Με την παρουσία του Γ.Γ. Αιγαίου και νησιωτικής πολιτικής Μανώλη Kουτουλάκη γιόρτασαν τα 202 χρόνια από την ύψωση της σημαίας της Σαμιακής Επανάστασης στο Καρλόβασι. Οι εκδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν με την παρουσία της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του νησιού.
Στις 8 Μαΐου 1821 ο Μητροπολίτης Κύριλλος ευλόγησε την επαναστατική σημαία, που ύψωσε στο Καρλόβασι ο Λυκούργος Λογοθέτης ενώ υπήρξε στενή συνεργασία των δύο ανδρών κατά τη διάρκεια του αγώνα.
Από νωρίς το πρωί εψάλη επιμνημόσυνη δέηση στον ανδριάντα του αρχιερέως Κυρίλλου στο μεσαίο Καρλόβασι, έγινε η κατάθεση στεφάνων και οι εορταστικές εκδηλώσεις έκλεισαν με την μαθητική παρέλαση.
Η Ιστορία της Σαμιακής επανάστασης
Η Σάμος μπήκε στην επανάσταση του 1821 κηρύσσοντας την επανάσταση το βράδυ μετάξυ της 17ης και 18ης Απριλίου του 1821. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι ενώ ιστορικά η επανάσταση ξεκίνησε την 25η Μαρτίου του 1821, δεν μπήκαν όλες οι περιοχές της χώρας ταυτόχρονα στην επανάσταση. Η Σάμος ωστόσο ήταν μέσα στις πρώτες περιοχές που μπήκαν στην επανάσταση. Η γέτης ήταν ο Λυκούργος Λογοθέτης, ο οποίος ήταν μέλος της φιλικής εταιρείας, της οργάνωσης δηλαδή που οργάνωσε την επανάσταση του 1821. Ο Οπλαρχηγός των Σαμίων ήταν ο Καπετάν Κωνσταντής Λαχανάς ή Κωνσταντινος Φώκος όπως ήτνα το πραγματικό του επίθετο, γεννημένος στο Βαθύ το 1769.
Ο Λαχανάς έχοντας μαζί του τον Γρηγόριο Σβορώνο, ανιψιό του υποπρόξενου της Ρωσίας, ήλθε με άλλους ενόπλους στο Βαθύ όπου επιτέθηκαν και σκότωσαν τους 18 Οθωμανούς που βρίσκονταν εκεί. Την επομένη, 18 Απριλίου, κήρυξε την επανάσταση στο Βαθύ. Μετά από εκκλησιαστική τελετή και με πανηγυρικές εκδηλώσεις υψώθηκε η σημαία της επανάστασης που έφερε ως σύμβολο την γλαύκα και τις λέξεις «Ελευθερία ή θάνατος».
Στη συνέχεια τη διοίκηση της επανάστασης στο νησί ανέλαβε ο Λυκούργος Λογοθέτης. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821 η Σάμος διατήρησε τοπική διοίκηση που έφερε την ονομασία Στρατοπολιτικόν Σύστημα Σάμου. Το νησί προστατεύτηκε επιτυχώς από τον ελληνικό στόλο μετά τις νίκες του στη Ναυμαχία της Σάμου και τη Ναυμαχία του Γέροντα. Αν και δεν καταλήφθηκε από τον τουρκικό στόλο δεν εντάχθηκε στο νεοσύστατο Βασίλειο της Ελλάδας. Η Σάμος έγινε αυτόνομη με την ονομασία Ηγεμονία της Σάμου, ένα καθεστώς που διατήρησε μέχρι το 1912 που εντάχθηκε στην Ελλάδα μας, μαζί με τα γύρω νησιά.
Η ηγεμονία της Σάμου είναι μια ιδιαίτερη και ενδιαφέρουσα ιστορία. Το καθεστώς αυτό ξεκίνησε το 1835 και η Σάμος επί της ουσίας κρατούσε την αυτονομία της έχοντας ως μόνη υποχρέωση να καταβάλλει ετήσιο φόρο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία που ανερχόταν σε 2.700 λίρες και βέβαια η ηγεμονία του αυτόνομου κρατιδίου να ελέγχεται από την υψηλή πύλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ο ηγεμόνας διοριζόταν από τον Σουλτάνο και έφερε τον τίτλο του πρίγκηπα. Ήταν Χριστιανός Ορθόδοξος και ανώτερο στέλεχος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Πρωτεύουσα της Ηγεμονίας υπήρξε αρχικά η Χώρα και στη συνέχεια η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στο Βαθύ. Ο σουλτάνος έδωσε αρκετά προνόμια στους Σάμιους προκειμένου να σταματήσει την επαναστατική δράση στο νησί, η σχετική απόφαση πάρθηκε το 1832, αλλά οι Σαμιώτες αντέδρασαν σθεναρά. Έφτιαξαν τη Σαμιακή πολιτεία με αρχηγό τον Λυκούργο Λογοθέτη, όπου ήταν ένα βραχύβιο κρατικό μόρφωμα που άντεξε μέχρι το 1834.
Τελικά η ηγεμονία επιβλήθηκε με ένοπλη βία, τον Μάιο του 1834. Η αντίθεση των Σαμίων στο καθεστώς όμως εκδηλώθηκε με τις πολλές συνελεύσεις τους στο διάστημα μέχρι το 1834, τις αναφορές τους προς την ελληνική κυβέρνηση, τα διαβήματά τους προς τους εκπροσώπους των Δυνάμεων, την άρνησή τους να στείλουν επιτροπή στην Υψηλή Πύλη για να διαπραγματευθούν και η απόφασή τους να μεταναστεύσουν για να μην δηλώσουν υποταγή στην οθωμανική κυβέρνηση.
Ωστόσο η απειλή των πρέσβεων των Τριών Μεγάλων Δυνάμεων Δυνάμεων το Σεπτέμβριο του 1833 ότι εντός διμήνου θα έπαυαν οποιαδήποτε προσπάθεια μεσολάβησης στην Υψηλή Πύλη για το Σαμιακό ζήτημα, η ύπαρξη κινήματος μέσα στη Σάμο υπέρ του συμβιβασμού με την Υψηλή Πύλη και κατά της μετανάστευσης και, τέλος, ο αποκλεισμός του νησιού από μοίρα του Οθωμανικού στόλου του Hasan Bey τον Απρίλιο του 1834, οδήγησαν στην αποδοχή του ηγεμονικού καθεστώτος, το οποίο επικυρώθηκε επισήμως από το ψήφισμα της γενικής συνέλευσης της 21ης Αυγούστου της ίδιας χρονιάς.
Η αποδοχή από την Πύλη του συστήματος της ηγεμονίας για τη Σάμο και η παραχώρηση Οργανικού Χάρτη ως ρυθμιστικού πολιτειακού κειμένου της διοίκησης του νησιού, μαζί με την αναγνώριση της γλώσσας και της θρησκείας ως εθνικών χαρακτηριστικών, εντασσόταν στις πολιτικές ενσωμάτωσης που εφάρμοζε η Οθωμανική Αυτοκρατορία σε πολλές περιοχές προκειμένου να δώσει επωφελείς λύσεις σε περιπτώσεις αναταραχών.
Το σχήμα της ηγεμονικής διοίκησης προσδιορίστηκε από την Οργανική Διάταξη (1832) και τον Αναλυτικό Χάρτη (1850) και προσομοίαζε με αυτό των παραδουνάβιων ηγεμονιών σε μικρογραφία. Η Σάμος δεν μπορούσε να αναπτύξει εξωτερικές σχέσεις, είχε όμως δική της σημαία και πλήρη εσωτερική αυτονομία, με αναγνώριση της ελληνικής καταγωγής, της γλώσσας και της θρησκείας των κατοίκων της, ενώ τελούσε υπό την εγγύηση και την προστασία των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων.
Η μεγαλύτερη ανάπτυξη της ηγεμονίας της Σάμου σημειώθηκε κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα με την ανάπτυξη της αγροτικής παραγωγής, του εμπορίου και της βιομηχανίας. Μαζί με την αμπελουργία, που αποτελούσε την κύρια οικονομική δραστηριότητα των κατοίκων, αναπτύχθηκαν η καπνοκαλλιέργεια, η καπνοβιομηχανία και η βυρσοδεψία, σημαντικοί κλάδοι της τοπικής οικονομίας, που υπερέβησαν τα όρια της ηγεμονίας και άκμασαν μέχρι το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παράλληλα, στα τέλη του αιώνα ήταν εμφανής και η πνευματική ανάπτυξη της Σάμου με την παρουσία λογίων και λογοτεχνών, την έκδοση βιβλίων και την κυκλοφορία εφημερίδων, όπως οι: Σάμος, Ευνομία, Φως, Πατρίς, Νέα Ζωή, Πρόοδος, Νέα Σάμος.
Κατασκευάστηκαν εκείνη την εποχή πολλά δημόσια έργα, δρόμοι και λιμάνια, δημόσια και ιδιωτικά κτίρια κοσμήματα για τον τόπο, αναδιοργανώθηκε η εκπαίδευση, αναπτύχθηκε η βιομηχανία κυρίως δερμάτων και καπνού, η γεωργία, το εμπόριο και η ναυτιλία.
Το Σεπτέμβριο του 1912 σημειώθηκε επαναστατικό κίνημα με επικεφαλής το Σοφούλη. Η εθνοσυνέλευση των Σαμίων, που συγκλήθηκε αμέσως μετά, κήρυξε την ένωση της Σάμου με την Ελλάδα στις 11 Νοεμβρίου του 1912. Με την εικονική κατάληψη του νησιού από μοίρα του ελληνικού στόλου, το Μάρτιο του 1913, τερματίστηκε οριστικά το καθεστώς της ηγεμονίας. Μέχρι την ενσωμάτωσή της στην Ελλάδα, η Σάμος διοικήθηκε από προσωρινή κυβέρνηση έως το 1914 με πρόεδρο το Θεμιστοκλή Σοφούλη.
Οι ηγεμόνες της Σάμου
- Στέφανος Βογορίδης (1834-1850)
- Αλέξανδρος Καλλιμάχης (1850-1854)
- Ιωάννης Γκίκας (1854-1859)
- Μιλτιάδης Αριστάρχης (1859-1866)
- Παυλος Μουσούρος (1866-1873)
- Κωνσταντίνος Αδοσίδης (1873-1874, 1879-1885)
- Κωνσταντίνος Φωτιάδης (1874-1879)
- Αλέξανδρος Καραθεοδωρής (1885-1895)
- Γεώργιος Βέροβιτς (1895-1896)
- Στέφανος Μουσούρος (1896-1899)
- Μιχαήλ Γργοριάδης (1899-1902)
- Αλέξανδρος Μαυρογένης (1902-1904)
- Ιωάννης Βιθυνός (1904-1906)
- Κωνσταντίνος Καραθεοδωρής (1906-1907)
- Γεώργιος Γεωργιάδης (1907-1908)
- Ανδρέας Κοπάσης (1908-1912)
- Γρηγόριος Βεγλερής (1912)
Πληροφορίες από την ΕΡΤ
