Ήταν 15 Ιουλίου του 1974 τότε που η δικτατορία του Ιωαννίδη ξεκίνησε το πραξικόπημα στην Κυπρο. Ένα πραξικόπημα που πραγματοποιήθηκε από την εθνική φρουρά, ελεγχόμενη τότε από τους αξιωματικούς της δικτατορίας, σε συνεργασία με τα στελέχη της ΕΟΚΑ Β’. Η Κύπρος ήταν εκείνη την περίοδο σε κρίση. Οι Άγγλοι είχαν υποχωρήσει ύστερα απ΄οτον αγώνα της ΕΟΚΑ το 1960, το κράτος επίσημα είχε δυο γλώσσες (την Ελληνική και την Τουρκική), πρόεδρος ήταν ο Μακάριος ενώ ο Ραούφ Ντενκτάς ως αρχηγός της Τουρκοκυπριακής κοινότητας είχε εκλεγεί από το 1973 αντιπρόεδρος της Κύπρου. Ο Ντενκτάς συνεχώς υπονόμευε την Κυπριακή κυβέρνηση.
Η Κυπριακή δημοκρατία ιδρυμένη από το 1960 υπέφερε από τις διακοινοτικές συγκρούσεις όπου ανάγκασε τους Τουρκοκύπριους να μετακινηθούν σε θύλακες. Στο νησί δρούσαν παραστρατιωτικές οργανώσεις Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων Εθνικιστών. Ο Μακάριος ήταν σε σύγκρουση με την δικτατορία, που της ζητούσε συνεχώς να μην εμπλέκεται στα εσωτερικά της χώρας. Οι ΗΠΑ τον αντιμετώπιζαν με καχυποψία, αφού είχε ταχθεί στον πλευρό των αδέσμευτων, και από πολλούς θεωρούνταν ο Κάστρο της Μεσογείου. Εκείνη την περίοδο τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο κυριαρχούσε το σύνθημα της ενώσεως, ο Μακάριος χαρακτήριζε τους πολέμιούς του ως νεκροθάφτες της ενώσεως με την μητέρα πατρίδα. Η Κύπρος είχε Έλληνες στρατιώτες τόσο ως ξεχωριστή δύναμη (ΕΛΔΥΚ) όσο και εντός της εθνικής φρουράς.
Η Ελλάδα και η Τουρκία ανήκαν στο ΝΑΤΟ και οι ΗΠΑ στην πραγματικότητα δεν ήθελαν την σύγκρουση των δυο χωρών. Προσπαθούσαν να βρουν τρόπο για να εξομαλύνουν την κατάσταση, αυτό τουλάχιστον έλεγαν επίσημα. Θέλαν να απομακρύνουν τον Μακάριο από την εξουσία και έτσι υποστήριξαν το σχέδιο της Αθήνας για πραξικόπημα. Ο Μακάριος κατάφερε λίγο πριν μπουν τα τσιράκια των Αμερικανών και της δικτατορίας στο προεδρικό μέγαρο, να διαφύγει. Στη θέση του μπήκε ο Νίκος Σαμψών όπου ανακήρυξε την “Ελληνική Δημοκρατία της Κύπρου”.
Ο Μακάριος μέσω Μάλτας και Λονδίνου έφτασε στη Νέα Υόρκη, όπου στις 19 Ιουλίου έλαβε μέρος στη σύσκεψη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Εκεί, κατήγγειλε τη χούντα των Αθηνών για εισβολή. Ωστόσο η αντίστροφη μέτρηση για να δημιουργηθεί το μεγάλο πρόβλημα που παραμένει άλυτο μέχρι σήμερα είχε αρχίσει. Μια μέρα μετά και συγκεκριμένα στις 20 Ιουλίου η Τουρκία επικαλούμενη το άρθρο 4 της συνθήκης Εγγυήσεων, εισέβαλε στην Κύπρο. Ουσιαστικά έγινε στρατιωτική αποβίβαση, χωρίς ιδιαίτερες αντιστάσεις από την ελληνοκυπριακή πλευρά, λόγω και των διαβεβαιώσεων που είχαν οι Τούρκοι κατά το προηγούμενο διάστημα.
Στις 23 Ιουλίου ο Νίκος Σαμψών προ της διαφαινόμενης κατάρρευσης παραιτήθηκε, όπως και το στρατιωτικό καθεστώς στην Ελλάδα. Όμως τα γεγονότα στην Κύπρο συνέχισαν να ξετυλίγονται και με μια δεύτερη επιχείρηση, τον Ατίλλα ΙΙ, τον Αύγουστο του ιδίου έτους, η Τουρκία κατέλαβε το 36% των εδαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας και εκτόπισε 180 χιλιάδες Κύπριους (άλλες 20.000 παρέμειναν εγκλωβισμένοι), ενώ συνολικά σκοτώθηκαν περίπου 3.000 ελληνοκύπριοι.
Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος επέστρεψε στην Κύπρο τον Δεκέμβρη του 1974. Έδωσε “κλάδο ελαίας” (απονομή χάριτος) στους πραξικοπηματίες και στα μέλη της ΕΟΚΑ ‘- οι οποίοι υπολογίζονται γύρω στις πέντε χιλιάδες ενεργά μέλη. Από το 1974 μέχρι σήμερα συνεχίζονται συνομιλίες για ειρηνική και δίκαιη επίλυση του Κυπριακού Προβλήματος. Σε επόμενο άρθρο θα μιλήσουμε και για την αποβίβαση των Τουρκικών δυνάμεων στο νησί στις 20 Ιουλίου.
