Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου, που ήταν ευρύτερα γνωστός ως Vangelis, ήταν διεθνώς αναγνωρισμένος Έλληνας μουσικός και συνθέτης της ηλεκτρονικής, progressive, ambient, τζαζ και ορχηστρικής μουσικής.
Επηρέασε την ανάπτυξη διαφορετικών μουσικών ειδών, ενώ θεωρείται πρωτεργάτης του ηλεκτρονικού ήχου. Βραβεύτηκε με Όσκαρ για την μουσική της ταινίας Οι δρόμοι της φωτιάς το 1982. Επίσης, επένδυσε μουσικά πλήθος άλλων κινηματογραφικών ταινιών όπως το Blade Runner, το 1492: Χριστόφορος Κολόμβος,ο Αλέξανδρος,ο Ελ Γκρέκο κ.ά. Είχε συνεργαστεί με τον Ντέμη Ρούσο, την Ειρήνη Παππά και τον Γιον Άντερσον. Το 1997 σκηνοθέτησε την τελετή έναρξης του 6ου Παγκόσμιου Πρωταθλήματος Ανοιχτού Στίβου της IAAF που πραγματοποιήθηκε στο Παναθηναϊκό Στάδιο της Αθήνας, Το έργο του Μυθωδία επελέγη από τη Nasa ως η επίσημη μουσική για την αποστολή του οδύσσεια στον Άρη το 2001, ενώ το 2002 δημιούργησε την επίσημη μουσική για το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2002 στις χώρες Νότια Κορέα – Ιαπωνία.
Η Ζωή του
Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου γεννήθηκε στις 29 Μαρτίου 1943 στην Αγριά Βόλου. Ξεκίνησε να συνθέτει από την ηλικία των τεσσάρων ετών, ενώ έδωσε την πρώτη του δημόσια παράσταση στην ηλικία των έξι, χωρίς να έχει καμία μουσική εκπαίδευση. Ήταν αυτοδίδακτος παρά τις πιέσεις των γονιών του, αλλά και των δασκάλων του, που τον προέτρεπαν να κάνει μαθήματα μουσικής. Ωστόσο, σπούδασε κλασική μουσική, ζωγραφική και σκηνοθεσία στην Ακαδημία Καλών Τεχνών στην Αθήνα.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 κάνει τα πρώτα του βήματα στη μουσική με τη συμμετοχή του στο συγκρότημα Forminx. Το όχημα για την επιτυχία του συγκροτήματος ήταν το τραγούδι Jeronimo Yanka που σημείωσε τεράστια επιτυχία καθώς το 45άρι άλμπουμ έγινε χρυσό την πρώτη εβδομάδα κυκλοφορίας του. Το 1967 δημιούργησε στην Ελλάδα τους Aphrodite’s Child με τον Ντέμη Ρούσο και τον Λουκά Σιδερά, που στη συνέχεια βρέθηκαν στο Παρίσι. Το επιτυχημένο διπλό άλμπουμ, όπου συμμετείχε και ο Αργύρης Κουλούρης (που δεν είχε μπορέσει να ακολουθήσει αρχικά το συγκρότημα στη Γαλλία), με τίτλο 666 θεωρείται ότι του έδωσε ώθηση για διεθνή καριέρα. Ενώ αποτελούσε ακόμα μέλος των Aphrodite’s Child, άρχισε δειλά να ασχολείται και με διαφορετικά πράγματα. Η αρχή έγινε το 1970 όταν έγραψε την μουσική για μία ταινία του Χένρι Χάπιερ. Ακολούθησε ένα ακουστικό ντοκιμαντέρ επηρεασμένο από της φοιτητικές εξεγέρσεις στο Παρίσι του 1968. Το 1973 ξεκίνησε μία επιτυχημένη συνεργασία με τον σκηνοθέτη Φρέντερικ Ροσίφ για μία σειρά ντοκιμαντέρ για την άγρια φύση, ενώ λίγο προτού μεταβεί στο Λονδίνο κυκλοφόρησε το σόλο άλμπουμ Earth.
Το 1975 αποχώρησε τους Aphrodite’s Child για να εγκατασταθεί στο Λονδίνο. Εκεί ίδρυσε υπερσύγχρονες εγκαταστάσεις μουσικών ηχογραφήσεων, τα Nemo studios. Κυκλοφόρησε πρώτη του συλλογή με τίτλο Heaven and Hell (1975) ενώ ακολούθησαν και άλλα επιτυχημένα άλμπουμ, όπως το Albedo 0.3 (1976), το Spiral (1977) για το οποίο βραβεύτηκε με το διεθνές βραβείο MIDEM Instrumental, το Beaubourg (1978) και το China (1979). Εκείνη την περίοδο ο Παπαθανασίου άρχισε να γίνεται παγκοσμίως γνωστός.
Το 1978 συνεργάστηκε με την Ελληνίδα ηθοποιό Ειρήνη Παππά στο άλμπουμ με τίτλο Ωδές, που περιέχει παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια, ενώ το 1986 συνεργάστηκαν ξανά στο άλμπουμ Ραψωδίες. Ο Παπαθανασίου έκανε παράλληλα άλλη μία μεγάλη συνεργασία με τον Γιον Άντερσον σε τέσσερα άλμπουμ, το Short Stories (1978), το The Friends of Mr Cairo (1981), το Private Collection (1983) και το Page of Life (1991).
Ένα μεγάλο μέρος των συνθέσεων του Παπαθανασίου δημιουργήθηκαν για να πλαισιώσουν κινηματογραφικές παραγωγές ως σάουντρακ. Κορυφαίο σάουντρακ θεωρείται το Οι δρόμοι της φωτιάς (Chariots of Fire) για την ομώνυμη ταινία του 1981 η οποία απέσπασε το Όσκαρ Καλύτερης Πρωτότυπης Μουσικής το 1982. Η ταινία εξιστορεί την προσπάθεια τριών Βρετανών δρομέων στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1924 στο Παρίσι. Ο Παπαθανασίου έχει γράψει μουσική σε αρκετές ταινίες μυθοπλασίας, ντοκιμαντέρ και τηλεοπτικές παραγωγές.
Η εξερεύνηση του διαστήματος τον ενθουσίαζε από τα πρώτα του παιδικά χρόνια όπως έχει δηλώσει και ο ίδιος. Ένα μεγάλο μέρος από τα έργα του είναι αφιερωμένο σε αυτό, ενώ διαχρονικά οι κορυφαίοι διαστημικοί οργανισμοί τον εμπιστεύτηκαν για να μελοποιήσει τις επιτυχίες τους. Το 1980 ξεκίνησε να προβάλλεται η αμερικανική τηλεοπτική σειρά Cosmos: A Personal Voyage του Καρλ Σαγκάν, που είχε ως κύριο θέμα τη θέση του ανθρώπου στο σύμπαν και την ύπαρξη εξωγήινης ζωής. Η μουσική επένδυση των επεισοδίων δημιουργήθηκε από τον Παπαθανασίου, ενώ η σειρά απέσπασε βραβείο Έμμυ και προβλήθηκε σε 69 χώρες και σε 500 εκατομμύρια τηλεθεατές.
Το καλοκαίρι του 2001 ο Παπαθανασίου παρουσίασε το έργο Μυθωδία στους στύλους του ολυμπίου Διός. Η μουσική του έργου δημιουργήθηκε ώστε να συνοδεύσει τη διαστημική αποστολή της ΝΑΣΑ 2001: Οδύσσεια στον Άρη. Ήταν μία φαντασμαγορική μουσική παράσταση, κατά τη διάρκεια της οποίας προβάλλονταν με ειδικά οπτικά εφέ απεικονίσεις κυρίως από θεούς της αρχαίας Ελλάδας και διαστημικές εικόνες της ΝΑΣΑ. Τα σολιστικά μέρη του έργου ερμήνευσαν οι σοπράνο Τζέσι Νόρμαν και Κάθλιν Μπατλ. Επίσης συμμετείχε η Μητροπολιτική Ορχήστρα του Λονδίνου, 120μελής χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής ενώ ο ίδιος ο συνθέτης χειριζόταν τα πλήκτρα. Το έργο προβλήθηκε τηλεοπτικά σε όλο τον πλανήτη ενώ υπήρχαν γιγαντοοθόνες και στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Μετά το τέλος της μουσικής παράστασης η γαλλική κυβέρνηση, την οποία εκπροσώπησε ο υπουργός παιδείας Ζακ Λανγκ, απένειμε στον Παπαθανασίου τον τίτλο του Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής σε μία τελετή που έλαβε χώρα στο περιστύλιο του Ζαππείου.
Δύο χρόνια αργότερα η ΝΑΣΑ του απένειμε το μετάλλιο δημόσιας συνεισφοράς σε αναγνώριση εξαιρετικής συνεισφοράς στο όραμα της. Το βραβείο αποτελεί την υψηλότερη τιμή από τον Αμερικανικό οργανισμό για μη κυβερνητικά πρόσωπα.
Το 2013, η NASA υιοθέτησε για δεύτερη φορά τη μουσική του Παπαθανασίου με ένα πρωτότυπο μουσικό έργο που δημιουργήθηκε για να πλαισιώσει το βίντεο από την αποστολή Ήρα (Τζούνο), που απεικονίζει συγχρόνως την κίνηση της Γης και της σελήνης μαζί για πρώτη φορά. Το βίντεο απαθανατίστηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής καθ’ οδόν για το σύστημα του πλανήτη Δία.
Τον Νοέμβριο του 2014 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) πρότεινε στον Παπαθανασίου να συνθέσει την μουσική για την πρώτη ιστορική προσεδάφιση σε κομήτη. Έτσι, συνέθεσε μια μουσική τριλογία (Άφιξη, Το ταξίδι του Philae και Το βαλς του Ροζέτα) η οποία παρουσιάστηκε από τον ESA μετά την επιτυχημένη προσεδάφιση του σκάφους Ροζέτα στον κομήτη 67P.
Το 1995, ως φόρο τιμής στην μουσική του προσφορά αλλά και στην αγάπη του για το διάστημα, το Minor Planet Center της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης έδωσε το όνομα του συνθέτη στον Αστεροειδή της Κύριας Ζώνης 6354, που πλέον ονομάζεται 6354 Vangelis.
O Παπαθανασίου έφυγε από τη ζωή νικημένος από τον Κορωνοϊό. Την δυσάρεστη είδηση ανακοίνωσε το δικηγορικό γραφείο που εκπροσωπεί τον Βαγγέλη Παπαθανασίου. «Με μεγάλη μας θλίψη ανακοινώνουμε ότι ο μεγάλος Έλληνας Βαγγέλης Παπαθανασίου έφυγε από τη ζωή αργά το βράδυ της Τρίτης 17 Μαΐου» σημειώνεται.
Ανακοίνωση του ΣΥΡΙΖΑ
Η ανθρωπότητα θα ευγνωμονεί για πάντα τον Βαγγέλη Παπαθανασίου
Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου υπήρξε ένας παγκόσμιος Έλληνας, που στη μουσική του αποτυπώθηκε η αδελφοσύνη των λαών και η φυσική αγωνία της ανθρωπότητας για την κατάκτηση της συμπαντικής γνώσης σημειώνει ο ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία σε συλλυπητήριο μήνυμά του.
Όπως σημειώνει η αξιωματική αντιπολίτευση, η «ιδιοφυής έμπνευσή του για το soundtrack της ταινίας “Οι δρόμοι της φωτιάς” έγινε το σύγχρονο συνώνυμο του Ολυμπισμού και της φιλίας των λαών. Κανείς μέχρι τότε δεν είχε καταφέρει να δημιουργήσει μια μουσική υπόκρουση που στο άκουσμά της να ενώνεται όλος ο πλανήτης κάτω από την ιδέα της αθλητικής άμιλλας.
Συνέδεσε το όνομά του με την εξερεύνηση του διαστημικού χώρου από τον άνθρωπο. Το έργο του Μυθωδία, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, αποτέλεσε την επιλογή της NASA για την αποστολή της «2001 Οδύσσεια στον Άρη». Έτσι, κατάφερε κάτι εντελώς σπάνιο: η τέχνη του έγινε συνώνυμο της επιστήμης».
«Για εμάς τους Έλληνες οι δύο εργασίες του, «Ραψωδίες» και «Ωδές», επάνω στη βυζαντινή μουσική και το δημοτικό τραγούδι αντίστοιχα, με την εξέχουσα ερμηνεία της φίλης του Ειρήνης Παππά, μάς άνοιξαν νέους δρόμους ανάγνωσης της ελληνικής παράδοσης.
Είναι βέβαιο ότι η ανθρωπότητα θα αναφέρεται στο έργο του και θα τον ευγνωμονεί για πάντα» καταλήγει ο ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ.
Ανακοίνωση του Αλέξη Τσίπρα
«Λίγοι μπορούν να έχουν στο όνομά τους δίπλα τη λέξη «παγκόσμιος». Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου ήταν Παγκόσμιος Έλληνας» αναφέρει ο Αλέξης Τσίπρας στο συλλυπητήριο μήνυμά του.
Όπως σημειώνει ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ, «από τους Aphrodite’s Child μέχρι τη μυθική σόλο καριέρα. Από το Blade Runner μέχρι το 1492. Από το Όσκαρ μέχρι τα δεκάδες τιμητικά βραβεία. Από τις Ωδές μέχρι τη Μυθωδία. Από τη γη μέχρι τους αστερισμούς όπου έφτασε η μουσική του».
«Πρωτοπόρος της ηλεκτρονικής μουσικής, αλλά πάντα σε επαφή με τις ρίζες της μουσικής παράδοσης. Μία τεράστια απώλεια. Αλλά ταυτόχρονα μία παρουσία που ξεπερνάει τον χώρο και τον χρόνο» καταλήγει ο Αλέξης Τσίπρας.
Ανακοίνωση του ΚΚΕ
Το ΚΚΕ εκφράζει την θλίψη του για την απώλεια του πρωτοπόρου στον ηλεκτρονικό ήχο μουσικοσυνθέτη, σκηνοθέτη και ζωγράφου Βαγγέλη Παπαθανασίου.
Ο χαρισματικός αυτός δημιουργός κατέκτησε επάξια τη διεθνή φήμη με την κινηματογραφική μουσική του σε σπουδαίες ταινίες, μεταξύ άλλων και στη θρυλική “Blade Runner”, ενώ βραβεύθηκε με Όσκαρ Καλύτερης Πρωτότυπης Μουσικής το 1982.
Στις μουσικές του συνθέσεις συναντήθηκαν παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια, ο ήχος του ροκ, η διαρκής αναζήτηση νέων μορφών μουσικής έκφρασης και ο ενθουσιασμός για την εξερεύνηση του διαστήματος η οποία τον ενέπνευσε διαχρονικά.
Το 1995 ως φόρο τιμής στην μουσική του προσφορά αλλά και στην αγάπη του για το διάστημα, το Minor Planet Center της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης έδωσε το όνομα του συνθέτη στον Αστεροειδή της Κύριας Ζώνης 6354, που πλέον ονομάζεται 6354 Vangelis.
Ο Β. Παπαθανασίου τιμήθηκε με πολλά βραβεία και διακρίσεις για το έργο του το οποίο συνέβαλε στην εξέλιξη της μουσικής σηματοδοτώντας την αέναη προσπάθεια του ανθρώπου να υπερβεί τα όρια του.
Το ΚΚΕ εκφράζει τα θερμά του συλλυπητήρια στην οικογένεια και τους οικείους του.
Η ανάρτηση του πρωθυπουργού
Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, με ανάρτηση που έκανε το απόγευμα της Πέμπτης στη σελίδα του στο Facebook, εξέφρασε τη θλίψη του για το θάνατο του διάσημου μουσικοσυνθέτη, Βαγγέλη Παπαθανασίου.
«Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου δεν είναι, πια, κοντά μας. Για όλον τον κόσμο, η θλιβερή είδηση δηλώνει πως το παγκόσμιο μουσικό στερέωμα έχασε τον διεθνή Vangelis. Τον πρωτεργάτη του ηλεκτρονικού ήχου, των Όσκαρ, της Μυθωδίας και των μεγάλων επιτυχιών», έγραψε ο πρωθυπουργός στην ανάρτησή του στο Facebook.
«Για εμάς τους Έλληνες, όμως, που ξέρουμε ότι το δεύτερο όνομά του ήταν Οδυσσέας, σημαίνει ότι ξεκίνησε το μεγάλο ταξίδι του στους Δρόμους της Φωτιάς. Από εκεί θα μας στέλνει πάντα τις νότες του», κατέληξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
