Η Αλβανία συμπληρώνει σήμερα τα 112 χρόνια της. Μια μέρα σαν αυτή έγινε η διακήρυξη της ανεξαρτησίας αυτού του κράτους των Βαλκανίων στην Αυλώνα.
Η ατμόσφαιρα και τα παράλληλα γεγονότα της εποχής
Μέχρι εκείνη την στιγμή το σημερινό κράτος της Αλβανίας ανήκε στην τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως και πολλά άλλα κομμάτια του Ελληνικού κράτους. Να θυμίσουμε ότι ήδη είχε ξεκινήσεις ο πρώτος Βαλκανικός πόλεμος (8 Οκτωβρίου του 1912), όπου ένας συνασπισμός κρατών της Βαλκανικής μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα επιτέθηκε έναντι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και κατέληξε 8 μήνες αργότερα σε νικηφόρο αποτέλεσμα. Βέβαια ακολούθησε ο Β’ Βαλκανικός πόλεμος στις 16 Ιουνίου του 1913 μετά την συνθήκη του Λονδίνου, που έγινε στις 30 Μαϊου του 1913, όπου η Ελλάδα μαζί με την Σερβία και το Μαυροβούνιο βρέθηκε σε πολεμική σύγκρουση με την Βουλγαρία, όπου δεν ήταν απόλυτα ικανοποιημένη με την συνθήκη που έληξε τον Α’ Βαλκανικό πόλεμο.
Εντέλει ο Β’ Βαλκανικός πόλεμος έληξε με νίκη της συμμαχίας όπου έφερε πολλά εδαφικά ωφέλη τόσο στην χώρα μας όσο και στους συμμάχους της, αλλά έδωσε και τη δυνατότητα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία να ανακτήσει την περιοχή της Ανδριανούπολης. Το αποτέλεσμα της δεύτερης σύγκρουσης ήταν η συνθήκη του Βουκουρεστίου και λίγα χρόνια αργότερα καταλήξαμε στην Μικρασιάτικη καταστροφή και την συνθήκη της Λωζάνης στις 24 Ιουλίου του 1923, όπου ακόμα και σήμερα καθορίζει τα σύνορα των χωρών.
Η Αλβανική εξέγερση του 1912 και η ανεξαρτητοποίηση
Λίγο πριν την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας είχε προηγηθεί η εξέγερση στην ευρύτερη περιοχή της σημερινής Αλβανίας, όπου κατέληξε στην διακήρυξη του κράτους της Αλβανίας. Στην Αυλώνα 40 αντιπρόσωποι υπέγραψαν την συμφωνία με την Οθωμανική Αυτοκρατορία και στις 4 Δεκεμβρίου του 1912 συστήθηκε προσωρινή κυβέρνηση. Το κείμενο της διακήρυξης συντέθηκε τόσο στην Αλβανική Γλώσσα και στις διαλέκτους (Γκέγκικα, Τοσκικά), όσο και στην Οθωμανική Γλώσσα. Η Οθωμανική γλώσσα χρησιμοποιούσε αραβικούς χαρακτήρες, αργότερα ο Κεμάλ Ατατούρκ έφερε την γραφή της γλώσσας στην σημερινή της μορφή, όπου χρησιμοποιούνται λατινικοί χαρακτήρες.
Ένας από τους πρωτεργάτες της ίδρυσης του κράτους ήταν ο Ισμαήλ Κεμάλ, όπου υποστηρίχθηκε από την Αυστροουγγαρία. Η διακήρυξη βέβαια ήταν μόνο θεωρητική γιατί σε σχέση με την έκταση του σημερινού κράτους αυτό που πραγματικά έλεγχε η εθνοσυνέλευση ήταν η περιοχή της Αυλώνας. Η ανεξαρτησία αναγωνρίστηκε στις 12 Δεκεμβρίου του 1912, ενώ η ουσιαστική κήρυξη του Ανεξάρτητου κράτους έγινε στις 29 Ιουλίου του 1913, μετά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο και την επίλυση του ευαίσθητου ζητήματος της Σκόδρας, ως ένα ουδέτερο, κυρίαρχο και κληρονομικό πριγκιπάτο. Η Σκόδρα είναι μια πόλη που σήμερα βρίσκεται στην ΒορειοΔυτική Αλβανία και είναι μια από τις σημαντικότερες γεωστρατηγικά περιοχή της χώρας, αφού βρίσκεται κοντά στα λιμάνια της Αδριατικής και της Ιταλίας και είναι ένα από τα πιο σημαντικά περάσματα των Δυτικών Βαλκανίων.
Η πρώτη κυβέρνηση της Αλβανίας
Επικεφαλής της κυβέρνησης ήταν ο Ισμαήλ Κεμάλ, όπου παραιτήθηκε στις 22 Ιανουαρίου του 1914 για να ακολουθήσει η κυβέρνηση του Φέιζι Αλιζότι μέχρι την ανακήρυξη του πριγκιπάτου της Αλβανίας το 1919. Πρόκειται για ένα βραχύβιο κράτος, όπου είχε μονάρχη τον Γουλιέλμο, όπου είχε Γερμανική καταγωγή και συγκρότησε τον οίκο των Βιντ-Νοϊβίντ.
Το Βιντ ήταν κομητεία του κρατιδίου της Ρηνανίας-Παλατινάτου στη Γερμανία, στο σημείο όπου ο ποταμός Βιντ συμβάλλει με τον Ρήνο. Η βασιλεία του Γουλιέλμου έληξε στις 31 Ιανουαρίου του 1925 όταν η χώρα μετατράπηκε από πριγκιπάτο σε Αλβανική Δημοκρατία. Η Αλβανία έγινε de facto προτεκτοράτο του Βασιλείου της Ιταλίας μετά την υπογραφή των Συνθηκών των Τιράνων του 1926 και του 1927 και ανακυρήχθηκε σε συνταγματική μοναρχία το 1928. Η Ιταλία με την Αλβανία έγιναν σύμμαχοι και μέσω αυτής της χώρας η Ιταλία ασκούσε επιρροή στα Βαλκάνια και καθόριζε τις εδαφικές διαμάχες μεταξύ της Ελλάδας και της Γιουγκοσλαβίας.
Κατά τη διάρκεια της συνταγματικής μοναρχίας του 1928-1939 ιδρύθηκε το βασίλειο της Αλβανίας, όπου κυβερνήθηκε κυρίως από τον βασιλιά Ζογ Α΄, ο οποίος ήταν αρχηγός του κράτους και πρωθυπουργός και είχε στεφθεί βασιλιάς της χώρας.
Το βασίλειο παρουσιάστηκε ως η αποκατάσταση της πραγματικής ταυτότητας του κράτους του Σκεντέρμπεη, Αλβανού εθνικού ήρωα του δέκατου πέμπτου αιώνα. Το βασίλειο υποστηρίχθηκε από το Βασίλειο της Ιταλίας και οι δύο χώρες διατηρούσαν στενές σχέσεις μέχρι την ιταλική εισβολή του 1939, όπου ιδρύθηκε το βασίλειο της Αλβανίας, γνωστό ως και μεγάλη Αλβανία που ήταν προτεκτοράτο του Βασίλειου της Ιταλίας, έπειτα από την κατάληψη της Αλβανικής επικράτειας από τις στρατιωτικές δυνάμεις της Φασιστικής Ιταλίας. Το κράτος αυτό κράτησε μέχρι το 1943 όταν καταλήφθηκε από τους Γερμανούς, όπου έμειναν εκεί μέχρι την τελική τους ήττα στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο το 1944.
Η Λαική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Αλβανίας
Με τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η κύρια στρατιωτική και πολιτική δύναμη της χώρας (το Κομμουνιστικό Κόμμα) έστειλε τον στρατό του στα βόρεια της Αλβανίας να καταστρέψει τις εθνικιστικές δυνάμεις και να εξαλείψει τους αντιπάλους του. Συνάντησαν βέβαια σφοδρή αντίσταση στο Νικάι-Μερτούρ, το Ντουκαγκίν και το Κελμέμτ. Της φατρίας των Κελμεντί ηγείτο ο Πρεκ Κάλι.
Στις 15 Ιανουαρίου 1945 διεξήχθη μια μάχη στη Γέφυρα Ταμάρα μεταξύ ανταρτών της πρώτης Ταξιαρχίας και εθνικιστικών δυνάμεων με αποτέλεσμα την ήττα των τελευταίων. Περίπου 150 από τους Κελμεντί σκοτώθηκαν ή βασανίστηκαν.
Μετά την απελευθέρωση της Αλβανίας από τη Ναζιστική κατοχή η χώρα έγινε Κομμουνιστικό κράτος, η Λαϊκή Δημοκρατία της Αλβανίας (που μετονομάστηκε «Λαϊκή Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Αλβανίας» το 1976), υπό την ηγεσία του Ενβέρ Χότζα και του Κόμματος Εργασίας της Αλβανίας.
Η σοσιαλιστική ανοικοδόμηση της Αλβανίας ξεκίνησε αμέσως μετά την κατάργηση της μοναρχίας και την εγκαθίδρυση «Λαϊκής Δημοκρατίας». Το 1947 ολοκληρώθηκε η πρώτη σιδηροδρομική γραμμή της Αλβανίας και οκτώ μήνες αργότερα η δεύτερη. Ψηφίστηκαν νόμοι αγροτικής μεταρρύθμισης, που παραχωρούσαν τη γη στους εργάτες και στους αγρότες που την καλλιεργούσαν. Η γεωργία άρχισε να γίνεται συνεταιριστική και η παραγωγή αυξήθηκε σημαντικά, καθιστώντας την Αλβανία γεωργικά αυτάρκη. Το 1955 ο αναλφαβητισμός είχε εξαλειφθεί στον πληθυσμό ενηλίκων της Αλβανίας.
Την περίοδο αυτή η Αλβανία εκβιομηχανίστηκε και γνώρισε γρήγορη οικονομική ανάπτυξη, καθώς και πρωτοφανή πρόοδο στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης. Το μέσο ετήσιο ποσοστό αύξησης του εθνικού εισοδήματος της Αλβανίας ήταν υψηλότερο κατά 29 % από το μέσο παγκόσμιο και 56 % από το μέσο Ευρωπαϊκό.
Οι θρησκευτικές ελευθερίες περιορίστηκαν δραστικά κατά την Κομμουνιστική περίοδο, με πολλές μορφές λατρείας να τίθενται εκτός νόμου. Τον Αύγουστο του 1945 ο Νόμος Αγροτικής Μεταρρύθμισης προέβλεπε την εθνικοποίηση μεγάλων τμημάτων της ακίνητης περιουσίας που κατείχαν θρησκευτικές ομάδες (κυρίως Ισλαμικά βακούφια), καθώς και κτημάτων μοναστηριών και επισκοπών. Πολλοί πιστοί, ουλεμάδες και ιερείς, συνελήφθησαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν. Το 1949 ένα Νέο Διάταγμα για τις Θρησκευτικές Κοινότητες προέβλεπε ότι αυτές και όλες οι δραστηριότητές τους θα ελέγχονταν ποινικά μόνο από το κράτος.
Το 1967 ο Χότζα κήρυξε την Αλβανία ως το πρώτο «αθεϊστικό κράτος» στον κόσμο. Εκατοντάδες τζαμιά και δεκάδες ισλαμικές βιβλιοθήκες-που περιελάμβαναν ανεκτίμητα χειρόγραφα- καταστράφηκαν. Δεν γλίτωσαν ούτε οι εκκλησίες και πολλές μετατράπηκαν σε πολιστικά κέντρα για τους νέους. Ο νέος νόμος απαγόρευε κάθε «φασιστική, θρησκευτική, πολεμοκάπηλη, αντισοσιαλιστική δραστηριότητα και προπαγάνδα». Το θρησκευτικό κήρυγμα επέσυρε ποινή φυλάκισης τριών έως δέκα ετών. Παρόλα αυτά πολλοί Αλβανοί συνέχισαν να θρησκεύονται μυστικά.
Η πτώση του Κομμουνισμού και η οικοδόμηση του σύγχρονου κράτους της Αλβανίας.
Το 1985 ο Χότζα πέθανε και ανέλαβε στη θέση του ο Ραμίζ Αλία. Αρχικά ο Αλία προσπάθησε να ακολουθήσει τα βήματα του Χότζα, αλλά οι πολιτικοκοινωνικές αλλαγές στην ανατολική Ευρώπη είχαν ήδη ξεκινήσει. Στη Σοβιετική Ένωση ανέλαβε ο Μιχαήλ Γκορμπατσώφ, εφαρμόζοντας τις πολιτικές της γκλάσνοστ και της περεστρόικα. Το αλβανικό καθεστώς βρέθηκε υπό την πίεση των ΗΠΑ, της Ευρώπης και της εσωτερικής εξέγερσης. Μετά την εκτέλεση του Νικολάε Τσαουσέσκου (του κομμουνιστή ηγέτη της Ρουμανίας) το 1989, ο Αλία υπέγραψε τη συμφωνία του Ελσίνκι για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επέτρεψε επίσης τον πλουραλισμό στην πολιτική έκφραση και, παρόλο που το κόμμα του κέρδισε τις εκλογές του 1991, έγινε φανερό ότι οι αλλαγές θα συνεχίζονταν.
Το 1992 προκηρύχθηκαν και πάλι γενικές εκλογές τις οποίες κέρδισε το νέο Δημοκρατικό Κόμμα με ποσοστό 62%. Ο Αλία παραιτήθηκε και ο Σαλί Μπερίσα έγινε ο πρώτος πρόεδρος της μετακομμουνιστικής περιόδου.
Στις εκλογές του Ιουνίου του 1996 το Δημοκρατικό Κόμμα προσπάθησε να κερδίσει την απόλυτη πλειοψηφία, νοθεύοντας τα αποτελέσματα, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των αντιπάλων του, και κατακτώντας το 85% των εδρών της Βουλής.
Το 1997 το σκάνδαλο των πυραμίδων ταρακούνησε οικονομικά τη χώρα και οδήγησε σε κοινωνικές αναταραχές. Από αστυνομικούς σταθμούς και στρατιωτικές βάσεις εκλάπησαν εκατομμύρια καλάσνικοφ και άλλα όπλα. Επικράτησε χάος και πολλές πόλεις ελέγχονταν από στρατιωτικά σώματα ή λιγότερο οργανωμένα σώματα ένοπλων πολιτών. Ακόμα και οι στρατιωτικοί σύμβουλοι των ΗΠΑ εγκατέλειψαν τη χώρα χάριν ασφαλείας. Η κυβέρνηση του Αλεξάντερ Μέξι (Aleksander Meksi) παραιτήθηκε και δημιουργήθηκε κυβέρνηση εθνικής ενότητας. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα κέρδισε τις εκλογές του 1997 και ο Μπερίσα παραιτήθηκε από πρόεδρος.
Ωστόσο, η σταθερότητα δεν αποκαταστάθηκε εύκολα. Οι ανταγωνισμοί ανάμεσα στους διαφορετικούς πόλους εξουσίας στο Σοσιαλιστικό Κόμμα είχαν ως αποτέλεσμα μια σειρά βραχύβιων σοσιαλιστικών κυβερνήσεων. Η χώρα πλημμύρισε με πρόσφυγες από το γειτονικό Κόσοβο το 1998 και το 1999, κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Τον Ιούνιο του 2002 εκλέχθηκε πρόεδρος ο Άλφρεντ Μοϊσιού (Alfred Moisiu), πρώην στρατηγός, στη θέση του Ρετζέπ Μεϊντάνι (Rexhep Meidani). Οι βουλευτικές εκλογές του Ιουλίου του 2005 έφεραν πίσω στην εξουσία τον Σαλί Μπερίσα, αρχηγό του Δημοκρατικού Κόμματος, που φέρεται από ορισμένους αναλυτές ότι κέρδισε χάρη στις εσωτερικές συγκρούσεις του Σοσιαλιστικού Κόμματος και μια σειρά σκανδάλων επί διακυβέρνησης Φατός Νάνο (Fatos Nano).
Τον Ιούλιο του 2007 ο αντιπρόεδρος του Δημοκρατικού Κόμματος, Μπαμίρ Τόπι, υποστηριζόμενος και από έξι βουλευτές του Σοσιαλιστικού Κόμματος, εξελέγη νέος Πρόεδρος της Δημοκρατίας.Από το 1990 η Αλβανία είναι προσανατολισμένη διπλωματικά προς τη Δύση.
Στις 28 Απριλίου του 2009 υπέβαλε αίτηση για ένταξη στην ΕΕ.
Το 2013 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή γνωμοδότησε υπέρ της παραχώρησης καθεστώτος υποψήφιας χώρας από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο όμως αρνήθηκε ύστερα από πιέσεις της Ολλανδικής κυβέρνησης τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Η χώρα έγινε δεκτή βέβαια στο Συμβούλιο της Ευρώπης και το 2009 έγινε μέλος του ΝΑΤΟ. Το εργατικό δυναμικό της χώρας συνέχισε να μεταναστεύει στην Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γερμανία και άλλες χώρες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής.
Σήμερα πρωθυπουργός της χώρας είναι ο Έντι Ράμα, εκλεγμένος από τις 15 Σεπτεμβρίου του 2013, όπου είναι και προεδρος του Σοσιαλιστικού κόμματος της Αλβανίας, όπου έχει προσχωρήσει στην Σοσιαλιστική διεθνή μαζί με το ΠΑΣΟΚ από την Ελλάδα και άλλα 157 κόμματα από όλο τον κόσμο. Πρόεδρος της χώρας είναι ο Μπαϊράμ Μπέγκαϊ, όπου προτάθηκε ως πρόεδρος της χώρας από το Σοσιαλιστικό κόμμα το 2022 και έγινε ο 9ος πρόεδρος της Αλβανίας μετά τον Ραμίζ Αλία (1991-1992), τον Σαλί Μπερίσα (1992-1997), τον Ρετζέπ Μεϊντάνι (1997-2002), τον Άλφρεντ Μοϊσίου (2002-2007), Μπαμπίρ Τόπι (2007-2012), Μπουγιάρ Νισάνι (2012-2017) και Ιλίρ Μέτα (2017-2022).
