Γράφει ο Στέφανος Καραπέτης
Ζούμε στην εποχή των μεγάλων memes και της νοσταλγίας του Παλαιού ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου. Σήμερα 23 Ιουνίου του 2024 συμπληρώνουμε 28 χρόνια από τον θάνατο του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ, που σίγουρα είναι μια από τις πιο σηματνικές προσωπικότητες της Ελληνικής πολιτικής σκηνής τις τελευταίες δεκαετίες.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή
Ο Ανδρέας Παπανδρέου γεννήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου του 1919 στη Χίο. Εκείνη την περίοδο ο πατέρας του Γεώργιος Παπανδρέου ήταν γενικός διοικητής του Αιγαίου, μετέπειτα έγινε πρωθυπουργός της Ελλάδος. Μητέρα του ήταν η Σοφία Μινέϊκο, κόρη του πολωνού Ζίγκμουντ Μινέικο, που ήταν Πολωνός αριστροκράτης, που εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα και πήρε την Ελληνική υπηκοότητα. Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν στενός συνεργάτης και θερμός υποστηρικτής του Ελευθερίου Βενιζέλου. Ο Ανδρέας Παπανδρέου μεγάλωσε στην Αθήνα και φοίτησε στο κολλέγιο Αθηνών. Εκεί γνώρισε τον Πέτρο Σιφναίο, τον Πάρι Κωνσταντινίδη, τον Γεώργιο Σκιαδαρέση και τον Λεωνίδα Αδάμ, όπου έφτιαξαν το Μαρξιστικό περιοδικό «Ξεκίνημα». Σε εκείνο το περιοδικό ο Ανδρέας Παπανδρέου δημοσίευσε πολλά άρθρα για τον Σοσιαλισμό.
Η δεξιά της εποχής βλέποντας την δράση του μικρού Ανδρέα Παπανδρέου ζητούσε τον εξοβελισμό του από την Ελληνική κοινωνία μέσω της δεξιάς εφημερίδας «Εστία».Το Υπουργείο Παιδείας, στο οποίο δύο χρόνια νωρίτερα Υπουργός ήταν ο πατέρας του, διέταξε ανακρίσεις και οι «παρεκτραπέντες» μαθητές τιμωρήθηκαν με διαγωγή «επίμεμπτο» στο ενδεικτικό τους. Ο Ανδρέας Παπανδρέου εκείνη την περίοδο είχε γνωριστεί με 3 σημαντικές προσωπικότητες της αριστεράς, τον Παντελή Πουλιόπουλο, τον Μιχάλη Ράπτη και τον Πλάτωνα Δρακούλη. Το 1937 εισήλθε στη νομική σχολή της Αθήνας, αλλά το 1939 συνελήφθη από το καθεστώς Μεταξά. Εκεί υπάρχουν πολλές διαφορετικές εκδοχές για το πως βρέθηκε εντέλει στις ΗΠΑ, αλλά σημαντική είναι η μαρτυρία του Κορνήλιου Καστοριάδη, όπου αφηγήθηκε αργότερα πως τόσο ο ίδιος όσο και ο Ανδρέας συμμετείχαν σε μια τροσκιστική ομάδα δεκατριών προσώπων. Όλοι τους συνελήφθησαν από την αστυνομία του Μεταξά και όλοι τους εξαναγκάστηκαν σε υπογραφή δήλωσης μετανοίας και τελικά αφέθηκαν ελεύθεροι. Ο υπουργός ασφαλείας του Μεταξά, Κωνσταντίνος Μανιαδάκης, ανέκρινε προσωπικά τον Παπανδρέου και αργότερα όντας βουλευτής της ΕΡΕ, το 1964, χρησιμοποίησε τη «δήλωση μετανοίας» για να επιτεθεί πολιτικά στον Ανδρέα Παπανδρέου.
Στις ΗΠΑ ο Παπανδρέου υπηρέτησε σε σημαντική θέση στο Πολεμικό Ναυτικό, ως εξεταστής μοντέλων για τον κατάλληλο χρόνο επισκευής πολεμικών πλοίων. Το 1943 έλαβε το διδακτορικό του δίπλωμα στα Οικονομικά και τη Φιλοσοφία από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, όπου και διορίστηκε ως αναπληρωτής καθηγητής (associate professor). Το 1944, ο μόλις 25 ετών τότε ο Ανδρέας Παπανδρέου, ήταν ένα από τα πέντε μέλη της ελληνικής αντιπροσωπείας στη διάσκεψη του Μπρέτον Γουντς, που σχεδίασε ολόκληρη την αρχιτεκτονική της παγκόσμιας οικονομίας ως τις πετρελαϊκές κρίσεις του ’70, της οποίας ηγείται ο κορυφαίος Έλληνας οικονομολόγος Κυριάκος Βαρβαρέσος.
Το 1947 διορίστηκε επίκουρος και στη συνέχεια τακτικός καθηγητής του Πανεπιστημίου της Μινεσότα και του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ (Berkeley) της Καλιφόρνια, όπου και διετέλεσε πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης από το 1956 ως το 1959. Την ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία συνέχισε στα χρόνια της δικτατορίας, οπότε εργάστηκε ως καθηγητής οικονομικών στο πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης (1968-69) και του Γιορκ (1969-1974), όπου διετέλεσε και διευθυντής μεταπτυχιακών σπουδών.
Επέστρεψε οικογενειακώς στην Ελλάδα από τις ΗΠΑ στις 16 Ιανουαρίου του 1961 και έπειτα από πρόταση του τότε Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή ανέλαβε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και Επιστημονικός Διευθυντής του νεοσύστατου Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), καθώς και Σύμβουλος της Τράπεζας της Ελλάδος. Εκείνη την περίοδο είχε ήδη νυμφευφθεί δυο φορές. Η πρώτη του σύζυγος ήταν η Χριστίνα Ρασιά, μια Ελληνοαμερικανίδα ψυχίατρος, η δεύτερη σύζυγος ήταν η Μαργαρίτα Τσαντ, όπου απέκτησε 4 παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο, ενώ το 1969 γεννήθηκε η κόρη του Αιμιλία Νίμπλουμ, που προήλθε από εξωσυζυγική σχέση.
Το 1964 μπλέχτηκε πρώτη φορά με την πολιτική όντας υποψήφιος με το κόμμα του πατέρα του, την Ένωση Κέντρου. Μετείχε στην κυβέρνηση του πατέρα του, Γεωργίου Παπανδρέου, αρχικά ως Υπουργός Προεδρίας και λίγο αργότερα ως αναπληρωτής Υπουργός Συντονισμού. Ο οικονομικός του λόγος τότε κινείται μέσα στο επίσημο πλαίσιο της τότε οικονομικής ορθοδοξίας. Άλλωστε, η πανεπιστημιακή του καριέρα στις ΗΠΑ ως την έλευσή του στην Ελλάδα εντασσόταν στο πλειοψηφικό ρεύμα της αμερικανικής οικονομικής σκέψης της εποχής. Έτσι ακολουθεί τη διαδομένη τότε αντίληψη της μεταρρυθμιστικής οικονομικής πολιτικής για τις καθυστερημένες χώρες, η οποία επιδίωκε να συνδυάσει την ενίσχυση της ζήτησης μέσω της αύξησης των λαϊκών εισοδημάτων, με την άμεση παραγωγική δραστηριοποίηση του κράτους, ώστε να δοθεί η αναγκαία αναπτυξιακή δυναμική, να καλυφθούν τα παραγωγικά/κλαδικά κενά και να υποκατασταθούν βαθμιαία οι εισαγωγές.
Παραιτήθηκε λίγο αργότερα μετά από πολλές πιέσεις άλλων τάσεων μέσα στο κόμμα και συσπείρωσε γύρω του τη λεγόμενη κεντροαριστερή πτέρυγα της Ένωσης Κέντρου. Στις 25 Απριλίου του 1965 γίνεται ξανά αναπληρωτής Υπουργός Συντονισμού, ενώ ένα μήνα αργότερα κατηγορήθηκε ως εμπνευστής και αρχηγός στην υπόθεση «ΑΣΠΙΔΑ» και στο συνωμοτικό Σχέδιο Ελικών.
Ήδη από εκείνα τα ταραχώδη χρόνια (1965-1967) ο Ανδρέας Παπανδρέου θα κερδίσει την αγάπη της μεγάλης πλειοψηφίας των πρώην ΕΑΜιτών και ΕΛΑΣιτών που θα συνεχίζουν να τον στηρίζουν ως το τέλος, αλλά οι σχέσεις του με την ηγεσία της Αριστεράς χαρακτηριζόταν πάντα από την αμοιβαία καχυποψία. Γενικά, ο Ανδρέας Παπανδρέου ενδιαφερόταν περισσότερο για τον «απλό κόσμο» της Αριστεράς και όχι για τους ηγέτες της, που τους θεωρούσε παρωχημένους και όχι ιδιαίτερα ευφυείς.
Με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου του 1967, ο Ανδρέας Παπανδρέου συνελήφθη από τη χούντα των Συνταγματαρχών και φυλακίστηκε. Τις επόμενες μέρες ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Λύντον Τζόνσον παρενέβη υπέρ του Παπανδρέου και άλλων πολιτικών ηγετών. Στη φυλακή ο Παπανδρέου ανέμενε να παραπεμφθεί σε δίκη για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ με την κατηγορία ότι προετοίμαζε στρατιωτικό πραξικόπημα με στόχο την εγκαθίδρυση σοσιαλιστικής δικτατορίας, την εκθρόνιση του βασιλιά Κωνσταντίνου και την απομάκρυνση της Ελλάδας από το ΝΑΤΟ και συνέταξε ένα εννεασέλιδο αυτοβιογραφικό υπόμνημα για την απολογία του. Αποφυλακίστηκε, ωστόσο, μετά τη χορήγηση μερικής αμνηστίας μετά το αποτυχημένο αντικίνημα του Κωνσταντίνου το Δεκέμβριο του ’67 χάρη στην αμερικανική παρέμβαση και μετά από έντονες πιέσεις και διαμαρτυρίες κορυφαίων ακαδημαϊκών και διανοούμενων των Ηνωμένων Πολιτειών στον Πρόεδρο Τζόνσον, όπως ο Τζον Κένεθ Γκάλμπρεϊθ (John Kenneth Galbraith), προσωπικός του φίλος από τα χρόνια του Χάρβαρντ.
Στις 16 Ιανουαρίου του 1968 φεύγει από τη χώρα και ιδρύει το Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα (ΠΑΚ), επικεφαλής του οποίου έδρασε αντιδικτατορικά σε πολλές δυτικές χώρες, και στο οποίο συσπειρώθηκαν πολλά από τα γνωστά στελέχη του ΠΑΣΟΚ. Έδρα του ΠΑΚ ήταν αρχικά η πρωτεύουσα της Σουηδίας, Στοκχόλμη.
Από την επιστροφή του στην Ελλάδα το 1961 και ως την επιβολή της δικτατορίας, ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε καταγγείλει το τότε σύστημα εξουσίας (παρακράτος, συνωμοτικές οργανώσεις, οικονομικά συμφέροντα) στεκόμενος ιδιαίτερα στην τρομοκράτηση της επαρχίας από τη Χωροφυλακή και τα Τάγματα Εθνοφυλακής Αμύνης (ΤΕΑ), ξεκινώντας την κόντρα του με τα «παλιά τζάκια» για τα οποία και είχε δηλώσει ότι πρέπει να ξηλωθούν οριστικά και αμετάκλητα. Παράλληλα, σε πολύ μικρό διάστημα έγινε ο δημοφιλέστερος Έλληνας πολιτικός, παρά τις συνεχείς επιθέσεις μερίδας του Τύπου.
Ήρθε σε σύγκρουση με ορισμένους πολύ σημαντικούς συνεργάτες του πατέρα του, όπως ο τραπεζίτης και πολιτικός Σταύρος Κωστόπουλος. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ήθελε τη δημιουργία ενός κόμματος αρχών με συγκεκριμένη ιδεολογία και ισχυρή οργάνωση σε εθνικό επίπεδο, κάτι στο οποίο αντιστέκονταν σθεναρά οι «βαρόνοι» της Ενώσεως Κέντρου. Επιπλέον, οι βαρόνοι της βενιζελικής παράταξης ανησυχούσαν για τη μεγάλη δημοτικότητά του και επέκριναν τον Ανδρέα ως «αλεξιπτωτιστή της πολιτικής», ότι δηλαδή είχε εμφανισθεί από το πουθενά και μέσα σε ένα-δύο χρόνια είχε γίνει το πιο αναγνωρίσιμο και δημοφιλές πρόσωπο της ελληνικής πολιτικής και απαιτούσε να αποφασίζει για όλα.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου αντιμετώπισε αρχικά με πολλή δυσπιστία τη Μεταπολίτευση της 24ης Ιουλίου 1974, παρόλα αυτά έλαβε την απόφαση να επιστρέψει στην Ελλάδα μόλις στα μέσα Αυγούστου. Αμέσως όμως δραστηριοποιήθηκε με αποτέλεσμα μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες να παρουσιάσει τις θέσεις του για την ίδρυση ενός νέου κόμματος.
Στις 3 Σεπτεμβρίου του 1974, σε μία από τις αίθουσες του ξενοδοχείου «Κινγκ Πάλας», ο Ανδρέας Παπανδρέου ανακοίνωσε την ίδρυση του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος με τη γνωστή «Διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη», όπως έχει επικρατήσει να λέγεται από τότε. Η επιμέλεια της διακήρυξης είχε ανατεθεί από τον ίδιο τον Παπανδρέου στα ηγετικά στελέχη του ΠΑΚ Ιωάννη Ζαφειρόπουλο, αργότερα βουλευτή νομού Ηλείας, στον καθηγητή πανεπιστημίου Μανώλη Παπαθωμόπουλο και στον Δαμιανό Βασιλειάδη, ενώ ένα μεγάλο μέρος της διακήρυξης γράφτηκε από τον Κώστα Σημίτη. Παρόντες στην ανακοίνωση της διακήρυξης ήταν στελέχη του ΠΑΚ, αγωνιστές διωχθέντες από τη Χούντα, νεολαίοι από την εξέγερση του Πολυτεχνείου και νεολαίοι της Γενιάς του 1-1-4. Στη διακήρυξη αναγράφονταν οι λόγοι ίδρυσης και οι βασικές θέσεις του κινήματος.
Στις πρώτες εκλογές της 17ης Νοεμβρίου του 1974 το ΠΑΣΟΚ λαμβάνει μόνο το 13,58% και εκλέγει 12 βουλευτές. Το 1977 το ΠΑΣΟΚ πάει στην θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης και το 1981 το ΠΑΣΟΚ οδηγείται στην εξουσία με 48,1%.
Ούτε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής από τα δεξιά, αλλά ούτε και ο Χαρίλαος Φλωράκης από τα αριστερά μπόρεσαν να αντιπαρατεθούν αποτελεσματικά στον Ανδρέα Παπανδρέου. Στα δεξιά του, ο Ανδρέας Παπανδρέου επέκρινε την υποχωρητική εξωτερική πολιτική της Νέας Δημοκρατίας σε σχέση με τις τουρκικές διεκδικήσεις, κατήγγειλε συνεχώς τη δεξιά παράταξη για την τραγωδία και απώλεια της Κύπρου (αδέξια Δεξιά, όπως έλεγε), ζητούσε Ελληνοποίηση του Υπουργείου Εξωτερικών και παράλληλα οι δικές του σκληρές θέσεις στα εθνικά θέματα βρήκαν μεγάλη απήχηση σε πολλούς εθνικιστές.
Στα αριστερά του, επέκρινε το ΚΚΕ για τη δειλή στάση του σε διάφορες απεργίες και κινητοποιήσεις, ενώ οι συνδικαλιστές του ΠΑΣΟΚ ήταν αυτοί που διακρίθηκαν περισσότερο στις μεγάλες εργατικές κινητοποιήσεις της περιόδου 1975-1977 έχοντας σχεδόν πάντα πιο αριστερές και επιθετικές απόψεις από τους αντίστοιχους του ΚΚΕ. Κυρίως όμως ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν αυτός που μπόρεσε πειστικά να εγγυηθεί στους ΕΑΜογενείς πολίτες το τέλος της κοινωνικο-πολιτικής απομόνωσής τους, ότι θα πάψουν να είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας, κάτι που τελικά και έγινε μετά το 1981, με μέτρα όπως η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης των ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και την διάλυση της Χωροφυλακής.
Ο φόβος ότι ενδεχομένως οι Ένοπλες Δυνάμεις θα σταματούσαν την άνοδο του Ανδρέα Παπανδρέου στην εξουσία εκμηδενίστηκε από την πολύ μεγάλη απήχηση που είχε σε αυτόν το χώρο το ΠΑΣΟΚ. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε καταγγείλει την ομάδα των χουντικών αξιωματικών για βιασμό της δημοκρατίας, τη βαρβαρότητα και την εγκληματική ηλιθιότητα σε σχέση με την απώλεια της Κύπρου, αλλά πίστευε πως, απαλλαγμένο από τους χουντικούς, το σώμα των αξιωματικών ήταν «η αιχμή του οράματος της εθνικής αναγέννησης». Σημαντικό γεγονός ήταν ότι ένας δυσανάλογα μεγάλος αριθμός πολιτευτών του ΠΑΣΟΚ επί Ανδρέα Παπανδρέου ήταν απόστρατοι αξιωματικοί, και μετά το 1981 μερικοί ανέλαβαν και Υπουργοί (Ιωάννης Χαραλαμπόπουλος, Αντώνης Δροσογιάννης, Νικόλαος Κουρής).
Ο Παπανδρεόυ τα χρόνια 1981-1984 πέρα από την αναγνώριση της εθνικής αντίστασης και την διάλυση της χωροφυλακής, επέτρεψε την επιστροφή των πολιτικών εξόριστων του ΕΑΜ από τις ανατολικές χώρες, θεσμοθέτησε τον πολιτικό γάμο, έκανε την σημαντικότερη μεταρύθμιση στο εκπαιδευτικό σύστημα, ενώ θεμελίωσε το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Το 1987 καθιέρωσε τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ), ενώ στον τομέα της οικονομίας προέβη σε σειρά εθνικοποιήσεων. Κρατικοποιήθηκαν επιχειρήσεις που ανήκαν σε πολύ ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες, όπως η ΛΑΡΚΟ και η ΠΥΡΚΑΛ, τα τσιμέντα ΑΓΕΤ-ΗΡΑΚΛΗΣ, η Ελληνική Χαλυβουργία, τα ναυπηγεία Σκαραμαγκά της οικογένειας Νιάρχου, η Πειραϊκή-Πατραϊκή και η πολυεθνική ΕΣΣΟ-Πάππας. Η Αριστερά, αλλά και μεγάλο τμήμα της κοινωνίας γενικώς, αντέδρασε θετικά σε αυτές τις πολιτικές ως επιβολή του κράτους στην παραδοσιακή επιχειρηματική ελίτ. Ο δημόσιος τομέας όμως διογκώθηκε, σε αντίθεση με τον ιδιωτικό τομέα. Έτσι γρήγορα ήρθε η ύφεση, ανέβηκε ο πληθωρισμός και η ανεργία. Την περίοδο διακυβέρνησής του έγιναν δυο υποτιμήσεις της δραχμής, η μια το 1983 και η άλλη το 1985. Αυξήθηκε όντως το μέσο εισόδημα, αλλά ακυρώθηκε η αύξηση σε μεγάλο βαθμό λόγω του υψηλού πληθωρισμού.
Κατά τη διάρκεια της δεύτερης περιόδου διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ με πρωθυπουργό τον Ανδρέα Παπανδρέου (1993 – 1996) οι ρυθμοί αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ βελτιώθηκαν σε σχέση με την πρώτη διακυβέρνηση. Οι επεκτατικές δημοσιονομικές πολιτικές εγκαταλείφθηκαν με αποτέλεσμα ο πληθωρισμός να υποχωρήσει από το 14,4% το 1993 στο 8,2% το 1996. Ορισμένες σημαντικές παρεμβάσεις στον χώρο της οικονομίας, κατά τη διάρκεια της τρίτης θητείας του Ανδρέα Παπανδρέου, περιλαμβάνουν τη λήψη της απόφασης για τη μετοχοποίηση του 7,6% του ΟΤΕ καθώς και την ίδρυση του Ανώτατου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού (ΑΣΕΠ).
Η Εσωτερική του πολιτική ακόμα και σήμερα δημιουργεί συζητήσεις και προβληματισμούς, ωστόσο η εξωτερική του πολιτική ήταν υποδειγματική. Ο Ανδρέας κατάφερε και δημιούργησε δική του αυτόνομη εξωτερική πολιτική και έκοψε σε μεγάλο βαθμό την εξάρτηση της χώρας από τις ΗΠΑ. Δημιούργησε σχέσεις με πολλές Αραβικές χώρες, με τους αδέσμευτους αλλά και με την Σοβιετική Ένωση. Όντας στην αντιπολίτευση ήταν ενάντια στην ένταξη της χώρας στην τότε ΕΟΚ, που αργότερα ονομάστηκε ΕΕ. Ωστόσο όντας πια στην κυβέρνηση δεν μπορούσε να αποδεσμευτεί από αυτή, απλά προσπαθούσε να εξασφαλίσει καλύτερους όρους.
Η πρώτη του κυβέρνηση 1981-1989 έπεσε με το λεγόμενο σκάνδαλο Κοσκωτά, υπόθεση που αθωώθηκε μετά την παραπομπή του από τους βουλευτές του Συνασπισμού και της Νέας Δημοκρατίας. Να θυμίσουμε ότι εκείνη την περίοδο ο Συνασπισμός ήταν ένας Συνασπισμός δυο κομμάτων, δηλαδή του ΚΚΕ και της ΕΑΡ, μετεξέλιξη του ΚΚΕ Εσωτερικού.
Ο Παπανδρέου άφησε την δική του ιστορία σε αυτή την χώρα και μια μέρα σαν σήμερα πριν 28 χρόνια άφησε αυτόν τον κόσμο, και ένα κόμμα πολύ διαφορετικό από αυτό που δημιούργησε. Την θέση του την πήρε ο εκσυγχρονιστής Κώστας Σημίτης, όπου για εμένα προσωπικά ήταν ο χειρότερος πρωθυπουργός που πέρασε από αυτήν την χώρα, εν αντιθέσει με τον προκάτοχό του, που άφησε ισχυρό θετικό αποτύπωμα σε όλους τους τομείς που ασχολείται η πολιτική γενικότερα.
Το 2004 ο Γεώργιος Παπανδρέου, δηλαδή ο γιός του Ανδρέα αντικατέστησε τον Κώστα Σημίτη. Έγινε πρωθυπουργός το 2009. Ένα χρόνο αργότερα από το Καστελόριζο θα ξεκινούσε η περιπέτεια των μνημονίων.
Το μήνυμα του προέδρου του σημερινού ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, Νίκου Ανδρουλάκη
28 χρόνια χωρίς τον Ανδρέα Παπανδρέου, τον ανεπανάληπτο ηγέτη της δημοκρατικής παράταξης.
Το αποτύπωμά του είναι παντού ορατό, ακόμα και σήμερα.
Στα νοσοκομεία και στα κέντρα υγείας του ΕΣΥ, που κράτησαν όρθιο τον λαό μας στην πανδημία.
Στη νομοθεσία για την ισότητα των φύλων, σε μια εποχή που η έμφυλη βία θεριεύει.
Στην παρακαταθήκη της ακηδεμόνευτης εξωτερικής πολιτικής, σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, που οι «προστάτες» δίνουν και παίρνουν.
Στο πρόταγμά του για λαϊκή συμμετοχή και γκρέμισμα των πάσης φύσης κατεστημένων, σε μια περίοδο που η αποχή πάει χέρι-χέρι με την απογοήτευση των πολιτών λόγω της ραγδαίας όξυνσης των ανισοτήτων.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν ο ριζοσπάστης σοσιαλιστής ηγέτης, ο διαφορετικός πολιτικός, που στο πρόσωπό του ο λαός είδε τον δικό του άνθρωπο, τον Ανδρέα, τον περιέβαλε με εμπιστοσύνη και πορεύτηκαν μαζί έως το τέλος.
Το έργο των κυβερνήσεων του Πανελληνίου Σοσιαλιστικού Κινήματος σημάδεψε ανεξίτηλα την Ελλάδα της Μεταπολίτευσης.
Έκανε πράξη την εθνική συμφιλίωση και την ανοδική κοινωνική κινητικότητα.
Υλοποιήθηκαν μεταρρυθμίσεις, που για πρώτη φορά έγιναν στην Ελλάδα και άγγιξαν από τον κάτοικο της Αθήνας μέχρι το τελευταίο χωριό της χώρας.
Η συμβολή του τόσο με την Αλλαγή, το 1981, όσο και μετά το 1993, υπήρξε καθοριστική και για την πορεία προς μια Ευρώπη συνοχής, με τη σύγκλιση Βορρά-Νότου.
Υπηρέτησε την Ευρώπη των λαών και της αλληλεγγύης απέναντι στα κάθε λογής «διευθυντήρια».
Ο λόγος του μετρούσε και στο διεθνές στερέωμα. Μαζί με άλλους σπουδαίους πολιτικούς ηγέτες, ανέλαβε ιστορικές πρωτοβουλίες για το Παλαιστινιακό, τη Μέση Ανατολή και τον πυρηνικό αφοπλισμό, που εξακολουθούν να διατηρούν το διαχρονικό τους μήνυμα.
Ο Ανδρέας υπηρέτησε ένα άλλο πρότυπο πολιτικής, πέρα από τα άδεια κουστούμια της εξουσίας. Γι’ αυτό και παραμένει ο πρώτος στη μνήμη του ελληνικού λαού.
Το μήνυμα του πρώην πρωθυπουργού, Γεώργιου Παπανδρέου
Ο Ανδρέας, υπηρέτησε τους Έλληνες και την Πατρίδα απελευθερώνοντας τις κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που η συντήρηση και η δεξιά κρατούσαν σε ομηρία επί δεκαετίες.
Ο Ανδρέας, συγκρούστηκε με τις δυνάμεις του ιδιότυπου πελατειακού καπιταλισμού που και σήμερα επιχειρούν με κάθε τρόπο να επιβάλουν τις δικές τους επιδιώξεις, επιδιώξεις ξένες προς τα συμφέροντα των Ελλήνων και της χώρας.
Ο Ανδρέας, μαζί με το ΠΑΣΟΚ, έδειξε τον δρόμο που πρέπει να πορευόμαστε σε κάθε εποχή. Πολύ περισσότερο σήμερα, σε καιρούς που η συντήρηση, με όλες τις εκφράσεις της, είτε ως δεξιά, είτε ως ακροδεξιά, είτε με το αυταρχικό νεοφασιστικό της πρόσωπο, καταπατά δικαιώματα και ελευθερίες, συγκεντρώνοντας απροκάλυπτα πλούτο και εξουσία.
Ο Ανδρέας, είναι πάντα επίκαιρος γιατί υπηρέτησε αξίες και ιδανικά που χαρακτηρίζουν ιστορικά την πρόοδο και υπηρετούν τα συμφέροντα των μη προνομιούχων.
Σήμερα, που οι κοινωνίες απειλούνται από τις διαρκώς εντεινόμενες ανισότητες και τον αυταρχισμό, ο Ανδρέας είναι συνοδοιπόρος κάθε προοδευτικού πολίτη στους αγώνες για μια άλλη, προοδευτική πορεία, για ένα μέλλον αξιοπρέπειας, ελπίδας και προοπτικής.
Σήμερα, ο Ανδρέας είναι παρών, με τις τολμηρές και ανατρεπτικές πολιτικές του, με τις ριζοσπαστικές του επιλογές.
Όλοι εμείς, θα συμπορευτούμε μαζί του;
