Σκάκι:Η οριακή νίκη της Ουγγαρίας και η αποδυναμωμένη ΕΣΣΔ

Γράφει ο Κοσμάς Κέφαλος για την Αυγή

Στην Ολυμπιάδα του 1978, στο Μπουένος Άιρες, σημειώθηκε η μεγάλη έκπληξη με την ομάδα της Σοβιετικής Ένωσης να χάνει για μοναδική φορά το χρυσό μετάλλιο.

Ο Βίκτωρ Κορτσνόι, με τα περίφημα γυαλιά καθρέφτες που πολλές φορές προκάλεσαν σχόλια ακόμα και …ενστάσεις, έχει εγκαταλείψει τη Σοβιετική Ένωση, ενώ η απουσία και του Ανατόλι Κάρποβ, λόγω κόπωσης από τον τελικό του παγκοσμίου πρωταθλήματος (από όπου και η φωτογραφία), αποδυναμώνει καθοριστικά την ομάδα της ΕΣΣΔ

Η 23η Ολυμπιάδα Σκακιού, διοργανώθηκε από τη FIDE μεταξύ 25 Οκτωβρίου και 12 Νοεμβρίου 1978, στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής, επιστρέφοντας στη χώρα της Νότιας Αμερικής μετά από 39 χρόνια. Μετά το μποϊκοτάζ που έγινε δύο χρόνια νωρίτερα στην Ολυμπιάδα της Χάϊφας, οι χώρες του Ανατολικού Μπλοκ επέστρεψαν, συμπεριλαμβανομένης της σοβιετικής ομάδας που, ως συνήθως, ήταν το αναμφισβήτητο φαβορί. Κι όμως, στην Αργεντινή έγινε η μεγάλη έκπληξη και η Ουγγαρία, με επικεφαλής τον Λάγιος Πόρτις, έφτασε απρόσμενα στο χρυσό μετάλλιο, αφήνοντας πίσω της την ΕΣΣΔ. Στην 3η θέση βρέθηκε η ομάδα των ΗΠΑ που είχε πάρει το χρυσό μετάλλιο στην προηγούμενη Ολυμπιάδα. Η Αργεντινή, η διοργανώτρια χώρα, για άλλη μια φορά στερήθηκε τους καλύτερους παίκτες της (Νάιντορφ, Πάνο, Κουϊντέρος) αφού δεν αγωνίστηκαν στο Πρωτάθλημα της Αργεντινής και συνεπώς αποκλείστηκαν από την εθνική ομάδα.

Η χρυσή ομάδα της Ουγγαρίας (από αριστερά) Πόρτις, Ρίμπλι, Σαξ, Αντοριάν, Τσομ και Βάνταζ

Όπως αναφέρει ο μετρ Λουκάς Ζαχείλας, που επιμελείται του αφιερώματος στις σκακιστικές Ολυμπιάδες, οι συμμετοχές έφτασαν τις 66 χώρες που αγωνίστηκαν με ελβετικό σύστημα 14 γύρων. Η Ελλάδα δεν έστειλε ομάδα κι έτσι για μια ακόμα φορά απουσιάσαμε από την κορυφαία διοργάνωση. Παρότι το σκάκι επιτρέπει μακροχρόνιες παρουσίες σε αγώνες, κανένας από εκείνους που συμμετείχαν στην Ολυμπιάδα του 1939 δεν αγωνίστηκε το 1978.

Από τη Σοβιετική ομάδα έλειπε ο παγκόσμιος πρωταθλητής Ανατόλι Κάρποβ και ο τέως παγκόσμιος πρωταθλητής Μίσα Ταλ, με αποτέλεσμα να υπάρχουν τρεις νέες υποχρεωτικές συμμετοχές (Γκούλκο, Ρομανίσιν, Βαγκανιάν) που δεν μπόρεσαν να φέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Ο Κάρποβ είχε μόλις νικήσει στο Μπαγκούιο των Φιλιππίνων τον Κορτσνόι στον τελικό του παγκοσμίου πρωταθλήματος που ολοκληρώθηκε μία μόλις εβδομάδα πριν από την έναρξη των αγώνων. Ένα επεισοδιακός τελικός που είχε αντιπαραθέσεις για διάφορα θέματα. Παραψυχολόγοι, μέντιουμ και γιόγκι, γιαούρτια με κρυφά μηνύματα και μαύρα γυαλιά ηλίου ήταν κάποια από τα προβλήματα που μόνο σκακιστικής υφής δεν μπορούν να χαρακτηριστούν. Αντίθετα, ο αντίπαλός του στον τελικό, ο Βίκτωρ Κορτσνόι, δεν είχε κανένα πρόβλημα να αγωνιστεί με την ομάδα της Ελβετίας και να διαπρέψει.

Ο Οκτώβριος και Νοέμβριος είναι μήνες της άνοιξης στο νότιο ημισφαίριο και οι υψηλές θερμοκρασίες θεωρήθηκαν ένα επιπλέον εμπόδιο για τις Ευρωπαϊκές ομάδες. Οι αγώνες της Ολυμπιάδας παίχτηκαν σε κάποιους παράπλευρους χώρους του διάσημου γηπέδου της Ρίβερ Πλέιτ, το μέρος που φιλοξένησε τον τελικό του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος ποδοσφαίρου που είχε πραγματοποιηθεί έξι μήνες νωρίτερα. Εκεί η Αργεντινή είχε νικήσει την Ολλανδία 3-1 στην παράταση.

Σπάσκι (αριστερά) – Τίμμαν από τη συνάντηση ΕΣΣΔ – Ολλανδίας

Οι Σοβιετικοί νικάνε του Ούγγρους, αλλά χάνουν το χρυσό!

Στον 1ο γύρο των αγώνων 16 από τα 33 ματς έληξαν με ένα καθαρό 4-0 αλλά καμιά από τις μεγάλες ομάδες δεν κατάφερε να πετύχει αυτό το σκορ. Η Κίνα που έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή της, προκάλεσε άμεσα το ενδιαφέρον με μια καθαρή νίκη με 3-1 ενάντια στην πολύ ισχυρή ομάδα της Ισλανδίας. Οι πρώτοι γύροι κύλησαν ομαλά και στα μέσα της διαδρομής η Σοβιετική Ένωση πήρε κεφάλι ειδικά μετά τη νίκη της επί της Ουγγαρίας 2,5-1,5 (ο Σπάσκι νίκησε τον Πόρτις). Όμως η συνέχεια επεφύλασσε εκπλήξεις. Ήταν ο 9ος γύρος όταν η ομάδα της Δυτικής Γερμανίας νίκησε την ΕΣΣΔ με αποτέλεσμα το κυνήγι της 1ης θέσης να παραμένει ανοιχτό. Στη συνέχεια οι Σοβιετικοί έδειχναν να έχουν χάσει την αυτοπεποίθησή τους και παραχώρησαν ισοπαλίες στο Ισραήλ και τη Σουηδία.

Μετά το 12ο γύρο οι ομάδες των ΗΠΑ, της ΕΣΣΔ και της Ουγγαρίας έδειχναν να έχουν εξασφαλίσει τις τρεις πρώτες θέσεις. Ο 13ος γύρος έφερε νίκες για του Ούγγρους και Σοβιετικούς και ισοπαλία για τους Αμερικανούς κάνοντας τον τελευταίο γύρο των αγώνων εκείνον που τελικά θα καθόριζε το τελικό αποτέλεσμα. Πράγματι, στη συνάντηση ΕΣΣΔ-Ολλανδίας η μοναδική νίκη των Σοβιετικών τους έδωσε νίκη με 2,5-1,5 δίνοντας την ευκαιρία στους Ούγγρους με νίκη 3-1 επί της Γιουγκοσλαβίας να βρεθούν στην κορυφή.

Η άκρως επιτυχημένη πορεία της ομάδας της Ουγγαρίας οφείλεται κυρίως στην κορυφαία τριάδα, δηλαδή τους Πόρτις, Ρίμπλι και Σαξ. Τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας ήταν οι Αντόριαν, Τσομ και Βάνταζ. Στη Σοβιετική ομάδα ήταν εμφανής η απουσία του ηγέτη ενώ το χάλκινο για τις ΗΠΑ, οφείλεται κυρίως στην εξαιρετική απόδοση του Τάρτζαν (9,5/11). Ο Βίκτωρ Κορτσνόι είχε εκπληκτική απόδοση για τη νέα του πατρίδα Ελβετία αφού κατέκτησε το χρυσό ατομικό μετάλλιο στην 1η σκακιέρα με 9/11. Στο αγωνιστικό κομμάτι η Ολυμπιάδα του Μπουένος Άιρες δεν παρουσίασε κάτι το εξαιρετικό εκτός από το γεγονός ότι η Ουγγαρία γιόρτασε το πρώτο Ολυμπιακό χρυσό μετά το 1928.

Ο μεγάλος Βίκτωρ Κορτσνόι

Όταν το 1978 ο Βίκτωρ Κορτσνόι κλήθηκε να διεκδικήσει το παγκόσμιο σκακιστικό στέμμα, ήταν ήδη 47 ετών, μια ηλικία που πολλοί θα χαρακτήριζαν ως σκακιστική δύση ενός παίκτη. Η ζωή του μέχρι εκείνο το σημείο είχε υπάρξει αρκετά επεισοδιακή. Γεννημένος και μεγαλωμένος στη Σοβιετική Ένωση και συγκεκριμένα στο Λένιγκραντ (σημερινή Αγία Πετρούπολη), από πολύ μικρός ανακάλυψε την αγάπη του για το σκάκι. Κέρδισε το πρώτο του εθνικό νεανικό πρωτάθλημα το 1946, ακριβώς μετά το πέρας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά τις επόμενες δύο δεκαετίες δεν έπαψε να συμμετέχει σε ισχυρότατα τουρνουά στην Ευρώπη κατακτώντας πολλούς τίτλους. Αναδείχθηκε 4 φορές Πρωταθλητής της Σοβιετικής Ένωσης, ήταν μέλος της εθνικής ομάδας και καθιερώθηκε ως ένας εκ των κορυφαίων σκακιστών παγκοσμίως.

Ωστόσο, ο Κορτσνόι ήταν για χρόνια φανερά δυσαρεστημένος από το σοβιετικό καθεστώς και πολλές φορές είχε έρθει σε δημόσια ρήξη, καθώς διαφωνούσε με τις πρακτικές του. Έτσι, το 1976, κατά τη διάρκεια ενός τουρνουά στο Άμστερνταμ, βρήκε την ευκαιρία να κάνει πράξη αυτό που χρόνια σκεφτόταν κι επιθυμούσε. Πριν αναχωρήσει για την Ολλανδία, είχε αγοράσει τα εισιτήρια επιστροφής για να μην κινήσει υποψίες. Εκεί, αφού έπαιξε στο τουρνουά, αιτήθηκε πολιτικό άσυλο στην Ολλανδία. Το άσυλο του δόθηκε, όμως πίσω στο Λένινγκραντ είχε αφήσει τη γυναίκα και τον γιο του. Την επόμενη μέρα από την φυγή του η οικογένεια ενός εξαιρετικού σκακιστή ήταν η οικογένεια ενός προδότη….

Μωβ γιαούρτια και υπνωτιστές στο Μπαγκούιο.

Το ματς για το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Σκακιού του 1978, ανάμεσα στον Ανατόλι Κάρποβ και τον Βίκτωρα Κορτσνόι ήταν από τα πιο παράξενα που έχουν παιχτεί. Ο αγώνας έγινε στις Φιλιππίνες και νικητής θα ήταν αυτός που θα έφτανε πρώτος στις έξι νίκες. Η διοργάνωση φάνηκε ότι θα είναι επεισοδιακή πριν ακόμα αρχίσει. Ο Βίκτωρ Κορτσνόι ζήτησε να αγωνιστεί με τη σημαία της Ελβετίας, όπου και κατοικούσε τους τελευταίους μήνες, αλλά οι Σοβιετικοί εναντιώθηκαν. Τότε, ζήτησε να παίξει με μία λευκή σημαία που να γράφει «άπατρις». Οι διοργανωτές, ωστόσο, αποφάνθηκαν ότι οι μόνες επιτρεπόμενες σημαίες στην αίθουσα θα ήταν αυτές των Φιλιππίνων, της Σοβιετικής Ένωσης και της FIDE (Σκακιστική Ομοσπονδία).

Ο Κορτσνόι ζήτησε επίσης να φέρει τη δική του καρέκλα στην αίθουσα, πράγμα που δεν έβρισκε σύμφωνο τον Κάρποβ. Μάλιστα, προς αποφυγή περιστατικών παρόμοιων με αυτών της αναμέτρησης Φίσερ – Σπάσκι, που είχε προηγηθεί 7 χρόνια νωρίτερα, οι διοργανωτές δέχθηκαν να εξετάσουν την καρέκλα με ακτίνες Χ στο κοντινό νοσοκομείο της πόλης, προκειμένου να σιγουρευτούν ότι δεν υπήρχαν ενσωματωμένες ηλεκτρονικές συσκευές. Μετά από πολλές διαπραγματεύσεις και καπρίτσια τακτικής ο αγώνας ξεκίνησε. Το πρώτο θέμα που προέκυψε ήταν για ένα γιαούρτι. Ο Κορτσνόι έκανε έντονα παράπονα για το μωβ χρώμα του γιαουρτιού του αντιπάλου του, ισχυριζόμενος ότι πρόκειται για κάποιο κωδικοποιημένο μήνυμα. Ο διαιτητής δεν συμμερίστηκε την άποψη του και ο αγώνας συνεχίστηκε. Αυτή ήταν, άλλωστε, μόνο η αφορμή για να ηλεκτριστεί ακόμη περισσότερο η ήδη τεταμένη ατμόσφαιρα.

Βίκτωρ Κορτσνόι

Ο Κάρποβ είχε φέρει μαζί του στις Φιλιππίνες μια πολυάριθμη ομάδα ανθρώπων για να τον βοηθά στην προετοιμασία του. Ανάμεσά τους ήταν και ο Βλαντιμίρ Ζουκάρ, ένας αποκαλούμενος ψυχολόγος-υπνωτιστής που βρισκόταν στο κοινό καθ’ όλη τη διάρκεια των παρτίδων. Ο Κορτσνόι διαμαρτυρήθηκε έντονα ότι ο Ζουκάρ τον κοιτάει συνεχώς στα μάτια προσπαθώντας να τον υπνωτίσει. Οι διοργανωτές και πάλι, αρνήθηκαν να του απαγορεύσουν την είσοδο στο χώρο κι έτσι ο 47χρονος γκραν μετρ πήρε τα δικά του μέτρα. Άρχισε να παίζει φορώντας μέσα στην αίθουσα μεγάλα μαύρα γυαλιά ηλίου έτσι ώστε να μην επιδρούν πάνω του οι πρακτικές του. Τώρα ήταν η σειρά του νεαρού Ρώσου να αντιδράσει. Ισχυρίστηκε ότι η αντανάκλαση του φωτός στα γυαλιά του αντιπάλου του τον αποσυντόνιζε και απαίτησε να μη τα φοράει.

Τελικά ο Κάρποβ αναδείχτηκε νικητής με 6-5 και ως ένδειξη διαμαρτυρίας, ο Κορτσνόι αρνήθηκε να υπογράψει το αποτέλεσμα και αποχώρησε χωρίς να παραλάβει το χρηματικό έπαθλο που του αναλογούσε.

Ο πιο ισχυρός σκακιστής που δεν έγινε παγκόσμιος πρωταθλητής

Ο Κορτσνόι δεν το έβαλε κάτω. Πότε δεν το έβαζε κάτω. Αν και στα 50 του χρόνια ήταν ξανά ο αντίπαλος του Κάρποβ στους τελικούς του 1981 (νίκη του Κάρποβ με 6-2). Για ακόμα μία φορά η αναμέτρηση είχε πολιτικοποιηθεί.

Μετά από αυτό τον αγώνα, ο Κορτσνόι δεν ήταν ποτέ ξανά υποψήφιος για τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, συνέχισε ωστόσο να παίζει σε υψηλό επίπεδο, συμμετέχοντας στην ολυμπιακή ομάδα της Ελβετίας. Συνέχισε να παίζει αγωνιστικό σκάκι σε πολύ υψηλό επίπεδο μέχρι τα βαθιά του γηρατειά. Στα τέλη Δεκεμβρίου 2012, είχε ένα εγκεφαλικό επεισόδιο και αποσύρθηκε από το αγωνιστικό σκάκι για λόγους υγείας στα 82 του χρόνια. Απεβίωσε σε ηλικία 85 ετών στο Βόλεν του Άαργκαου. Θεωρείται έως και σήμερα ο πιο ισχυρός σκακιστής που δε έγινε ποτέ παγκόσμιος πρωταθλητής (μαζί με τον Κέρες) και μακράν του δεύτερου ο πιο γηραιός που έπαιξε σκάκι σε τόσο υψηλό επίπεδο.

Ολυμπιακά παράδοξα

Στην Ολυμπιάδα του Μπουένος Άιρες η Μαυριτανία είχε την εκπληκτική ιδέα να αλλάξει τη σειρά με την οποία αγωνίζονταν οι παίκτες της, στον αγώνα του τρίτου γύρου ενάντια στην Ουρουγουάη, κάτι που φυσικά απαγορεύεται. Δεδομένου όμως ότι έχασαν 0-4, δεν χρειάστηκε να τιμωρηθούν.

Ο γνωστός Αργεντινός ιστορικός σκακιού Μιλισιάδες Λασάγκα πήρε από το γραφείο της Ομοσπονδίας Σκακιού της Αργεντινής όλα τα έγγραφα τα σχετικά με την Ολυμπιάδα του 1978 για να ολοκληρώσει το βιβλίο του δύο μόλις ημέρες πριν από την τεράστια πυρκαγιά κατέστρεψε τα γραφεία της Ομοσπονδίας. Με αυτό τον τρόπο σώθηκαν όλα τα σχετικά με την Ολυμπιάδα.

Η ομάδα του Ιράν δήλωσε συμμετοχή στους αγώνες αλλά δεν κατόρθωσε να φτάσει στο Μπουένος Άιρες. Οι παίκτες δεν μπορούσαν να φανταστούν ότι με αυτό τον τρόπο έχασαν την τελευταία τους ευκαιρία να παίξουν σκάκι αφού δύο μήνες αργότερα, τον Ιανουάριο 1979, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί απαγόρευσε το σκάκι στη νεοσύστατη Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.

Η Γεωργιανή παγκόσμια πρωταθλήτρια Μάγια Τσιμπουρντανίτζε οδηγεί την ΕΣΣΔ στο χρυσό της Ολυμπιάδας Γυναικών

Ολυμπιάδα Γυναικών

Παράλληλα με την Ολυμπιάδα των ανδρών έγινε και η Ολυμπιάδα των γυναικών. Τριάντα δύο χώρες έλαβαν μέρος σε τέσσερις προκριματικούς ομίλους. Η Σοβιετική ομάδα ήταν για μια ακόμα φορά μια κλάση καλύτερη και με επικεφαλής την πρόσφατα εστεμμένη παγκόσμια πρωταθλήτρια, Γεωργιανή Μάγια Τσιμπουρντανίτζε, εξασφάλισε το χρυσό μετάλλιο, καθώς και τα τέσσερα χρυσά ατομικά μετάλλια (Τσιμπουρντανίτζε, Γκαμπριντασβίλι, Αλεξάντρια και Αχμιλόβσκαγια). Η Αχμιλόφσκαγια μάλιστα κέρδισε και τις δέκα παρτίδες της, το μοναδικό απόλυτο σκορ στην ιστορία των Ολυμπιάδων. Η Ουγγαρία και η Δυτική Γερμανία βρέθηκαν στη 2η και 3η θέση αντίστοιχα.

Πρόγευση δεκαετίας 1980 από τον Σπύρο Σκέμπρη

Τα αφιερώματα στις Σκακιστικές Ολυμπιάδες απέκτησαν έναν ακόμα πυλώνα. Μετά τα ολοσέλιδα της έντυπης Αυγής (δισέλιδα από 14/2), την εμπλουτισμένη ύλη στο avgi.gr (με δυνατότητα αναπαράστασης παρτίδων στην οθόνη του υπολογιστή σας) και τις ραδιοφωνικές εκπομπές τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά από τον 105,5 Στο Κόκκινο, εγκαινιάστηκαν στις  29/1/2021 οι διαδικτυακές σκακιστικές εκπομπές. Πρώτος προσκεκλημένος της Μαριάννας Στεφανίδη ήταν ο γκραν μετρ και 4 φορές πρωταθλητής Ελλάδας Σπύρος Σκέμπρης.

Μίλησε για τα πρώτα του σκακιστικά βήματα, τα νεανικά πρωταθλήματα, το μετάλλιο στο Παγκόσμιο Εφήβων, καθώς και τις συμμετοχές του με την Εθνική Ελλάδας. Αναφέρθηκε στην πρώτη συμμετοχή του σε Ολυμπιάδα, το 1980 στη Μάλτα, την ισοπαλία με το Σοβιετικό Πολουγκαέφσκι, τη χαμένη νόρμα για τυπικούς λόγους και την τεράστια εμπειρία που απέκτησε. Αναφέρθηκε στη νίκη του ελληνικής καταγωγής Βούλγαρου Κρουμ Γκεοργκίεβ επί του Γκάρι Κασπάροβ (σε βαριάντα που είχε προετοιμάσει), καθώς και στη συμπεριφορά του τελευταίου. Με το γνωστό γλαφυρό του χάρισμα περιέγραψε τα σοβαρά και τα ευτράπελα από τις σχέσεις και τις συμπεριφορές των συμπαικτών του και ανέλυσε παρτίδες του (https://lichess.org/study/HoTR6mWp).

Οι δύο πρώτες εκπομπές, με τις χιλιάδες προβολές και τα ενδιαφέροντα σχόλια, είναι αναρτημένες στην προσωπική σελίδα της Μαριάννας Στεφανίδη (https://www.facebook.com/mstefanidi), καθώς και στη σελίδα «Παίζουμε Σκάκι On Line» (https://www.facebook.com/chessArenas).

Δείτε τη συνέχεια στην Αυγή

Σχολιάστε Ελεύθερα