Στις 16 Ιουνίου του 1945 ο Άρης Βελουχιώτης πεθαίνει, αφού πρώτα διαγράφεται και αποκηρύσσεται από το ΚΚΕ. Αν και υπάρχουν πολλές θεωρίες για τον θάνατό του, η πιο πιθανή αιτία του θανάτου του ήταν η Αυτοκτονία.
Ας πάμε όμως από την αρχή…..
Ο Θανάσης Κλάρας, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, γεννήθηκε στην Λαμία τον Αύγουστο του 1905 στην Λαμία όντας γόνος εύπορης οικογένειας. Σπούδασε στην Αβερώφεια Μέση Γεωργική σχολή Λαρίσης, αλλά σύντομα εγκατέλειψε το επάγγελμά του και μετέβη στην Αθήνα. Το 1924 μυήθηκε στην Ομοσπονδία Κομμουνιστών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ), δηλαδή την νεολαία του ΚΚΕ όπως ονομαζόταν τότε. Στη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας στάλθηκε στον Πειθαρχικό Ουλαμό Καλπακίου γιατί είχε ήδη αναπτύξει έντονη δράση στις γραμμές του ΚΚΕ, όπου στο τέλος του 1928 έγινε και αρχισυντάκτης του Ριζοσπάστη. Φυλακίστηκε στο Συγγρού, στην Αίγινα, στην Γυάρο και ως στέλεχος του κόμματος έδρασε στην Θράκη. Κατά την δικτατορία του Μεταξά φυλακίστηκε στην Αίγινα και στην Κέρκυρα, όπου υπέγραψε δήλωση μετανοίας, διότι πείστηκε από παρακρατικούς ότι αυτό ήταν εντολή του κόμματος. Βγαίνοντας από την φυλακή κατάλαβε πως το κόμμα δεν είχε δώσει ποτές τέτοια εντολή. Ήταν η εποχή που η δικτατορία του Μεταξά είχε φτιάξει την προσωρινή διοίκηση του ΚΚΕ, όπου ήταν ένας ασφαλίτικος μηχανισμός με σκοπό την διάβρωση της πραγματικής ηγεσίας του ΚΚΕ, που είχε πάρει την ονομασία Παλαιά Κεντρική επιτροπή, που καθοδηγούσε ο Νίκος Πλουμπίδης. Η προσωρινή διοίκηση του ΚΚΕ είχε πείσει άλλωστε και τον ηγέτη του ΚΚΕ, Νίκο Ζαχαριάδη, να γράψει και την επιστολή που καλούσε τον λαό σε αγώνα έναντι των Ιταλών στον Ριζοσπάστη που εξέδιδε. Ναι είχε γίνει και αυτό, υπήρχε ο πραγματικός Ριζοσπάστης που εκδιδόταν από όσα μέλη του κόμματος δεν είχαν συλληφθεί και ο Ριζοσπάστης που εκδιδόταν από την ασφάλεια, όπου διοικούνταν από τον περίφημο Κωνσταντίνο Μανιαδάκη, γνωστό για τους αποτρόπαιους τρόπους βασανισμού των κρατουμένων. Θύματα των ασφαλιτών που δήθεν ήταν ΚΚΕ είχαν πέσει πολλά πραγματικά μέλη του κόμματος μεταξύ των οποίων και ο Βελουχιώτης, αλλά και ο Νίκος Ζαχαριάδης. Με την έναρξη της τριπλής κατοχής στην Ελλάδα (Ιταλία-Γερμανία-Βουλγαρία) η κατάσταση στις τάξεις του κόμματος ξεκαθαρίστηκε. Ωστόσο ο Βελουχιώτης ποτέ δεν ξεπέρασε το γεγονός πως υπέγραψε δήλωση μετανοίας, και βέβαια ούτε και το κόμμα του, εκείνη την εποχή, που όπως θα δούμε παρακάτω το ανέφερε και στην αποκήρυξή του.
Ο Βελουχιώτης στο μέτωπο της Αλβανίας (Ελληνοιταλικός πόλεμος) υπηρέτησε στο πυροβολικό και μετά την κατάρρευση του μετώπου ζήτησε από το ΚΚΕ μέσω επιστολής να οργανωθεί ένοπλο αντάρτικο έναντι των κατακτητών. Έτσι ιδρύθηκε ο ΕΛΑΣ (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός) τον Φεβρουάριο του 1942, όπου ο Θανάσης Κλάρας αλλάζοντας το όνομά του σε Άρης Βελουχιώτης, όπως και έμεινε στην ιστορία, τέθηκε επικεφαλής μικρής ένοπλης ομάδας, όπου με δικές του ενέργειες το τμήμα του αναπτύχθηκε εντυπωσιακά και έγινε ο βασικός πυρήνας του αντάρτικου στην κεντρική Ελλάδα. Η δράση έναντι των κατακτητών ήταν εντυπωσιακή, ενώ οι σχέσεις του με άλλες αντάρτικες ομάδες, εκείνη την περίοδο, ήταν καλή. Αυτό αποδεικνύεται μάλιστα και από το γεγονός ότι τον Νοέμβριο του 1942 συνεργάστηκε με τον Ναπολέοντα Ζέρβα, αρχηγό του ΕΔΕΣ και Βρετανούς σαμποτέρ προκειμένου να ανατινάξουν την γέφυρα του Γοργοποτάμου, όπου ήταν και η μεγαλύτερη επιχείρηση δολιοφθοράς του πολέμου. Μετά από αυτή την συνεργασία έγινε και ο καπετάνιος του Γενικού αρχηγείου Ρούμελης, όπου τότε συμμετείχαν όλες οι αντάρτικες ομάδες, τον Μάρτιο του 1943. Τον Μάιο του 1943 έγινε καπετάνιος του ΕΛΑΣ και παρέμεινε σε αυτή την θέση μέχρι και την διάλυσή του.
Τον Οκτώβριο του 1943 ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος και ο Βελουχιώτης διοικώντας τα τμήματα του ΕΛΑΣ έκανε διμέτωπο αγώνα κατά των Γερμανών και του Ζέρβα. Στα μέσα του Απριλίου του 1944 επιτέθηκε και διέλυσε το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων της αντιστασιακής οργάνωσης ΕΚΚΑ, όπου διοικούνταν από τον Δημήτριο Ψαρρό και τον Γεώργιο Καρτάλη. Ο Ψαρρός δολοφονήθηκε από τον Ευθύμιο Ζούλα, ταγματάρχη του ΕΛΑΣ, έπειτα από διαπληκτισμό. Ο Ψαρρός ήταν ένας στρατιωτικός που προερχόταν από το κόμμα των Φιλελελευθέρων του Βενιζέλου, ο Καρτάλης από την άλλη προερχόταν από το λαϊκό κόμμα. Στην αντιστασιακή ομάδα υπήρχε μια διχογνωμία απόψεων, αφού ουσιαστικά δεν ήταν ομοιογενής ιδεολογικοπολιτικά. Ο Καρτάλης αργότερα πάντως υπηρέτησε την κυβέρνηση του Καΐρου ασκώντας σκληρή κριτική στο ΚΚΕ, ενώ το 1950 συνεργάστηκε με την ΕΠΕΚ των πλαστήρα και Τσουδερού, όπου ανέλαβε την θέση του υπουργού οικονομικών. Αργότερα ίδρυσε το Δημοκρατικό Κόμμα του Εργαζόμενου λαού που προσδιοριζόταν ως κεντροαριστερό κόμμα και βρέθηκε ξανά στον δρόμο του ΚΚΕ όντας συνεργαζόμενος με την ΕΔΑ.
Ο Βελουχιώτης πάντως το διάστημα Απριλίου–Σεπτεμβρίου 1944 στάλθηκε στην Πελοπόννησο, όπου διεύθυνε τις επιχειρήσεις κατά των Γερμανών και των Ταγμάτων Ασφαλείας. Μια από τις επιχειρήσεις που διηύθυνε ήταν αυτή της μάχης του Μελιγαλά τον Σεπτέμβριο του 1944 όπου εκεί εκτελέστηκε ένα σώμα 1000 ταγματασφαλιτών από τα τμήματα του ΕΛΑΣ περίπου 1200 ανταρτών. Εκείνη την περίοδο φτιάχτηκε και η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) όπου έμεινε γνωστή και ως κυβέρνηση του Βουνού. Έδρα της κυβέρνησης αυτής ήταν το χωριό Βίνιανη στον νομό Ευρυτανίας. Η κυβέρνηση αυτή τον Μάιο του 1944 του απένειμε τον βαθμό του Υποστράτηγου για την προσφορά του στην Πελοπόννησο.
Στα Δεκεμβριανά του 1944 ο Βελουχιώτης στάλθηκε μαζί με τον Στέφανο Σαράφη στην Ήπειρο, όπου διέλυσε με ευκολία τις δυνάμεις του ΕΔΕΣ. Μετά την ήττα του ΕΛΑΣ όμως και την επακόλουθη Συμφωνία της Βάρκιζας υπέγραψε την διαταγή αποστράτευσης και αφοπλισμού των ανδρών του, νομιμοποιώντας με αυτό τον τρόπο τη συμφωνία αυτή. Λίγο καιρό όμως αργότερα, όπου ξεκίναγε και η περίοδος της λευκής τρομοκρατίας, συγκρότησε ένοπλη ομάδα από πιστούς συντρόφους του, όπου συνέχισαν την δράση του έναντι των δυνάμεων της δεξιάς. Διαγράφηκε και αποκηρύχτηκε από το ΚΚΕ και διωκόμενος από κυβερνητικές δυνάμεις αυτοκτόνησε στις 15 Ιουνίου 1945 στη Μεσούντα Άρτας. Πριν την επίσημη διαγραφή του που συνέπεσε και με τον θάνατό του είχε δοθεί από την ηγεσία το εξής σύνθημα: «Ούτε ψωμί ούτε νερό στον δηλωσία «Μιζέρια» Αρη».
Ωστόσο η στάση του Βελουχώτη αποδείχτηκε ως ορθή, αφού το ΚΚΕ το 1946 έφτιαξε τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας (ΔΣΕ), όπου συνέχισε τον πόλεμο έναντι των αστικών δυνάμεων. Ηττήθηκε εντέλει το 1949, όπου το ΚΚΕ πέρασε στην παρανομία και πάνω από 300.000 Έλληνες πολίτες μέσω της Αλβανίας πέρασαν στο Ανατολικό μπλοκ. Το 1974 το ΚΚΕ νομιμοποιήθηκε και σταματήσαν οι διώξεις έναντι των Κομμουνιστών στην Ελλάδα. Την δεκαετία του 80′ οι περισσότεροι πολιτικοί εξόριστοι ή καλύτερα οι απόγονοί τους άρχισαν να επιστρέφουν στην Ελλάδα χωρίς τον κίνδυνο της δίωξης. Πολλοί όμως έμειναν στις χώρες όπου είχαν οδηγηθεί από τις αστικές δυνάμεις στον Γράμμο και στο Βίτσι.
Ο Βελουχιώτης όντας ένας από τους χαρισματικότερους στρατηγούς του ένοπλου επαναστατικού αγώνα, ήταν παράλληλα και ο πιο αμφιλεγόμενος σαν προσωπικότητα, όπου εξελίχθηκε σε μια από τις πλέον τραγικότερες φυσιογνωμίες της Νεοελληνικής ιστορίας. Για ένα κομμάτι της κοινωνίας, θεωρείται μέχρι και σήμερα ως ένας προδομένος ήρωας, για ένα άλλο κομμάτι ένας βίαιος εγκληματίας. Προφανώς η θεώρηση του προσώπου του προέρχεται από την εκάστοτε ιδεολογικοπολιτική τοποθέτηση του καθενός. Ωστόσο θα μπορούσαμε να παρατηρήσουμε ότι ο Βελουχιώτης δεν είναι ένα από τα πρόσωπα που πέρασαν απαρατήρητα από την Ελληνική ιστορία.
Το ΚΚΕ όπου το 1945 τον διέγραψε από τις τάξεις του με μια από τις σκληρότερες ανακοινώσεις που έκανε το κόμμα υπό την καθοδήγηση του Νίκου Ζαχαριάδη, τον αντικατέστησε ημιεπίσημα το 1962. Το 2011 μετά από πανελλαδική συνδιάσκεψη του κόμματος θα αποκατασταθεί και επίσημα, ωστόσο σε εκείνη την αποκατάσταση δεν του δόθηκε και επίσημα πίσω η κομματική του ιδιότητα παρόλο που διαπιστώθηκε ότι είχε δίκιο για την εκτίμησή του έναντι της συμφωνίας της Βάρκιζας. Η κομματική ιδιότητα του αποδόθηκε μόλις το 2018, δηλαδή 73 χρόνια μετά τον θάνατό του. Προφανώς αυτές οι αποφάσεις είχαν τιμητικό χαρακτήρα γιατί στην πραγματικότητα ο Βελουχιώτης έφυγε περικυκλωμένος από τα τμήματα των στρατιωτών της αστικής τάξης και προδωμένος από το ίδιο του το κόμμα που υπηρέτησε μέχρι τέλους.
Το ΚΚΕ εκείνη την περίοδο και συγκεκριμένα στις 12 Ιουνίου του 1945 δημοσίευσε στον Ριζοσπάστη την παρακάτω δήλωση του Νίκου Ζαχαριάδη.
Ο σ. Ζαχαριάδης μας ανεκοίνωσε ότι η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ, αφού συζήτησε πάνω σε εκθέσεις που ήρθαν από διάφορες κομματικές οργανώσεις, αποφάσισε να καταγγείλει ανοικτά την ύποπτη και τυχοδιωκτική δράση του Άρη Βελουχιώτη (Θανάση Κλάρα ή Μιζέρια). Ο Βελουχιώτης, και ύστερα από τη σύναψη της συμφωνίας της Βάρκιζας, συνέχισε τη δράση του. Η δράση αυτή, που μονάχα την αντίδραση μπορούσε να εξυπηρετήσει, γιατί της έδινε όπλα για να χτυπά το ΚΚΕ, να παραβιάζει τη συμφωνία της Βάρκιζας και να δικαιολογεί τα εγκλήματά της, δεν επιτρέπει πια καμιά καθυστέρηση για την ανοικτή καταγγελία του Άρη Βελουχιώτη. Οπως είνε γνωστό, ο Βελουχιώτης (Θανάσης Κλάρας) στον καιρό της δικτατορίας του Μεταξά είχε πιαστεί και είχε κάνει δήλωση μετάνοιας και αποκήρυξης του ΚΚΕ.
Στις 16 Ιουνίου του 1945 δημοσιεύτηκε και η απόφαση της ΚΕ του ΚΚΕ όπου διέγραφε από το κόμμα τον Άρη Βελουχιώτη, και είχε ως εξής:
Το Πολιτικό Γραφείο ενέκρινε τη δημοσίευση στο Ριζοσπάστη της απόφασης της 11ης Ολομέλειας της Κεντρικής Επιτροπής για τον Άρη Βελουχιώτη (Θανάση Κλάρα ή Μιζέρια). Ο Κλάρας, αφού μια φορά πρόδωσε και αποκήρυξε το ΚΚΕ γιατί λύγισε μπροστά στην τρομοκρατία του Μανιαδάκη, ξαναζήτησε στον καιρό του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα να ξαναγοράσει με το αίμα του την προδοσία του εκείνη που αναγνώρισε και καταδίκασε. Το ΚΚΕ του ΄δωσε τη δυνατότητα αυτή. Σήμερα όμως, σε μια δύσκολη και κρίσιμη στιγμή, από δειλία και φόβο, παρά τις υποσχέσεις και τη συμφωνία που στα λόγια έδειξε, απειθαρχεί πάλι, ξαναπροδίνει το ΚΚΕ με την τυχοδιωκτική και ύποπτη δράση του, που μονάχα τον εχθρό ωφελεί. Στο ΚΚΕ δεν έχει θέση κανένας, οσοδήποτε ψηλά κι αν στέκει και οσοδήποτε μεγάλος κι αν είνε, όταν οι πράξεις του δε συμβιβάζονται με το κοινό συμφέρον και όταν παραβιάζεται η δημοκρατική εσωκομματική πειθαρχία.
Η απόφαση της διαγραφής του συνέπεσε και με τον θάνατό του. Τρεις μέρες αργότερα, 19 Ιουνίου του 1945, ο Ριζοσπάστης έγραφε:
Ο τόσο τραγικός θάνατος του Αρη Βελουχιώτη προκαλεί θλίψη ανάμεσα στους πραγματικούς πατριώτες και αγωνιστές της εθνικής ιδέας.
Γιατί ανεξάρτητα από τη θέση που πήρε μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας, θέση που αντικειμενικά εξυπηρετούσε την αντίδραση, δεν μπορεί και δεν επιτρέπεται να ξεχνάει κανείς ότι ο Αρης Βελουχιώτης ήταν ένας από τους πρωτοπόρους του αγώνα της αντίστασης, από τους πρωταθλητές για την οργάνωση του αντάρτικου κινήματος.
Ουσιαστικά σε εκείνο το δημοσίευμα το ΚΚΕ ήδη είχε αντιληφθεί το λάθος του και βέβαια σύντομα το σύνθημα «Ούτε ψωμί ούτε νερό στον δηλωσία «Μιζέρια» Αρη» εξαφανίστηκε. Ο θάνατός του όμως συνέπεσε με μια ασυνήθιστη διαπόμπευση, αφού τόσο το κεφάλι του όσο και το κεφάλι του συνοδοιπόρου του και επίσης αυτοκτονούντα Τζαβέλλα, εκτέθηκαν σε μια μακάβρια έκθεση σε έναν φανοστάστη της πλατείας Ρήγα Φεραίου των Τρικάλων. Οι παρακρατικοί έκοψαν τα κεφάλια των αγωνιστών τα κρέμασαν και έβαλαν τον κόσμο της πόλης να δει αυτό το αποτρόπαιο θεάμα. Η παρκάτω εικόνα προέρχεται από δημοσίευμα του βήματος της εποχής εκείνης.
Ο φανοστάτης των Τρικάλων ήταν η τελική στάση πριν από άλλες στάσεις σε χωριά της περιοχής, όπου επεδείκνυαν με ενθουσιασμό το επίτευγμά τους. Ο Βελουχιώτης ήταν άλλωστε ο τρόμος του, και εκείνες τις μέρες ένοιωθαν περηφάνια. Ωστόσο κανείς δεν θέλει να θυμάται τα ονόματα των παρακρατικών που τους διαπόμπεψαν, ενώ το άστρο του μεγάλου αγωνιστή της αριστεράς 80 χρόνια μετά τον θάνατό του εκπέμπει, και δίπλα σε άλλες μεγάλες προσωπικότητες τόσο του ΕΛληνικού όσο και του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος γεννούν την ελπίδα για την μεγάλη αλλαγή, την προσδοκία για ένα καλύτερο μέλλον. Οι αγωνιστές εκείνης της εποχής αυτό μας έδωσαν, τα εργαλεία για να δώσουμε τους δικούς μας αγώνες για ένα καλύτερο μέλλον.
Όσο για τα ονόματα των ανθρώπων που διαπόμπεψαν τον Άρη αυτό που καταγράφεται στις βιογραφίες του είναι ο το Καπετάν Δράκος με σουγιά κατ’εντολή του Βόιδαρου έκοψε τα κεφάλια. Στην πλατεία των Τρικάλων στήθηκε το γλέντι από τους παρακρατικούς ενώ αργότερα δόθηκε η εντολή τα κεφάλια τους να ταφούν. Οι κανιβαλιστές των πτωμάτων γλεντούσαν για ώρες γύρω από τον φανοστάτη με τα κεφάλια που ακόμα έσταζαν αίμα, το θέαμα ήταν αποκρουστικό όπως περιγράφεται από πολλούς αυτόπτες μάρτυρες. Τα κεφάλια μάλλον δεν θάφτηκαν παρά πετάχητκαν σον ποταμό Αχελώο, ενώ λίγες ώρες αργότερα ο Ζέρβας ανέβηκε στα Τρίκαλα για να συγχαρεί του εθνικόφρονες που έπιασαν τον αρχισυμμορίτη όπως τον θεωρούσε και τον θεωρεί η παράταξη της δεξιάς στην Ελλάδα. Για να δει τα κεφάλια ο Ζέρβας φαίνεται πως αφού αποκαθηλώθηκαν από τον στύλο μεταφέρθηκαν μέσα σε τσουβάλια, τοποθετήθηκαν σε τσίγκινο καζάνι με πάγο και αλάτι και έπειτα αφού τα επιθεώρησε ο συγγενής παρακαλώ του Άρη, δόθηκε η εντολή να πεταχτούν στον Αχελώο, ενώ παράλληλα διαδόθηκε στην πόλη πως τα κεφάλια πετάχτηκαν στα σκυλιά.
Ο Βελουχιώτης στην τέχνη
Ο Άρης Βελουχιώτης εξυμνείται συχνά στα αντάρτικα τραγούδια, όπως και στα αντιστασιακά ρεμπέτικα τραγούδια του Δημήτρη Γκόγκου (Μπαγιαντέρα). Το 1942 γράφτηκε το τραγούδι του Καπετάν Άρη η του Μικρού Χωριού από τον Αλέκο Ξένο, ο οποίος γύριζε μαζί με τον Θίασο του βουνού τα χωριά της ελεύθερης Ελλάδας. Αναφέρεται στη μάχη του Μικρού Χωριού. Το τραγούδι αυτό το έχουν ερμηνεύσει επίσης ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Πέτρος Πανδής και ο Πάνος Τζαβέλλας.
Ο Άρης Βελουχιώτης επίσης αναφέρεται και στο γνωστό αντάρτικο τραγούδι Σαν ατσάλινο τείχος ή Στους αρχηγούς του ΕΛΑΣ.
Στη διάρκεια του Εμφυλίου, ο Μανώλης Χιώτης συνέθεσε το τραγούδι Ένας λεβέντης έσβησε για τον θάνατο του Άρη Βελουχιώτη, μελοποιώντας στίχους του Νίκου Μάθεση σε συνεργασία με τον Μιχάλη Γενίτσαρη. Η σύνθεση του 1945 ηχογραφήθηκε το 1980 από τον Γιώργο Νταλάρα στα Ρεμπέτικα της Κατοχής.
