Γράφει ο Στέφανος Καραπέτης
Ο όρος “αριστερά”, καθώς και ο αντίστοιχος όρος βέβαια της “δεξιάς”, έχουν τις ρίζες τους στη Γαλλική Επανάσταση (1789–1799), όπου αναφέρονταν στον τρόπο που κάθονταν οι παρατάξεις στη Γενική Συνέλευση. Όσοι κάθονταν στα αριστερά ήταν αυτοί που εναντιώνονταν στην μοναρχία και υποστήριζαν την επανάσταση, την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας και ένα κοσμικό καθεστώς. Όσοι κάθονταν στην δεξιά πλευρά ήταν υποστηρικτές του παλαιού καθεστώτος.
Ο όρος “Αριστερά” εφαρμόστηκε ιστορικά για να περιγράψει σειρά κινημάτων και ρευμάτων, όπως τον Ρεπουμπλικανισμό κατά τη Γαλλική Επανάσταση, τον Σοσιαλισμό, τον Κομμουνισμό, και τον Αναρχισμό. Από το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, ο όρος “Αριστερά” χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα ακόμη μεγαλύτερο φάσμα κινημάτων που περιλαμβάνει το αντιρατσιστικό, το φεμινιστικό, το αντιπολεμικό, και το οικολογικό κίνημα, ενώ ο όρος χρησιμοποιείται και σε κόμματα όπως το Δημοκρατικό Κόμμα στις ΗΠΑ και το Εργατικό Κόμμα στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Σήμερα ο όρος διαμορφώνεται ανάμεσα στα κεντροαριστερά κόμματα και τα αντικαπιταλιστικά με διαφορετική βέβαια οπτική γωνία σε κάθε ιδεολογική προσέγγιση. Συγκεκριμένα η Κεντροαριστερά έχει ως στόχο της την άμβλυνση ορισμένων μόνο κραυγαλέων ταξικών ανισοτήτων και την εμπέδωση της κοινωνικής ομαλότητας. Από την άλλη η αντικαπιταλιστική Αριστερά αναφέρεται στη ριζοσπαστική εκδοχή της Αριστεράς στην πολιτική, δηλαδή περιγράφει την Αριστερά που δεν έχει μεταρρυθμιστική (ρεφορμιστική) στρατηγική, αλλά θέλει την ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος. Υπάρχουν ένα σωρό βέβαια εκδοχές όλων των παραπάνω εννοιών, ωστόσο αυτό που μας ενδιαφέρει στο άρθρο αυτό είναι να δούμε το τι πραγματικά είναι η αριστερά σήμερα.
Πολλές οικονομικές θεωρίες όπως αυτές του Κέυνς και του λεγόμενου Ευρωκομμουνισμού αλλά και της Σοσιαλδημοκρατίας εντάσσονται στον χώρο της αριστεράς. Οι παραδοσιακοί κομμουνιστές αποφεύγουν τον όρο αριστερά επειδή ουσιαστικά δεν εκφράζει κάτι ουσιαστικό. Οι κομμουνιστές είναι και οι άνθρωποι που αποδέχονται τις θεωρίες του Μαρξισμού-Λενινισμού και προσπαθούν να ακολουθήσουν κατά γράμμα τις προσεγγίσεις αυτές, ενώ από την άλλη ρεύματα σαν αυτά του Ευρωκομμουνισμού και της Σοσιαλδημοκρατίας αν και δεν είναι πολέμιοι της θεωρίας του Μαρξ, προσπαθούν να δώσουν μια νέα διάσταση. Όλα αυτά βέβαια είναι σε θεωρητικό επίπεδο, διότι σε πρακτικό επίπεδο μάλλον οι περισσότεροι θεωρητικοί του φάσματος αυτού θα γελούσαν αν βλέπαν τα κόμματα που αυτοπροσδιορίζονται ως αριστερά σήμερα.
Η Ελλάδα αυτή την στιγμή έχει εκατοντάδες αριστερές και κομμουνιστικές οργανώσεις, η τουλάχιστον έτσι αυτοπροσδιορίζονται, με την δική τους ξεχωριστή ιστορία. Το 2015 ένα αριστερό κόμμα, όπως αυτοπροσδιορίζεται, βρέθηκε στην εξουσία με ηγέτη τον Αλέξη Τσίπρα. Η Ευρώπη ολόκληρη γέμισε με διάφορους μιμητές του ΣΥΡΙΖΑ, όπου πήραν εκείνη την εποχή τουλάχιστον σημαντικά ποσοστά και πολλά από τα κόμματα αυτά βρέθηκαν με διάφορους τρόπους στην εξουσία των χωρών τους ή έστω κοντά στο να κάνουν κυβέρνηση. Ο Τσίπρας λοιπόν έδωσε την ώθηση για να ενισχυθούν οι δυνάμεις της αριστεράς στην ΕΕ. Έδωσε ελπίδα και όραμα σε ανθρώπους που βρέθηκαν στην πλευρά των ηττημένων του ψυχρού πολέμου που έληξε με την πτώση της ΕΣΣΔ.
Ωστόσο όπως φάνηκε και από τις πολιτικές του, ελάχιστές ήταν οι διαφορές στην διακυβέρνηση της χώρας, σε σχέση με το Σοσιαλδημοκρατικο ΠΑΣΟΚ και την δεξιά ΝΔ, όπως αυτοπροσδιορίζονται πάντα. Έτσι η δυναμική χάθηκε, μια δυναμική που στα μάτια πολλών πολιτών φάνηκε ως η ελπίδα για κάτι διαφορετικό. Το κόμμα έφτασε το 2023 στο χειρότερο ποσοστό του σε εθνικές εκλογές μετά την πρώτη διακυβέρνησή του. Διασπάστηκε με πολλά και γνωστά γεγονότα αρκετές φορές μεταξύ 2015 και 2024. Δημιουργήθηκε η ΛΑΕ το 2015, η Πλεύση Ελευθερίας το 2016, το ΜΕΡΑ25 το 2018, το ΔΗΚΕΑ το 2023, η Νεα Αριστερά το 2024 και το Κίνημα Δημοκρατίας επίσης το 2024. Αυτά τα κόμματα ήρθαν και μπήκαν μέσα στις επιλογές άλλων αριστερών κομμάτων που ήδη υπήρχαν, όπως η Ανταρσύα που ιδρύθηκε το 2009 και είχε προέλθει από την συνένωση άλλων κομμάτων ή κόμματα της πιο παραδοσιακής αριστεράς που ανήκουν στον Μαοϊκό ρεύμα, δηλαδή το ΚΚΕ μ-λ, το Μ-Λ ΚΚΕ ή στο τροτσκιστικό ρεύμα, όπως η ΟΚΔΕ, η ΔΕΑ, το Ξεκίνημα και άλλα πολλά. Πραγματικά αν κάτσεις και τα απαριθμήσεις όλα τα κόμματα της αριστεράς, όπως αυτοπροσδιορίζονται πάντα, είναι σίγουρο πως πολλά κόμματα θα τα ξεχάσεις να τα αναφέρεις και θα χάσεις το μέτρημα.
Όλα αυτά τα κόμματα έχουν ιστορική σχέση με το ΚΚΕ, αφού επί της ουσίας οι αρχικοί τους πυρήνες έχουν προέλθει από αυτό το κόμμα. Θα αναφέρω συνοπτικά κάποιες διασπάσεις. Το 1934 ο Παντελής Πουλιόπουλος, ο Μιχάλης Ράπτης και άλλα πρώην στελέχη του ΚΚΕ ίδρυσαν την ΟΚΔΕ. Ο Πουλιόπουλος μάλιστα ήταν και ο ΓΓ του ΚΚΕ τα έτη 1924-1928. Διαγράφτηκε από το ΚΚΕ το 1928, λόγω της σχέσης τους με τους λεγόμενους αρχειομαρξιστές που ήταν και οι πρώτοι Τροτσκιστές στην Ελλάδα. Από κει και πέρα ακολούθησαν διασπάσεις των διασπάσεων και ιδρύθηκαν ένα σωρό Τροτσκιστικά κόμματα στην Ελλάδα.
Το 1967 ιδρύθηκε η ΟΜΛΕ από παλαιά μέλη του ΚΚΕ που είχαν προσχωρήσει στην Μαοϊκή ιδεολογία. Αργότερα έγινε η διάσπαση σε ΚΚΕ μ-λ και Μ-Λ ΚΚΕ και άλλα πολλά κόμματα που ιδρύθηκαν από διασπάσεις της αρχικής οργάνωσης.
Το 1968 έγινε η διάσπαση του ΚΚΕ Εσωτερικού. Από κει δημιουργήθηκαν διάφορες οργανώσεις όπως η ΑΚΟΑ, η Β’Πανελλαδική και η ΕΑΡ, που συνίδρυσε τον Συνασπισμό το 1989 με το ΚΚΕ. Το ΚΚΕ το 1993 έφυγε από τον ΣΥΝ και αργότερα ο ΣΥΝ μάζεψε διάφορα κόμματα της αντικαπιταλιστικής και οικολογικής αριστεράς για να φτιάξει τον ΣΥΡΙΖΑ. Η ιστορία έχει καταγράψει πολλές διασπάσεις και έπεται και συνέχεια.
Αυτό δείχνει ότι η αριστερά εδώ και αρκετές δεκαετίες είναι στο απόσπασμα. Αμφισβητείται ο όρος διότι έχει πραγματικά αποκτήσει διάφορες έννοιες και έχουν δοθεί διάφοροι ορισμοί για αυτόν τον πολιτικό όρο. Τι όμως πραγματικά θα μπορούσαμε να ορίσουμε ως αριστερά σήμερα, για να δούμε και ποιος πραγματικά ανήκει σε αυτόν τον χώρο; Η απάντηση έχει πολλές σκοπιές. Οπότε πραγματικά είναι καλύτερο να αποφεύγετε τόσο ο διαχωρισμός αυτός όσο και ο αυτοπροσδιορισμός. Πρέπει να μπουν νέοι ορισμοί στην παγκόσμια πολιτική σκηνή. Κομμουνιστικές χώρες πλέον δεν υπάρχουν, το μόνο που υπάρχει είναι κάποιες χώρες που ελέγχονται από αυτοπροσδιοριζόμενα ως Κομμουνιστικά κόμματα, όπως η Κούβα, η Βόρεια Κορέα, η Κίνα και το Βιετνάμ.
Η Κίνα και το Βιετνάμ είναι χώρες όπου εφαρμόζουν σκληρά καπιταλιστικά μοντέλα με πολλές ιδιωτικές επιχειρήσεις και μισθούς που στην Ευρώπη δεν υπάρχουν πουθενά. Μιλάμε για μισθούς της τάξης του 1€. Βέβαια οι χώρες αυτές είναι οικονομικά ανθισμένες και ειδικά η Κίνα έχει μπει στο πάνθεον των υπερδυνάμεων μαζί με τις ΗΠΑ και την Ρωσία, αλλά το σύστημα της Κίνας ειδικά είναι κομμουνιστικό μόνο σε δυο τομείς, την υγεία και την Παιδεία, σε όλα τα άλλα η εκμετάλλευση χαρακτηρίζεται ως πολύ χειρότερη σε σχέση με τις δυτικές καπιταλιστικές χώρες. Για την Βόρεια Κορέα είναι λίγα πράγματα γνωστά, διότι έχει ένα σκληρό καθεστώς που δεν αφήνει να βγουν πολλε΄ς πληροφορίες προς τα έξω, ενώ η Κούβα θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι πιο κοντά στα Κομμουνιστικά πρότυπα, χωρίς αυτό όμως να σημαίνει ότι η ζωή των ανθρώπων είναι βελτιωμένη σε τέτοιο βαθμό που θα μπορούσαμε να θαυμάσουμε και να αντιγράψουμε.
Ο όρος αριστερά από τα κόμματα του δυτικού κόσμου έχει κουρελοποιηθεί και αυτό δείχνει και την έλλειψη της ενότητας στον χώρο που θεωρητικά παλεύει έναντι του καπιταλιστικού συστήματος και της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, αλλά και του ιμπεριαλισμού που δείχνουν οι υπερδυνάμεις. Ο χώρος αυτός δεν μπορεί να ενωθεί και εκφράσει κάτι νέο. Για αυτό το νέο και υπολογίσιμο βρίσκεται πλέον σε άλλες δυνάμεις, που εμφανίζουν πατριωτικά χαρακτηριστικά που έχουν μέσα τους έντονα μισαλλόδοξα στοιχεία. Το μίσος για το διαφορετικό, όπως η ομοφυλοφιλία ή το μίσος για την μετανάστευση και τους μετανάστες που είναι μέρος ενός σχεδίου που θέλει να καταστρέψει τα έθνη, όπως λένε οι συντηρητικές αυτές δυνάμεις έχουν πάρει πια το πάνω χέρι.
Κόμματα που εκφράζουν συντηρητικές θέσεις παίρνουν πια την εξουσία στις χώρες, ενώ κόμματα που εκφράζουν τα αντίθετα αισθήματα μένουν στο περιθώριο της πολιτικής ζωής τόσο της Ελλάδας όσο και πολλών άλλων χωρών. Η αριστερά και τα λεγόμενα Σοσιαλδημοκρατικά κόμματα εμφανίζονται πλέον ως πολιτικά χρεωκοπημένα, και εδώ μπαίνει βέβαια το μεγάλο ερώτημα, τι θα μπορούσε να ανακόψει τον συντηρητισμό; Η απάντηση σίγουρα δεν είναι απλή, διότι αυτό που θα ανακόψει τον συντηρητισμό δεν πρέπει να δώσει μόνο ελπίδα και όραμα, αλλά απτά πολιτικά αποτελέσματα και προτάσεις με ουσία που οι χρεωκοπημένοι δεν μπορούν να δώσουν επί της παρούσης.
Θέλουμε κόμματα που θα είναι πατριωτικά, θα σταθούν ανταγωνιστικά έναντι του συντηρητισμού και θα δώσουν λύσεις πολιτικές στα ζητήματα του μίσους έναντι της διαφορετικότητας και του προοδευτισμού. Κόμματα που δεν θα φοβηθούν να μιλήσουν για σοβαρά εθνικά θέματα, όπως η σχέση Ελλάδας-Τουρκίας και γενικότερα με τις γειτονικές χώρες. Κόμματα που δεν θα φοβηθούν να μιλήσουν για ειρήνη στις εμπόλεμες ζώνες και θα λάβουν πρωτοβουλίες τέτοιες που θα φέρουν κοντά αντιμαχόμενες πλευρές, όπως αυτές της Ρωσίας και της Ουκρανίας ή του Ισραήλ με τους Παλαιστίνιους και γενικότερα με τις χώρες του Αραβικού κόσμου. Κόμματα που θα μιλήσουν για ποσοστώσεις στους μετανάστες, αλλά δεν θα αντιμετωπίσουν τους ανθρώπους αυτούς με βία. Θα τους ενισχύσουν για να πάνε πίσω στις πατρίδες τους και να φτιάξουν την ζωή τους στον τόπο από που προήλθαν. Θα ζητήσουν από την ΕΕ αντί να δίνει χρήματα για να φτιάξει Hot spot να δώσει χρήματα για να αναπτυχθούν οι πατρίδες τους και να βρουν μια ζωή εκεί με εργασία όπου θα παίρνουν έναν αξιοπρεπή μισθό και θα έχουν μια αξιοπρεπή ζωή. Θα υποστηρίξουν δυνάμεις στις χώρες αυτές που δεν θα είναι ακραίες, όπως οι Ταλιμπάν στην Συρία και στο Αφγανιστάν και θα βοηθήσουν στο να μην υπάρχει εμφύλιος σε αυτές τις χώρες. Θα δώσουν αντιπολεμικές μάχες και θα αντιταχθούν στην χρήση των βάσεων του ΝΑΤΟ στην Ελλάδα για πολεμικούς σκοπούς έναντι χωρών που στην πραγματικότητα δεν είναι εχθρικές με την Ελλάδα.
Θέλουμε κόμματα που θα βρουν λύσεις στα προβλήματα με τις γείτονες χώρες και θα μειώσουν τους στρατιωτικούς εξοπλισμούς χωρίς όμως να μειώσουν την αποτρεπτική δύναμη που έχει ο στρατός μας. Θα δώσουν χρήματα για την παιδεία, την υγεία και θα φέρουν σοβαρές επενδύσεις σε αυτή την χώρα. Θα λύσουν τα προβλήματα των σιδηροδρόμων για να μην υπάρξουν άλλα Τέμπη, θα τιμωρήσουν αυτούς που διασπάθισαν δημόσιο χρήμα και το κυριότερο, δεν θα κλείσουν τα αυτιά τους στα αιτήματα του λαού. Θα ακούσουν τον λαό, θα αφουγκραστούν τις αγωνίες του και θα υπογράψουν ένα κοινωνικό συμβόλαιο πως δεν πρόκειται να τους αγνοήσουν από την στιγμή που θα εκλεγούν στην εξουσία.
Θέλουμε κόμματα λοιπόν πατριωτικά και έτοιμα να δώσουν σοβαρές λύσεις στα ζητήματα που μας αφορούν. Θα προστατέψουν τον δασικό μας πλούτο, θα κυνηγήσουν την φοροδιαφυγή, θα ενισχύσουν την δικαιοσύνη. Η έννοια της δικαιοσύνης με την δημοκρατία είναι ταυτόσημες. Δεν μπορεί να υπάρξει δημοκρατία χωρίς γρήγορη και αποτελεσματική δικαιοσύνη. Δικαιοσύνη που θα είναι σε όλα τα επίπεδα και δεν θα έχει παρωπίδες. Αν όλα αυτά υπάρξουν σε ένα κόμμα τότε θα μπορέσει να χτυπήσει και το καθεστώς Μητσοτάκη, αλλιώς ότι και να γράφουμε και ότι και να λέμε δημόσια, είναι ανούσιο. Ο Μητσοτάκης μπορεί όντως να μην είναι ο καλύτερος, αλλά όταν ακούει για προβλήματα έστω και επικοινωνιακά δίνει λύσεις, ακόμα και προσωρινές, ακόμα και μισές ή για τα μάτια του κόσμου.
Άκουσε πρόσφατα για το θέμα των χρεώσεων των τραπεζών, μια άλλη πληγή της χώρας μας, και μίλησε δημόσια για κάποιες λύσεις. Οι χρεώσεις βέβαια παραμένουν, αλλά στην αντίληψη των πολιτών φαίνεται πως αφουγκράστηκε την οργή του κόσμου.
Για τα τραίνα μπορεί να μην τιμωρεί τους ανθρώπους που ευθύνονται, αλλά συνεχώς επικοινωνιακά τουλάχιστον, δείχνει ότι κατάλαβε και ότι εργάζεται για να μπουν τα σύγχρονα συστήματα. Μίλησε για τα τραίνα του 2027, όπου θα είναι τέλεια. Μέχρι τότε θα μπαίνουμε με ατομική μας ευθύνη στις γραμμές του ΟΣΕ και της Hellenic train. Όλα είναι θέμα επικοινωνίας για αυτήν την κυβέρνηση όπου παίρνει τώρα τα σκληρά μέτρα έναντι των μεταναστών, μειώνοντας τα γεύματα. Δεν ανακόπτει όμως τις ροές και δεν βρίσκει τις σοβαρές πολιτικές λύσεις για να λυθούν τα προβλήματα που υπάρχουν στις χώρες προέλευσης των μεταναστών.
Δεν λύνει τα προβλήματα της χώρας μας, και για αυτό οι Έλληνες φεύγουν από αυτήν για άλλους προορισμούς. Για να σταματήσει το Βrain drain πρέπει απλά να φτιαχτούν οι συνθήκες στην χώρα μας με σοβαρά μέτρα και σοβαρές επενδύσεις. Αυτό χρειαζόμαστε και αυτό το βλέπουμε στα μέτρα πάλι της επικοινωνίας. Τα κόμματα λοιπόν της αντιπολίτευσης πρέπει να σχεδιάσουν την δική τους αντιπρόταση έναντι του Μητσοτακισμού και να σταματήσουν την στείρα αντιπολίτευση του ΟΧΙ και τους αρχηγισμούς που δημιουργούν τις διασπάσεις. Τα κόμματα πρέπει να γίνουν αμεσοδημοκρατικά και οι πολίτες να έχουν λόγο σε όλο το φάσμα των αποφάσεών τους. Στο τελευταίο πάντως έχει κάνει μια σοβαρή προσπάθεια το κίνημα Δημοκρατίας, αλλά το κόμμα αυτό θέλει ακόμη πολλά βήματα για να στερεωθεί στο πολιτικό γίγνεσθαι. Δεν είναι θέμα μόνο έμπνευσης, και πράξεων που δίνουν την ελπίδα, αλλά και σοβαρών αντιπροτάσεων, που όμως πρέπει να είναι εφικτές και όχι ουτοπίες με βάση την ιδεολογική προσέγγιση των κομμάτων.
Δεν θα προτείνω κόμμα για να ψηφίσετε, αλλά θα προτείνω απλά στις επόμενες εκλογές να είστε στην κάλπη. Βέβαια σε αυτό πρέπει να βοηθήσουν και οι ίδιοι πολιτικοί δίνοντας σοβαρές αντιπροτάσεις, που πάνω από όλα θα είναι πατριωτικές. Το φάσμα αριστερά-δεξιά εμένα δεν με εκφράζει. Δεν με ενδιαφέρει πλέον η ιδεολογία, αλλά οι θέσεις των κομμάτων. Μπορεί κάθε κόμμα βέβαια να αυτοπροσδιορίζεται όπως θέλει, αλλά η ουσία βρίσκεται στις θέσεις και εκεί πιστεύω θα κριθεί το πολιτικό παιχνίδι στο μέλλον και όποτε γίνουν οι εκλογές. Θα πρέπει να βρεθούν ενωτικά σημεία στα κόμματα και οι επιλογές των πολιτών να είναι λίγες και ουσιαστικές και όχι με βάση το αν τα είπε καλύτερα το τάδε ιστορικό πρόσωπο (π.χ. Στάλιν) έναντι ενός άλλου (π.χ. Τρότσκι). Αν η αυτοπροσδιοριζόμενη αριστερά δεν ξεφύγει από αυτό, είναι καταδικασμένη όχι να πεθάνει, αλλά να εξαϋλωθεί. Για αυτό είναι στο απόσπασμα ετούτη την στιγμή, και λίγο πριν την εκτέλεση της. Η αριστερά κινδυνεύει απλά να μείνει ως ένας πολιτικός όρος που θα χρησιμοποιείται για να θυμίζει τα αποτελέσματα του δογματισμού και των ατέρμονων ιδεολογικών ζυμώσεων που ανήκουν στις φιλοσοφικές λέσχες και όχι στα κόμματα που θέλουν να κυβερνήσουν αυτό τον τόπο.
Θα κλείσω με μια αναφορά που αξίζει να την διάβασετε. Την έχει κάνει ο Διονύσης Σαββόπουλος που παρομοιάζει την αριστερά με ένα ραγισμένο βάζο για πλαστικά λουλούδια τάφων. Δεν ενστερνίζομαι πλήρως τις απόψεις του για το θέμα και γνωρίζω ότι ο αυτοπροσδιοριζόμενος ως αριστερός αναγνώστης θα αντιδράσει έντονα με αυτή την αναφορά, γιατί ο Σαββόπουλος είναι ένα στοιχείο που το απεχθάνεστε για πολλούς λόγους που δεν χρειάζεται να τους αναφέρω, ωστόσο έχει ενδιαφέρον η κριτική του γιατί απεικονίζει με καυστικό τρόπο βέβαια τα προβλήματα που έχει ο δογματισμός, που αποστρέφομαι πλήρως.
