Η 21η Απριλίου είναι μια ημερομηνία που έχει συνδεθεί άρρηκτα με την πιο σκοτεινή περίοδο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: την στρατιωτική δικτατορία των συνταγματαρχών, η οποία επιβλήθηκε στην Ελλάδα στις 21 Απριλίου 1967 και έμεινε σε αυτήν μέχρι το καλοκαίρι του 1974, όπου έγινε η τραγωδία της Κύπρου.
Τα γεγονότα
Τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου, μια ομάδα αξιωματικών του στρατού, με επικεφαλής τον Γεώργιο Παπαδόπουλο, Στυλιανό Παττακό και Νικόλαο Μακαρέζο, κατέλαβε πραξικοπηματικά την εξουσία. Το πραξικόπημα έγινε αιφνιδιαστικά και στηρίχθηκε σε ένα καλά οργανωμένο σχέδιο με την ονομασία “Προμηθεύς”.
Οι συνταγματάρχες κατέλαβαν ραδιοφωνικούς σταθμούς, τα υπουργεία, το Κοινοβούλιο και φυλάκισαν ή εξόρισαν εκατοντάδες πολιτικούς, δημοσιογράφους, διανοούμενους και πολίτες που θεωρούνταν “επικίνδυνοι”.
Ποια ήταν η αιτιολογία του πραξικοπήματος;
Οι πραξικοπηματίες υποστήριξαν ότι η επέμβαση έγινε για να “σωθεί η πατρίδα από τον κομμουνισμό” και την “πολιτική αστάθεια”. Στην πραγματικότητα, εκμεταλλεύτηκαν την πολιτική κρίση και τις έντονες κοινωνικές εντάσεις της εποχής για να επιβάλουν αυταρχική διακυβέρνηση.
Βασικά χαρακτηριστικά της Δικτατορίας (1967-1974):
- Παρέμβαση σε κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής
- Κατάργηση του Συντάγματος και της Βουλής
- Λογοκρισία στα μέσα ενημέρωσης
- Σύλληψη και βασανιστήρια πολιτών
- Εξορία αντιφρονούντων
- Καλλιέργεια εθνικιστικού λόγου
- Επιβολή “ελληνοχριστιανικού” ιδεώδους
Η πτώση
Η Χούντα κατέρρευσε τον Ιούλιο του 1974, έπειτα από το πραξικόπημα στην Κύπρο (με συμμετοχή της ΕΟΚΑ Β’ και της ελληνικής Χούντας) και την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, γεγονότα που προκάλεσαν τεράστια διεθνή και εσωτερική κατακραυγή. Μετά την πτώση της, επανήλθε η δημοκρατία με την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή και την έναρξη της λεγόμενης Μεταπολίτευσης.
Το χρονολόγιο της επταετίας (1967-1974) και των πρώτων ετών της μεταπολίτευσης
1967
21 Απριλίου: Επιβολή στρατιωτικού πραξικοπήματος. Συλλήψεις πολιτικών, απαγόρευση κομμάτων, επιβολή στρατιωτικού νόμου. Ορίζεται ως πρωθυπουργός ο Κωνσταντίνος Κόλλιας.
30 Απριλίου: Ο Μίκης Θεοδωράκης ιδρύει το Πανελλήνιο Αντιδικτατορικό Μέτωπο. Στο μέτωπο αυτό εντάσσονται και στελέχη της ΕΔΑ και του ΚΚΕ.
Αύγουστος: Συλλαμβάνεται ο Μίκης Θεοδωράκης και οδηγείται στις φυλακές Αβέρωφ
13 Δεκεμβρίου: Ο τότε βασιλιάς Κωνσταντίνος επιχειρεί αντιπραξικόπημα από τη Βόρεια Ελλάδα , όπου αποτυγχάνει και αυτοεξορίζεται. Το βράδυ εκείνης της ημέρας ορίζεται ως αντιβασιλέας ο Γεώργιος Ζωϊτάκης όπου ζητάει από τον Παπαδόπουλο να αναλάβει τα καθήκοντα του πρωθυπουργού.
17 Δεκεμβρίου: Ιδρύεται η αντιστασιακή οργάνωση της ΕΚΟΝ-Ρήγας Φεραίου από πρώην μέλη της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη.
1968
16 Ιανουαρίου: Ο Ανδρέας Παπανδρέου αποφυλακίζεται και φεύγει από την χώρα με τελικό προορισμό την Σουηδία
19 Φεβρουαρίου: Ιδρύεται από διαγραμμένα στελέχη του ΚΚΕ, το ΚΚΕ Εσωτερικού. Η ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος γίνεται λίγο αργότερα η νεολαία του νέου κόμματος της αριστεράς
28 Φεβρουαρίου: Δημιουργείται το ΠΑΚ από τον Ανδρέα Παπανδρέου στην Στοκχόλμη της Σουηδίας.
13 Αυγούστου: Αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του Γεώργιου Παπαδόπουλου από τον Αλέξανδρο Παναγούλη
15 Σεπτεμβρίου: Ιδρύεται η ΚΝΕ, όπου είναι και η επίσημη νεολαία του ΚΚΕ, που εκείνη την περίοδο ήταν παράνομο κόμμα. Τα μέλη του ΚΚΕ αποχωρούν από την ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος. Αργότερα ιδρύεται η ΜΟΔΝΕ, μαθητική αντιστασιακή οργάνωση, και η ΑντιΕΦΕΕ, φοιτητική αντισασιακή οργάνωση.
29 Σεπτεμβρίου: Γίνεται το πρώτο δημοψήφισμα της δικτατορίας, όπου με ποσοστό 92,21% εγκρίνεται το σχέδιο του νέου συντάγματος, όπου δίνει στην δικτατορία την δήθεν νομιμότητα ύπαρξής της.
1969
Η Ελλάδα αποχωρεί από το συμβούλιο της Ευρώπης και σταματάει η συμφωνία σύνδεσης της Ελλάδας με την τότε ΕΟΚ, που είχε ξεκινήσει ο Καραμανλής τα έτη 1955-1961.
7 Μαρτίου: Αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας της Μελίνας Μερκούρη στο θέατρο της Γένοβα
5 Ιουνίου: Ο Αλέκος Παναγούλης δραπετεύει από την φυλακή, συλλαμβάνεται και οδηγείται στο στρατόπεδο Γουδίου και αργότερα στις φυλακές Μπογιατίου
1970
Απρίλιος: Αποφυλακίζεται ο Μίκης Θεοδωράκης και ταξιδεύει στο Παρίσι της Γαλλίας έπειτα από αίτημα του Γάλλου πολιτικού Ζαν-Ζακ Σερβάν-Σρεμπέρ
1971
26 Αυγούστου: Η δικτατορία εφαρμόζει την μεταρρύθμιση της νέας διοικητικής διαίρεσης της Ελλάδας, όπου ορίζονται 7 περιφέρειες, όπου διοικητές ορίζονται 7 υφυπουργοί της κυβέρνησης. Συγκεκριμένα στην περιφέρεια Αττικής και νήσων ορίζεται ο Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, στην περιφέρεια Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας, ο Νικόλαος Γκαντώνας, στην περιφέρεια Πελοποννήσου και Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, ο Κωνσταντίνος Καρύδας, στην Θεσσαλία ο Ιωάννης Λαδάς, στην Κρήτη, ο Γεώργιος Γεωργαλάς, στην Ήπειρο, ο Διομήδης Αγγελόπουλος και στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, ο Κωνσταντίνος Μπράβος. Παράλληλα με τις περιφέρειες δημιουργούνται 56 νομαρχίες από τις 51 που υπήρχαν μέχρι τότε. Προκειμένου να εφαρμοστεί η μεταρρύθμιση ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπαδόπουλος πραγματοποίησε ανασχηματισμό.
1972
25 Αυγούστου: Η τελευταία φορά που εφαρμόζεται η ποινή του θανάτου στην Ελλάδα δια τουφεκισμού στο πεδίο βολής της Σχολής Εφέδρων αξιωματικών του Πεζικού του 27χρονου Βασίλη Λυμπέρη για την δολοφονία της συζύγου του, της πεθεράς του και των δυο παιδιών του.
20 Δεκεμβρίου: Εκλέγεται στην θέση του Κώστα Κολιγιάννη ΓΓ του ΚΚΕ ο Χαρίλαος Φλωράκης, θέση που κράτησε μέχρι το 1989.
1973
21 Φεβρουαρίου: Κατάληψη της Νομικής από φοιτητές στην Αθήνα. Πρώτη ανοιχτή μαζική αντιδικτατορική διαμαρτυρία.
23 Μαΐου: Ξεκινάει το κίνημα του Ναυτικού
25 Μαΐου: Ο Νικόλαος Παππάς, κυβερνήτης του Βέλος ΙΙ, οδηγεί το αντιτορπιλικό του Ελληνικού ναυτικού στην Ιταλία ύστερα από το άκουσμα της αποτυχίας του κινήματος του ναυτικού
29 Ιουλίου: Γίνεται δημοψήφισμα με ερώτημα την κατάργηση της Βασιλείας. Η κατάργηση του θεσμού της Βασιλείας παίρνει ποσοστό 78,43%. Ο Παπαδόπουλος ανακηρύσσεται πρόεδρος της δημοκρατίας στην προσπάθεια της “φιλελευθεροποίησης” του καθεστώτος. Πρωθυπουργός γίνεται ο Σπύρος Μαρκεζίνης.
Αύγουστος: Αποφυλακίζεται ο Αλέκος Παναγούλης
19 Σεπτεμβρίου: Ιδρύεται το συνταγματικό δικαστήριο, που καταργείται με το πραξικόπημα του Ιωαννίδη και επί της ουσίας δε λειτούργησε ποτέ.
Νοέμβριος: Εξέγερση του Πολυτεχνείου (14–17 Νοεμβρίου) – κορύφωση της αντίστασης.
- Φοιτητές και πολίτες συγκεντρώνονται στο Πολυτεχνείο.
- Το βράδυ της 17ης Νοεμβρίου, το καθεστώς στέλνει τανκς που ρίχνουν την πύλη και γίνεται μακελειό.
- Το σύνθημα: “Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία” μένει στην ιστορία.
25 Νοεμβρίου
Ο ταξίαρχος Δημήτριος Ιωαννίδης, ένας δυσαρεστημένος αδιάλλακτος χουντικός, χρησιμοποίησε την εξέγερση ως πρόφαση για να αποκαταστήσει τη δημόσια τάξη, και οργάνωσε πραξικόπημα με το οποίο ανατράπηκε ο Παπαδόπουλος και η κυβέρνηση Μαρκεζίνη, στις 25 Νοεμβρίου 1973. Αυτό το δεύτερο πραξικόπημα, σε αντίθεση με το πρώτο του Απριλίου 1967, υπήρξε αναίμακτο, αφού οι δυνάμεις του Ιωαννίδη κινήθηκαν αστραπιαία, αιφνιδιάζοντας τον Παπαδόπουλο, ο οποίος τέθηκε σε περιορισμό κατ’ οίκον. Στην θέση του Μαρκεζίνη μπαίνει ο Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος, ενώ πρόεδρος της δημοκρατίας γίνεται ο Φαίδωνας Γκιζίκης
26 Νοεμβρίου: Καταργείται το Συνταγματικό δικαστήριο, το ΑΣΔΥ και οι περιφερειακές διοικήσεις
1974
10 Φεβρουαρίου: Αυτοεξορίζεται ο Αλέκος Παναγούλης στην Φλωρεντία για να επαναδραστηριοποιηθεί στην αντίσταση
15 Ιουλίου: Πραξικόπημα στην Κύπρο από την ΕΟΚΑ Β’ με την υποστήριξη της Χούντας
20 Ιουλίου: Έναρξη της Τουρκικής εισβολής στην Κύπρο.
23 Ιουλίου: Καταρρέει το καθεστώς του Σαμψών στην Κύπρο, παραδίδει την εξουσία στον Γλαύκο Κληρίδη. Παράλληλα ξεκινάει η διαβούλευση στη Γενεύη για το ζήτημα της Κύπρου
24 Ιουλίου: Κατάρρευση του καθεστώτος και επιστροφή Κωνσταντίνου Καραμανλή όπου αναλαμβάνει την εξουσία στην Ελλάδα
14 Αυγούστου: Οι συνομιλίες στην Γενεύη καταρρέουν και ξεκινάει ο Αττίλας 2, δηλαδή η δεύτερη φάση της τουρκικήςεισβολής στην Κύπρο
16 Αυγούστου: Ολοκληρώνεται η εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, που καταλαμβάνει το 34% του νησιού
3 Σεπτεμβρίου: Δημιουργείται το ΠΑΣΟΚ και διαλύεται το ΠΑΚ με την διακήρυξη όπου διαβάζεται από τον Ανδρέα Παπανδρέου στο ξενοδοχείο King Palace
4 Οκτωβρίου: Ιδρύεται η Νέα Δημοκρατία υπό την ηγεσία του Κωνσταντίνου Καραμανλή
17 Νοεμβρίου: Γίνονται οι πρώτες εκλογές της μεταπολίτευσης, που της κερδίζει η Νέα Δημοκρατία με ποσοστό 54,37%
8 Δεκεμβρίου: Γίνεται δημοψήφισμα όπου στο ερώτημα υπέρ ή κατά της βασιλευομένης δημοκρατίας, το κατά παίρνει 69,18% και έτσι καταργείται και επίσημα η βασιλεία στην Ελλάδα
11 Δεκεμβρίου: Ο Φαίδων Γκιζίκης υποβάλλει την παραίτησή του από την θέση του προέδρου της Δημοκρατίας
18 Δεκεμβρίου: Αναλαμβάνει προσωρινά την προεδρία της Δημοκρατίας ο Μιχαήλ Στασινόπουλος
1975
20 Ιουνίου: Εκλέγεται από την βουλή ο Κωνσταντίνος Τσάτσος ως πρόεδρος της δημοκρατίας
28 Ιουλίου: Ξεκινάει η δίκη της Χούντας
29 Αυγούστου: Καταδικάζονται σε θάνατο οι πρωτεργάτες της Δικτατορίας και σε ισόβια άλλοι 17 εκ των κατηγορούμενων. Με μικρότερες ποινές καταδικάζονται άλλοι 3 και αθώοι κρίνονται 6 εκ των συνολικά 31 κατηγορουμένων. Με απόφαση του ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής μετατρέπει τις ποινές θανάτου σε ισόβια.
