Σαν σήμερα πριν 65 χρόνια ο Σοβιετικός Γιούρι Γκαγκάριν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που ταξίδεψε στο διάστημα και μπήκε σε τροχιά γύρω από την γη.
Έγινε διάσημος και εξαιρετικά δημοφιλής παγκοσμίως, και του απονεμήθηκε ένας μεγάλος αριθμός μεταλλίων και βραβεύσεων, ανάμεσα τους και αυτό του Ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία ήταν και η ανώτατη διάκριση της χώρας
Η πτήση του με το Βοστόκ-1 ήταν η μοναδική στην οποία συμμετείχε, ωστόσο στη συνέχεια υπηρέτησε ως μέλος του αναπληρωματικού πληρώματος του Σογιούζ-1 και έπαιξε ρόλο στις διαστημικές προσπάθειες της Σοβιετικής Ένωσης. Αργότερα επίσης απέκτησε τη θέση του αναπληρωτή διευθυντή εκπαίδευσης στο κέντρο εκπαίδευσης κοσμοναυτών έξω από τη Μόσχα, το οποίο ονομάστηκε προς τιμήν του.
Ο Γκαγκάριν γεννήθηκε στις 9 Μαρτίου του 1934 στο Κλούσινο, ένα χωριό που βρίσκεται στα Δυτικά της Μόσχας. Η κόκκινη επανάσταση στην Ρωσία είχε επιβληθεί ήδη και οι γονείς του δούλευαν στην κολλεκτίβα της περιοχής. Ο ίδιος δούλεψε σε χυτήριο όπου άρχισε τις πρώτες του πτήσεις με ελαφρά αεροπλάνα.
Το 1955, ακολουθώντας το πάθος του για τα αεροπλάνα, μπήκε στη Σχολή Πιλότων στο Αρινμπούρκ. Αποφοίτησε το 1957 με επαίνους, και στη συνέχεια υπηρέτησε αρχικά με το Βόρειο Στόλο κοντά στον Αρκτικό Κύκλο, πετώντας σε εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες, ενώ αργότερα έγινε δοκιμαστής πιλότος, πετώντας καινούργια και πειραματικά αεροσκάφη. Το 1959 επιλέχτηκε, μαζί με 20 άλλους, για να εκπαιδευτεί ως κοσμοναύτης, με σκοπό την πρώτη πτήση ανθρώπου στο διάστημα.
Δυο χρόνια αργότερα εντέλει επιλέχθηκε για να κάνει αυτός την πρώτη πτήση στο διάστημα με το Βοστόκ 1 ενώ ο δεύτερος άνθρωπος που έκανε την ίδια πτήση ήταν ο Τίτοφ με το Βοστόκ 2. Ο Γκαγκάριν 25 λεπτά μετά την εκτόξευσή του μπήκε σε μια ελλειπτική τροχιά που έφτασε στο απόγειο της 327 χιλιόμετρα και το ελάχιστο ύψος τροχιάς τα 181 χιλιόμετρα και περιελάμβανε μια μόνο τροχιά γύρω από την γη.
Η περίοδος της τροχιάς ήταν 89 λεπτά και 34 δευτερόλεπτα, κινούμενος με ταχύτητα 7,61 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο (27.396 χιλιόμετρα ανά ώρα). Το κωδικό του όνομα κατά τη διάρκεια της πτήσης ήταν Кедр (Κέδρος). Έπειτα επέστρεψε στην γη, όπου τα νέα εξαπλώθηκαν γρήγορα σε όλο τον κόσμο. Το Σοβιετικό επιτελείο τον προήγαγε όσο ήταν στο διάστημα σε ταγματάρχη για την περίπτωση όπου δεν επέστρεφε. Οι Σοβιετικοί είχαν προετοιμάσει τρια δελτία τύπου, ένα για την περίπτωση επιτυχίας και δυο για την περίπτωση της αποτυχίας. Εντέλει διαβάστηκε το δελτίο τύπου της επιτυχίας.
Ο Γκαγκάριν δεν είχε τον έλεγχο του σκάφους του, επειδή κανείς τότε δεν ήξερε πώς οι συνθήκες κατά την πτήση θα επηρέαζαν τον άνθρωπο βιολογικά και ψυχολογικά, και ο συνδυασμός για το ξεκλείδωμα του χειριστηρίου βρισκόταν μέσα σ’ έναν σφραγισμένο φάκελο που είχε μαζί του, ενώ το σκάφος ελεγχόταν από επιτελείο επιστημόνων και τεχνικών στη Γη.
Μετά από 67 λεπτά σε τροχιά, το προσωπικό ελέγχου πτήσης έδωσε εντολή στο σκάφος να πυροδοτήσει τους κινητήρες επιβράδυνσης και να αρχίσει την επανείσοδό του στην ατμόσφαιρα της Γης. Ο Γκαγκάριν δεν προσγειώθηκε μαζί με την κάψουλα, αλλά αντιθέτως χρησιμοποίησε το εκτινασσόμενο κάθισμά του σε ύψος 7 χιλιομέτρων, και μετά από ελεύθερη πτώση χρησιμοποίησε το αλεξίπτωτό του και προσγειώθηκε κοντά στην πόλη Τακτάροβα. Η διαδικασία αυτή, είχε εξ αρχής προγραμματιστεί, καθώς με την τότε τεχνολογία η προσγείωση της κάψουλας θα ήταν ιδιαίτερα σκληρή για τον κοσμοναύτη, έστω και αν διέθετε αλεξίπτωτο το ίδιο το σκάφος. Μια γυναίκα, η εγγονή της και η αγελάδα τους, ήταν οι πρώτοι που είδαν τον Γκαγκάριν να επιστρέφει. Η συνολική διάρκεια της αποστολής, που ολοκληρώθηκε στις 10:55 ώρα Μόσχας με την προσγείωση του Γκαγκάριν, ήταν 108 λεπτά.
Ο Γκαγκάριν έχοντας γίνει παγκοσμίως γνωστός άρχισε να επισκέπτεται πολλές χώρες της δύσης και του ανατολικού μπλοκ. Το 1962 μάλιστα επισκέφθηκε και την Ελλάδα όπου πλήθος κόσμου τον επευφημούσες θερμά. Το ημερολόγιο έγραφε 12 Φεβρουαρίου 1962. Ήμασταν όμως σε μια εποχή όπου η αριστερά στην Ελλάδα είχε υποστεί διώξεις και οι διαδηλωτές φωνάζοντας το σύνθημα «Γκαγκάριν-ειρήνη» δημιούργησαν ένταση με την αστυνομία, ενώ υπήρξαν και μερικοί τραυματισμοί.
Ο Γκαγκάριν συναντήθηκε με τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή και έγινε δεκτός από την Ακαδημία Αθηνών, ενώ ανακηρύχθηκε επίτιμος δημότης της ελληνικής πρωτεύουσας. Στη διάρκεια της διαμονής του στην πόλη, επισκέφθηκε και την Ακρόπολη. Ωστόσο ο Γιούρι θα έφευγε από την ζωή στις 27 Μαρτίου του 1968 λίγες μέρες πριν την έβδομη επέτειο της ιστορικής πτήσης.
Σκοτώθηκε μαζί με τον εκπαιδευτή του ενώ πετούσε με ένα MiG-15 κοντά στο Κιρζάτς, σε ηλικία 34 χρονών. Τα αίτια για το δυστύχημα ποτέ δεν ξεκαθαρίστηκαν, αν και αποκλείστηκε η πιθανότητα ανθρώπινου λάθους.
Διάφορες εκδοχές αναφέρουν την ιδιαίτερα χαμηλή νέφωση, την πρόκληση αναταράξεων από τις μηχανές ενός μαχητικού Su-11 ή την αποσυμπίεση του θαλάμου πτήσης. Το τότε Σοβιετικό καθεστώς όμως είχε αναφέρει ότι ο Γκαγκάριν έμεινε μέσα στο αεροπλάνο ως την τελευταία στιγμή προκειμένου να μην πέσει πάνω σε ένα σχολείο και να προκαλέσει θανάτους επί εδάφους. Ο Γκαγκάριν κηδέυτηκε στο Κρεμλίνο ενώ η γεννέτειρά πόλη του μετονομάστηκε σε Γκαγκάριν εις μνήμην του. Για τον Γκαγκάριν ακόμα και σήμερα υπάρχουν πολλά αγάλματα εντός της Ρωσίας ενώ πολλοί τον αποκαλούν ως κολόμβο του διαστήματος και άλλοι ως Σύγχρονο Ικαρο. Κέρδισε τον θαυμασμό εκατομμυρίων ανθρώπων, ενώ οι Αμερικάνοι σαν απάντηση στο τόλμημα των Σοβιετικών, έστειλαν το 1969 τον Νηλ Άμστρονγκ στη σελήνη με την σεληνάκατο Eagle. Ήταν μια εποχή που οι δυο τότε υπερδυνάμεις ανταγωνίζονταν για το ποιος θα κατακτήσει το διάστημα. Σήμερα τόσο η Ρωσία αλλά όσο και οι ΗΠΑ είναι οι χώρες που το έχουν κατακτήσει, ενώ τα τελευταία χρόνια στο παιχνίδι του διαστήματος έχουν μπει και οι Κινέζοι.
