ στην επίλυση των προβλημάτων των δικτύων σε μια ανεξάρτητη αρχή. Τι πιστεύει λοιπόν η κυβέρνηση;
Δίνουμε την εποπτεία σε μια Ανεξάρτητη Δημόσια Ρυθμιστική Αρχή. Και αυτός είναι δημόσιος έλεγχος. Οι Ανεξάρτητες Αρχές είναι αυτό που λέει το όνομά τους: Ανεξάρτητες! Δεν υπάγονται σε ιεραρχικό έλεγχο εκ μέρους του αρμόδιου υπουργού. Τα μέλη τους, έχουν λειτουργική ανεξαρτησία. Άλλωστε η Ρυθμιστική Αρχή ΔΕΝ έχει αρμοδιότητα τιμολόγησης, μόνο εποπτείας και ελέγχου, τίποτα άλλο.
Ομολογώ ότι δεν καταλαβαίνω τι γράφουν. Ας πάρουμε ένα πρόσφατο παράδειγμα, φαίνεται ότι στη Βολισσό της Χίου υπάρχει κάποιο πρόβλημα με το σύστημα υδροδότησης της περιοχής, την στιγμή που γράφουμε αυτό το άρθρο. Ο δήμος Χίου φαντάζομαι, δε το έχω ψάξει, ζήτησε μια χρηματοδότηση για να λυθεί το πρόβλημα της περιοχής, με το νέο νομοσχέδιο, όπως παρουσιάζει το ίδιο το υπουργείο, θα πρέπει η ανεξάρτητη αυτή αρχή να κάνει έλεγχο, ενδεχομένως μετά από αίτημα του δήμου, να δει ότι υπάρχει πρόβλημα, να δώσει ένα σχέδιο επίλυσης, π.χ φράγμα, να το κοστολογήσει η ανεξάρτητη αρχή, ας πούμε στη τύχη 50.000€, και μετά τι; Να πάει η ανεξάρτητη αρχή να ζητήσει λεφτά από ποιόν, από το κράτος ή από έναν ιδιώτη; Και έστω ότι ζητάει από έναν ιδιώτη, ο οποίος μπορεί να ναι και νομικό πρόσωπο. Γιατί ο ιδιώτης να δώσει 50.000 € για το φράγμα εαν δε του δώσει ο δήμος κάτι ως αντάλλαγμα, π.χ ένα τέλος που μπορεί να πάει στους καταναλωτές του νησιού ή ένα μέρος των μετοχών της εταιρείας που εκμεταλλεύεται το νερό της περιοχής κ.τ.λ. Άρα απαντάμε στο υπουργείο ότι μπορεί πολύ άνετα αν όχι όλη η ΔΕΥΑ του νησιού, ένα σημαντικό μέρος των μετοχών της να περάσει στον χ ιδιώτη με αντάλλαγμα ένα φράγμα, που θα μπορούσε να το χρηματοδοτήσει το κράτος.
Οι άνθρωποι αυτοί θα μας τρελάνουν, γράφουν αντικρουόμενα πράγματα, τα οποία δια γυμνού οφθαλμού δείχνουν τις προθέσεις της κυβέρνησης. Μην με ρωτάτε μια άλλη κυβέρνηση με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ εαν θα ανατρέψει σίγουρα αυτό το νομοσχέδιο, αυτό δε μπορώ να το γνωρίζω. Αυτό όμως που γνωρίζω, είναι ότι το συγκεκριμένο νομοσχέδιο προκαλεί μπάχαλο, και εστώ αν αυτοί που διαμαρτύρονται λένε και υπερβολές ή ψέμματα, όπως υποστηρίζει ο κύριος Σκρέκας, η αλήθεια είναι ότι κατεβαίνει ένα νομοσχέδιο, που δημιουργεί το μπάχαλο σε ένα πολύ σοβαρό ζήτημα, μιλάμε για το νερό που πίνουμε κάθε μέρα, με σκοπό μετά το μπάχαλο να έρθει το επόμενο νομοσχέδιο, που θα χωρίζει τις εταιρείες σε κομμάτια, άλλοι θα είναι οι πάροχοι και άλλοι οι ιδιοκτήτες του νερού, και θα γίνει η ΕΥΔΑΠ και ιδίως οι ΔΕΥΑ του κάθε νησιού και δήμου της χώρας μας, μια ωραία ιδιωτική εταιρεία, με μικρούς ή μεγαλύτερους ανταγωνιστές, ότι έχει γίνει στο ρεύμα, στο τηλέφωνο και στο τραίνο. Γιατί μπορεί η ΤΡΑΙΝΟΣΕ-Hellenic train να έχει ακόμα το μονοπώλιο στα επιβατικά, αλλά στα εμπορικά τραίνα, που είναι μεγαλύτερα τα κέρδη υπάρχουν και άλλοι παίκτες, μπείτε στο site της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων να τους βρείτε.
Πάνω στην παραπάνω βάση βέβαια χαιρετίζουμε και το ΔΣ του Δήμου Ικαρίας, όπου θα γίνει δια περιφοράς και θα έχει μοναδικό θέμα την έκδοση ψηφίσματος που θα αφορά το συγκεκριμένο πολυνομοσχέδιο. Και βεβαίως αντίσοιχες τέτοιες κινήσεις σε όλη την Ελλάδα
