Η Ελλάδα, αντιμετωπίζοντας εδώ και δεκαετίες σοβαρά προβλήματα στη διαχείριση των απορριμμάτων, εισέρχεται σε μια νέα εποχή με την κατασκευή έξι μεγάλων εργοστασίων καύσης σκουπιδιών. Τα εργοστάσια αυτά, γνωστά ως μονάδες «waste-to-energy», θα αποτελέσουν την αιχμή του δόρατος στην προσπάθεια μείωσης των χώρων ταφής και παραγωγής ενέργειας από υπολείμματα που δεν μπορούν να ανακυκλωθούν.
Πού θα γίνουν τα εργοστάσια
Τα εργοστάσια χωροθετούνται σε στρατηγικά σημεία της χώρας ώστε να καλύπτουν γεωγραφικά μεγάλες περιοχές:
- Βόρεια Ελλάδα: Κοζάνη και Θράκη (Ροδόπη ή Ξάνθη)
- Δυτική Ελλάδα & Πελοπόννησος: Αρκαδία, Αχαΐα ή Ηλεία
- Στερεά Ελλάδα & Αττική: Βοιωτία και Αττική
- Κρήτη: Ηράκλειο, με κάλυψη και σε γειτονικά νησιά του Νοτίου Αιγαίου
Η επιλογή των θέσεων βασίζεται σε πληθυσμιακά και γεωγραφικά κριτήρια, ώστε να μειωθεί το κόστος μεταφοράς και να εξυπηρετηθούν περισσότερες περιφέρειες.
Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ),
Σύμφωνα με τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), η χώρα χωρίζεται σε τέσσερις διαχειριστικές ενότητες, με τα εξής σημεία χωροθέτησης:
- Διαχειριστική Ενότητα 1 – Βόρεια Ελλάδα
- Ένα εργοστάσιο στη Ροδόπη ή Ξάνθη (διάθεση απορριμμάτων από ΑΜ‑Θ)
- Ένα στη Κοζάνη (με δυναμικότητα ~288.000 τόνων/έτος, παραδίδοντας θερμική ενέργεια και ηλεκτρική)
- Διαχειριστική Ενότητα 2 – Δυτική Ελλάδα / Πελοπόννησος
- Ένα εργοστάσιο στην Αρκαδία, Αχαΐα ή Ηλεία, με κάλυψη Δυτικής Ελλάδας, Πελοποννήσου και τμημάτων του Ιονίου.
- Διαχειριστική Ενότητα 3 – Στερεά Ελλάδα, Αττική και Βόρειο Αιγαίο
- Ένα στη Βοιωτία, δέχεται απορρίμματα από Στερεά Ελλάδα και τμήμα της Αττικής (μέρη του δυτικού και βόρειου λεκανοπεδίου).
- Ένα στην Αττική, επεξεργάζεται απορρίμματα από όλη την Αττική, το Βόρειο Αιγαίο (Λέσβος, Χίος, Σάμος) και τμήματα του Νοτίου Αιγαίου (π.χ. Σύρος, Κως).
- Διαχειριστική Ενότητα 4 – Κρήτη
- Ένα εργοστάσιο στο Ηράκλειο Κρήτης, κάλυψη των περιφερειών της Κρήτης και τμήματα του Νοτίου Αιγαίου (Σαντορίνη, Ρόδος, Καρπάθος)
Η χωροθέτηση των εργοστασίων
Το σχέδιο της κυβέρνησης προβλέπει τη δημιουργία έξι μονάδων σε στρατηγικά σημεία της χώρας. Στη Βόρεια Ελλάδα προγραμματίζεται εργοστάσιο στην Κοζάνη και ακόμη ένα στην περιοχή της Θράκης, πιθανότατα σε Ροδόπη ή Ξάνθη. Στη Δυτική Ελλάδα και την Πελοπόννησο, μονάδα θα ανεγερθεί σε Αρκαδία, Αχαΐα ή Ηλεία, ώστε να καλύπτει τις ανάγκες ολόκληρης της δυτικής χώρας. Στη Στερεά Ελλάδα, εργοστάσιο θα δημιουργηθεί στη Βοιωτία, ενώ στην Αττική προβλέπεται η μεγαλύτερη και πλέον ενεργοβόρα μονάδα, η οποία θα δέχεται σκουπίδια όχι μόνο από την πρωτεύουσα αλλά και από νησιά του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου. Τέλος, στην Κρήτη το εργοστάσιο του Ηρακλείου θα εξυπηρετεί το νησί και γειτονικές περιοχές του Αιγαίου.
Κόστος και οικονομικές διαστάσεις
Η επένδυση είναι κολοσσιαία, με το συνολικό κόστος να ξεπερνά το ένα δισεκατομμύριο ευρώ. Η κάθε μονάδα υπολογίζεται να κοστίζει περίπου ένα εκατομμύριο ευρώ ανά τόνο ετήσιας δυναμικότητας. Για τους δήμους, αυτό μεταφράζεται σε υψηλά τέλη εισόδου, τα οποία εκτιμάται ότι θα κυμανθούν μεταξύ 106 και 138 ευρώ ανά τόνο απορριμμάτων. Δεν λείπουν όμως οι ανησυχίες ότι στην πράξη το κόστος θα είναι υψηλότερο, δεδομένων των εξόδων μεταφοράς, της διαχείρισης τέφρας και των απαιτήσεων για φίλτρα ρύπων.
Οφέλη από τη λειτουργία των εργοστασίων
Η κατασκευή αυτών των μονάδων υπόσχεται σημαντικά οφέλη. Πρώτον, μειώνεται δραστικά η εξάρτηση από τους ΧΥΤΑ, οι οποίοι εδώ και χρόνια έχουν οδηγήσει τη χώρα σε πρόστιμα από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεύτερον, δημιουργείται μια νέα πηγή ενέργειας, καθώς τα εργοστάσια αυτά θα παράγουν ηλεκτρική και θερμική ενέργεια από τα σκουπίδια. Τρίτον, θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας, τόσο στη φάση της κατασκευής όσο και στη λειτουργία.
Προβληματισμοί και αντιδράσεις
Παρά τα πλεονεκτήματα, η καύση απορριμμάτων παραμένει αμφιλεγόμενη. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν για τους κινδύνους εκπομπής ρύπων, ενώ τίθενται ερωτήματα για την επιβάρυνση των πολιτών μέσω των δημοτικών τελών. Επιπλέον, υπάρχει ανησυχία ότι η στροφή στην καύση θα λειτουργήσει αποτρεπτικά για την ανακύκλωση και την κυκλική οικονομία, καθώς η χώρα θα βασίζεται στη συλλογή μεγάλων ποσοτήτων απορριμμάτων για να τροφοδοτούνται τα εργοστάσια.
Το μέλλον της διαχείρισης απορριμμάτων
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή: να αξιοποιήσει την τεχνολογία αυτή ως μεταβατικό στάδιο προς μια πιο βιώσιμη διαχείριση αποβλήτων ή να εγκλωβιστεί σε ένα ενεργοβόρο και δαπανηρό μοντέλο. Οι δήμοι θα κληθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στο οικονομικό βάρος και την ανάγκη για ορθολογική διαχείριση, ενώ η κοινωνία θα πρέπει να αποφασίσει πόσο έτοιμη είναι να δεχθεί την καύση ως κομμάτι της καθημερινότητας.
