Γράφει η Τασσώ Γαΐλα
Προύσσα ή Προύσα. Πόλη της Τουρκίας που μέχρι το μοιραίο για τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας έτος 1922 η καρδιά της χτυπούσε Ελληνικά. Και, κτυπούσε Ελληνικά από τα βάθη των αιώνων κι από την εποχή που ο βασιλιάς Προυσίας Α’ 236-180 π.Χ. την έκτισε και της έδωσε το όνομα του: Προύσα. Ανήκε στην ευρύτερη περιοχή της αρχαίας Βιθυνίας της θάλασσας του Μαρμαρά.
Ύστερα ήρθαν στην Προύσσα οι Ρωμαίοι, μετά το βουνό της ο Όλυμπος -το ‘ιερό’ για τους Χριστιανούς βουνό με τους χιλιάδες ασκητές και μοναχούς έδωσε στην Χριστιανική πλέον Προύσσα πλήθος Αγίων όπως ο Άγιος Πατρίκιος κλπ. Οι αιώνες περνούσαν και στην περίοδο της Βυζαντινής αυτοκρατορίας η πόλη που σαν επίνειο της έχει το γνωστό μας λιμάνι των Μουδανιών γνώρισε με το μετάξι τεράστια άνθηση. Στην πόλη υπάρχει ακόμη το Βυζαντινό της Κάστρο .
Επί Ανδρόνικου Β’ και στις 6 Απριλιου 1326 η Προύσσα έπεσε στα χέρια του γιού του Οσμάν – αρχηγού των Οσμανίδων Τούρκων-, του Ορχάν. Οι φήμες έλεγαν ότι η μάνα του Ορχάν ήταν Χριστιανή κι είχε κτίσει κοντά στην Προύσσα ένα μοναστήρι το Ορχάνιε κι ότι στο μοναστήρι αυτό υπήρχε ένα τεράστιο καμπαναριό και , όταν χτυπούσε η καμπάνα κάθε Παρασκευή, ερχόταν ο Ορχάν για να προσευχηθεί. Αν κι η πόλη έπεσε στα χέρια των Οθωμανών, η παρουσία και η δράση των Ελλήνων έντονη . Στις αρχές του 20ου αιώνα ζούσαν στην Προύσσα 5.000 Ορθόδοξοι. Η Προύσσα είχε τρεις ελληνικές συνοικίες , του Μπαλούκ παζάρ, του Καγιά Μπασί και του Ντεμίρ Καπού..η πόλη είχε μεγάλη ακμή και 52 εργοστάσια παραγωγής μεταξιού, που τα περισσότερα ήταν ελληνικά.( Σε όλη την διοικητική περιφέρεια-βαλαέτι της Προύσσας ζούσαν 280.000 Έλληνες).
Εκκλησίες της Προύσσας και η Παναγία Προυσιώτισσα.
Μέχρι το 1642 σωζόταν μια εκκλησία οι Άγιοι Απόστολοι στην συνοικία του Καγιά Μπασί, κάτω από τα τείχη της Ακρόπολης. Άλλες: των Παμεγείστων Ταξιαρχών, στην συνοικία Ντεμίρ Καπού όπου θεραπευόταν οι ψυχικά άρρωστοι , σώζεται ακόμη σήμερα ως αποθήκη του τουρκικού στρατού. Στη συνοικία Μπαλούκ Παζάρ ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Ιωάννη θεολόγου-1701. Και, της Παναγίας Προυσιώτισσας όπου βρισκόταν η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, που αρχαία Παράδοση την θέλει ως έργο του ευαγγελιστή Λουκά.Αυτή η ευλογημένη ιερή εικόνα της Θεοτόκου βρισκόταν μέχρι το 829 μ. Χ. στην περίφημη εκκλησία της Προύσσας. Εκείνη την εποχή αυτοκράτορας στο Βυζάντιο ήταν ο εικονομάχος Θεόφιλος ο οποίος έβγαλε διαταγή να καταστραφούν και να καούν όλες οι εικόνες. Τότε κάποιος γόνος πλούσιας ελληνικής οικογένειας πήρε κρυφά την εικόνα και μαζί με τους υπηρέτες του ξεκίνησε να την φέρει στην Ελλάδα αλλά στο δρόμο άγνωστο πως η εικόνα χάθηκε και με τρόπο θαυματυργικό, ήρθε και εγκαταστάθηκε στην σπηλιά της Ευρυτανίας, εκεί όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα, στην περίφημη Μονή Προυσσού.
Έτος 1914 κι οι πρώτοι διωγμοί, η αρχή της συστηματικής εκκαθάρισης του Ορθόδοξου Ελληνισμού ξεκινώντας από τον Εύξηνο Πόντο. Για ελάχιστο διάστημα η πολυπόθητη απελευθέρωση της Προύσσας από τον Ελληνικό Στρατό (24 Ιουνίου -10 Αυγούστου) .
Ακολούθησαν οι Νεότουρκοι κι ο Κεμάλ Ατατούρκ. Διωγμοί, σφαγές, εκτοπισμοί, στρατόπεδα εργασίας. Η Προύσσα αποχωρίζεται του Έλληνες κατοίκους της. Οι καμπάνες της Ορθοδοξίας παύουν να καλούν τους πιστούς. Μικρασιατική Καταστροφή…Όσοι τα κατάφεραν να φτάσουν στα Μουδανιά και στην Κίο πέρασαν πρόσφυγες στην Ελλάδα.
Η πατρίδα της καρδιάς των ξεριζωμένων της Προύσσας, η Προύσσα σήμερα.
Προύσσα, τουρκικά Bursa. Πόλη της Τουρκίας με 2.500.000 περίπου κατοίκους στην βορειοδυτική Τουρκία, η τέταρτη μεγαλύτερη πόλη της Τουρκίας και πρωτεύουσα της επαρχίας Μαρμαρά. Τουριστική πόλη με χαρακτηριστικό της τα πολλά τζαμιά, μαυσωλεία των Οθωμανών Σουλτάνων και το χιονοδρομικό κέντρο στον Όλυμπο( Ουλουντάγ-Uludag στα Τούρκικα). Το Ulu τζαμί δείγμα της Οθωμανικής αρχιτεκτονικής με τους 20 τρούλους και το διάσημο πράσινο τζαμί του Μωάμεθ Α’.Τόπος θρησκευτικού προσκυνήματος για τους μουσουλμάνους, μια πόλη , -η Προύσσα- , που φημίζεται για τα μεταξωτά της , το Πανεπιστήμιο της το Uludag και τις παραδοσιακές γεύσεις γλυκών , που είναι τα καραμελωμένα κάστανα και το διάσημο σιροπιαστό γλυκό με τοπικό τυρί και σιμιγδάλι, το Kemalpasa και φυσικά η σπεσιαλιτέ της πόλης το Ισκεντέρ Κεμπάπ δηλαδή ο γνωστός μας γύρος.
Η Προύσσα ανακηρύχτηκε ως πρωτεύουσα του Παγκόσμιου Τουρκικού Πολιτισμού για το 2022.
Το άρθρο αποτελεί ένα μικρό αφιέρωμα, φόρο τιμής σε μια Ελληνική πόλη που χάθηκε αλλά δεν ξεχάστηκε και που στα σοκάκια της υπάρχουν ακόμη γωνιές με σπίτια με Ελληνική αρχιτεκτονική, γωνιές και σημεία που θυμίζουν ότι κάποτε εκεί οι καρδιές των κατοίκων κτυπούσαν Ελληνικά, αφιέρωμα στην Προύσσα που έπεσε κι αυτή θύμα των πολιτικών παιχνιδιών των μεγάλων δυνάμεων του περασμένου αιώνα.
Σπουδαίοι Έλληνες του 20ου αιώνα που γεννήθηκαν εκεί ήταν ο Κάρολος Κουν κι ο Μανώλης Ανδρόνικος.
