Γράφει ο Στέφανος Καραπέτης
Δεν είμαι κριτικός κινηματογράφου, άρα θα αποφύγω να κάνω σχόλια επί της ερμηνείας, των φωτιστικών, των Εφέ και της αισθητικής της νέας ταινίας του Γιάννη Σμαραγδή. Είμαι ωστόσο στο φιλοθεάμων κοινό όπου μου αρέσει ο άρτος και το θέαμα και βέβαια όπως έχω αποδείξει μέσα από ιστορικά θέματα που έχω πιάσει, λάτρης της Ελληνικής ιστορίας, και ειδικά της νεώτερης. Αυτή είναι η πρώτη παραδοχή που θέλω να κάνω, ωστόσο δεν θα πρέπει να παραλείψω και την δεύτερη. Ο Γιάννης Σμαραγδής δεν είναι από τους αγαπημένους μου σκηνοθέτες, θεωρώ τα όσα βιογραφικά έργα έχει κάνει, αρκετά ελλειπή και προβληματικά, όχι ως προς πράγματα που δεν μπορώ να σχολιάσω, σαν αυτά που έγραψα στην εισαγωγή, αλλά ως προς τα ιστορικά στοιχεία που δίνει έμφαση στα βιογραφικά στοιχεία. Υπήρχαν σημεία για παράδειγμα στην ταινία του που έδειχνε την ζωή του Καζαντζάκη, που έδωσε υπερβολική έμφαση, ενώ για τον συγκεκριμένο συγγραφέα και λογοτέχνη, άλλα ήταν τα σημαντικά σημεία.
Την ταινία του Σμαραγδή όπως καταλαβαίνετε την είδα λοιπόν, και εδώ θα μου επιτρέψετε να κάνω αυτό που είπα στην εισαγωγή, να ασχοληθώ με τα ιστορικά στοιχεία. Τα ιστορικά στοιχεία για αυτή την τεράστια προσωπικότητα που ονομάζεται Ιωάννης Καποδίστριας, είναι ορθά, δεν έχει κάνει κάποιο λάθος. Ο Μέτερνιχ τον μισούσε γιατί ο Καποδίστριας ως υπουργός εξωτερικών της Ρωσίας κατάφερε δυο σημαντικά πράγματα. Έσωσε την Γαλλία και έκανε τους ορθούς διπλωματικούς ελιγμούς για να δημιουργηθεί το κράτος της Ελβετίας. Ο Καποδίστριας είναι ένας εκ των εθνικών ηρώων της Γαλλίας, της Ελβετίας, αλλά και της Ρωσίας. Πρόκειται για ένα σεβαστό πρόσωπο, που έπαιξε θετικό ρόλο στην Γαλλική ιστορία και την συνέχεια του κράτους μετά το Βατερλώ. Επίσης πρόκειται για τον ιδρυτή επί της ουσίας της Ελβετίας, και θεμελιωτή του συντάγματος της χώρας, που ισχύει μέχρι σήμερα, και ο λαμπρός διπλωμάτης που γύρισε το παιχνίδι υπέρ της Ρωσίας σε μια περίοδο που το μιλιταριστικό πνεύμα του Μέτερνιχ ήθελε να επιβάλει τους δικούς του κανόνες. Θα επικρατούσε η Αυστρία, και θα είχαμε από τότε το μεγάλο Ράιχ που προσπάθησαν στον επόμενο αιώνα να κάνουν οι Γερμανοί με δυο παγκοσμίους πολέμους. Ο Καποδίστριας λοιπόν ήταν καθοριστικός παράγοντας και σε μια βιογραφική ταινία που απευθύνεται στο Ελληνικό κοινό δεν πρέπει να λείπουν αυτά τα ιστορικά στοιχεία, και ο Γιάννης Σμαραγδής πολύ καλά έκανε και τα τόνισε.
Μια κριτική που ακούω είναι πως έδωσε πολύ σημασία για αυτά που έκανε εκτός Ελλάδας, και όχι για τα εντός Ελλάδας. Θα κάνω μια μεγάλη παρένθεση, ο Καποδίστριας ήταν μια παγκόσμια προσωπικότητα, που ήρθε σε μια χώρα που ακόμα δεν είχε αναγνωριστεί, δεν υπήρχαν σαφή σύνορα και ακόμα μαίνονταν μάχες και κυρίως εμφύλιοι. Εκεί ο σκηνοθέτης έδωσε κατά την γνώμη μου την σωστή οπτική. Ο άνθρωπος που έσωσε τρεις χώρες, και που θα μπορούσε μετά από τα επιτεύγματά του ως διπλωμάτης, να έχει άλλη πορεία, προτίμησε να θυσιαστεί για το γένος μας. Είναι φοβερή η σκηνή όπου λέει στον Γάλλο πρωθυπουργό ότι εγώ το μόνο που θέλω είναι να μου στείλετε διπλά βιβλία στην Ελεύθερη Ελλάδα. Ο πληθυσμός μετά την επανάσταση θα πρέπει να τονιστεί ότι όχι μόνο ήταν αγράμματος, αλλά και αναλφάβητος. Ο Καποδίστριας είναι ο θεμελιωτής της παιδείας στο σύγχρονο Ελληνικό κράτος, το ανέφερε και με πολύ σωστή οπτική ο Σμαραγδής. Για εμένα η κριτική αυτή είναι ατυχής.
Και πάμε εκεί που πραγματικά έτσουξε το σύστημα. Καταρχήν η δολοφονία του Καποδίστρια μαζί με το Κυπριακό, είναι οι μοναδικοί φάκελοι που δεν έχουν ανοίξει μέχρι σήμερα στις Βρετανικές μυστικές υπηρεσίες. Ο Σμαραγδής έδειξε τον ύποπτο ρόλο των Άγγλων κατά πρώτον και κατά δεύτερον των Αυστριακών. Αυτοί ενορχηστρώσαν την δολοφονία του Καποδίστρια, και η ενοχή τους εδώ και 200 χρόνια κοντά από την δολοφονία του, δεν τους έχει αφήσει να το παραδεχτούν. Και μιλάμε για ένα ιστορικό γεγονός που εικάζω ότι λόγω της τεράστιας χρονολογικής απόστασης δεν θα έχει κάποια επίδραση στο κοινό της Ευρώπης, πέρα από στοιχεία που θα συλλέξουν οι ιστορικοί για να καταγράψουν τα ιστορικά γεγονότα. Το Κυπριακό εφόσον δεν έχει επιλυθεί, και εφόσον υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που έζησαν τα γεγονότα του 1974, σίγουρα θα έχει επίδραση το περιεχόμενο αυτού του φακέλου και του επίσης ύποπτου ρόλου των Άγγλών.
Δεν ανοίγει λοιπόν ο φάκελος και μάλλον καταλαβαίνουμε ότι ακόμα και σήμερα θα θεωρηθεί επικίνδυνος, 200 χρόνια μετά (περίπου). Αν τώρα γράψω ότι μπορεί αυτή η ταινία να οδηγήσει στο άνοιγμα αυτού του φακέλου, μπορεί να ακουστώ λίγο παλαβός. Η επίδραση της ταινίας όμως είναι τεράστια. Ζούμε ομολογουμένως σε μια εποχή που ο κόσμος δεν διαβάζει βιβλία, γνωρίζει ελάχιστα για την ιστορία της πατρίδας μας. Έτσι ο κόσμος μαθαίνει μοιραία ιστορικά γεγονότα και οπτικές διαβάσματος αυτών είτε μέσα από τα ηλεκτρονικά μέσα τύπου wikipedia αλλά και άρθρων που γράφονται σε site σαν το δικό μας, είτα μαθαίνει ιστορία μέσα από podcast και αφηγήσεις είτε πρωταγωνιστών των γεγονότων, είτε ιστορικών, και βέβαια όσο και να φαίνεται παράξενο στους γηραιότερους, και μέσα από τον κινηματογράφο. Ναι όσο και να φαίνεται και πάλι παράξενο είναι πολύ περισσότεροι οι νέοι που έμαθαν για τον Μέγα Αλέξανδρο για παράδειγμα μέσα από μια χολιγουντιανή ταινία, όπως την μεγάλη παραγωγή του Oliver Stone που βγήκε στους κινηματογράφους το 2004, παρά μέσα από κάποιο σχολικό ή μη βιβλίο.
Χρειάζονται τέτοιες ταινίες για να μαθαίνει η νεολαία αυτού του τόπου τα γεγονότα της γέννεσης των χωμάτων που πατάμε. Είναι ιστορικά ακριβής ταινία, και βέβαια ο πρωταγωνιστής Αντώνης Μυριαγκός είναι εκπληκτικός. Όποια γνώμη και να έχω για τον Σμαραγδή, εδώ έκανε μια ιστορική υπέρβαση, και επειδή είμαι λάτρης προσώπων όπως ο Καποδίστριας, που έχει αδικηθεί για πολλούς λόγους, και τσούζει η ιστορία του για επίσης πολλούς λόγους, θα πρέπει αυτή την φορά να του πω ένα μεγάλο ευχαριστώ. Έβγαλε μια ταινία όπου προβλέπεται, και είναι αρκετά κοντά σαν νούμερο να κόψει πάνω από 500.000 εισιτήρια. Αν το βάλουμε με πληθυσμό οι 500.000 είναι το 5% του πληθυσμού μας. Γνωρίζουμε ότι μοιραία κάποια στιγμή θα φύγει από τον κινηματογράφο και θα έρθει με κάποιο τρόπο στα χέρια μας μέσω του διαδικτύου, τότε όλοι, λίγο ή πολύ οι Έλληνες, θα έχουν την ευκαιρία να δουν την ταινία, να την κρατήσουν στο αρχείο τους και να την δείξουν και στις επόμενες γενιές.
Είναι πολύ μεγάλο εγχείρημα αυτό που έκανε ο Σμαραγδής και είτε μας αρέσει είτε όχι συνέβαλλε όχι μόνο στον πολιτισμό, αλλά στην εκμάθηση της ιστορικής αλήθειας, στην εκμάθηση των πραγματικών γεγονότων, στην αποκατάσταση του ανθρώπου που θεωρώ ότι είναι ο πραγματικός εθνάρχης της σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας. Εύγε, και βέβαια δε χρειάζεται να σας συστήσω, ότι πρέπει άμεσα να κλείσεται θέση στους κινηματογράφους, αξίζει….
Είναι άλλωστε η ώρα της ιστορικής αλήθειας
