Η Μικρασιάτικη καταστροφή 100 χρόνια μετά τα γεγονότα

Ως Ημέρα Εθνικής Μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το τουρκικό κράτος έχει χαρακτηριστεί η σημερινή ημέρα από εμάς ενώ από την Τουρκία ως ημέρα που διώξανε τους Έλληνες από την Σμύρνη.

H Ημέρα που η Σμύρνη πυρπολήθηκε από τα Κεμαλικά στρατεύματα είναι η σημερινή αλλά και όχι μόνο, αφού με την τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής του 1922, ξεριζώθηκαν σχεδόν δύο εκατομμύρια Έλληνες από τα χώματα της Ιωνίας και της Μικράς Ασίας.

Η ανακήρυξη της μαρτυρικής επετείου, ως ελάχιστη αναγνώριση των θυμάτων της τραγωδίας, έγινε με τη σχετική γνώμη της Ομοσπονδίας Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδος (ΟΠΣΕ), όπως μνημονεύεται και στο Π.Δ. 304/2001.

Άγνωστος παραμένει ακόμα και σήμερα ο συνολικός αριθμός των χριστιανικών πληθυσμών που εξολοθρεύθηκαν με διάφορες μεθοδολογίες την περίοδο 1914–1923. Οι διάφορες μαρτυρίες βεβαιώνουν συνοπτικά ότι 450.000 Έλληνες είχαν εκτοπισθεί και είχαν πεθάνει. Συνολικά 150.000 είχαν εγγραφεί μέσα στα Τάγματα των Εργατών και είχαν πεθάνει. Περίπου 250.000 είχαν φύγει από τη Μ. Ασία και τη Θράκη προς την Ελλάδα και ότι 350.000 εκτοπίστηκαν μετά τους βαλκανικούς πολέμους και πριν το μεγάλο πόλεμο.

Η Σμύρνη εκείνη την εποχή ήταν η πιο εμπορική πόλη της Τουρκίας. Η γεωγραφική της θέση, ήταν εμπορικό προνόμιο, αφού επί της ουσίας ήταν εμπορικός κόμβος μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Τα εμπορεύματα τόσο από την ενδοχώρα της Τουρκίας αλλά και όσο από την Μέση Ανατολή, διακινούνταν μέσω του λιμανιού της Σμύρνης στην Ευρώπη. Το εμπόριο, με το οποίο ασχολούνταν κυρίως οι Έλληνες, έφερε οικονομική ευμάρεια και αυτή με τη σειρά της συνετέλεσε και στην πολιτιστική ανάπτυξη, όλα αυτά βέβαια ανακόπηκαν βίαια με την Μικρασιάτικη Καταστροφή. Η Σμύρνη είχε πλήθος από φιλανθρωπικά ιδρύματα, ξακουστές σχολές, νοσοκομεία και ορφανοτροφεία. Η πόλη αυτή λόγω όλων των παραπάνω ξεχώριζε πολύ από τις άλλες πόλεις της Τουρκίας. Αν και η πλειονότητα των κατοίκων της πόλης ήταν Έλληνες, υπήρχαν τόσο Τούρκοι όσο και αρκετοί Εβραίοι, Αρμένιοι και άλλες εθνότητες. Όμως όλοι τους γνώριζαν την Ελληνική γλώσσα.

Το 1919 ο Ελληνικός στρατός απελευθέρωσε την πόλη, εκείνη την εποχή λόγω των χαρακτηριστικών της η πόλη ονομαζόταν από τους Τούρκους Γκιαούρ Ιζμίρ, δηλαδή Σμύρνη των απίστων ή άπιστη Σμύρνη. Η Σμύρνη όμως ήταν μία πόλη σύμβολο. Ένα σύμβολο που οι Τούρκοι πίστευαν πως έπρεπε να ισοπεδωθεί και να ποδοπατηθεί, όπως και έγινε. Η Σμύρνη καταστράφηκε βάση προμελετημένου σχεδίου που εντέλει επιτεύχθηκε το 1922. Ο Αμερικανικής καταγωγής George Horton, ο μόνος πρόξενος που προσπάθησε να βοηθήσει τους Έλληνες κατά την διάρκεια της καταστροφής, γράφει ότι οι Τούρκοι του Κεμάλ έκαψαν τη Σμύρνη για να διώξουν για πάντα τους Χριστιανούς από τη Μικρά Ασία και να μη μπορούν ποτέ να επιστρέψουν, όπως και έγινε.

Το καλοκαίρι του 1922, με τις αποτυχημένες για τον Ελληνικό Στρατό μάχες στην πορεία προς την Άγκυρα ξεκίνησε η Μικρασιατική Καταστροφή. Το ηθικό του στρατού είχε καταρρακωθεί, οι στρατιώτες είχαν κουραστεί, αφού πολεμούσαν πάρα πολύ καιρό, οι Σύμμαχοι λόγω της απόφασης της φιλοβασιλικής κυβέρνησης να προχωρήσει μέχρι την Άγκυρα, ενίσχυαν με πολεμοφόδια και οπλισμό τους Τούρκους του Μουσταφά Κεμάλ. Την ίδια ώρα η Ελληνική κυβέρνηση αντικαθιστούσε τους εμπειροπόλεμους ηγέτες του στρατεύματος με άπειρους.

Ο ύπατος αρμοστής Στεργιάδης στις 19/8/1922 έδωσε μυστική εντολή οι δημόσιοι υπάλληλοι να είναι έτοιμοι για αναχώρηση με τα αρχεία τους και ταυτόχρονα έδωσε εντολή να μην αφήνουν τους κατοίκους να φύγουν και να τους ενθαρρύνουν να παραμείνουν στη Μικρά Ασία, παρά τα ανησυχητικά νέα από το μέτωπο.

Όλο και περισσότεροι πρόσφυγες και εξαθλιωμένοι στρατιώτες συνέρρεαν στη Σμύρνη. Οι Μεγάλες Δυνάμεις έστειλαν μάλιστα πλοία προκειμένου να προστατέψουν τους υπηκόους τους, 11 αγγλικά, 5 γαλλικά και 3 αμερικάνικα. Στις 23/8 έφτασαν και οι δυνάμεις του Ελληνικού Στρατού από τη Θράκη με πλοίο, μα οι περισσότεροι στασίασαν και αρνήθηκαν να κατέβουν από το πλοίο για να πολεμήσουν.

Ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος και ο Αρμένης επίσκοπος έστειλαν έκκληση στον Αρχιεπίσκοπο του Canterbury να επέμβει ώστε να σώσει ο Αγγλικός Στρατός τους Χριστιανούς από τα στίφη του Κεμάλ Ατατούρκ.

Στις 25/8 ο Ελληνικός Στρατός και οι Ελληνικές Αρχές είχαν φύγει από τη Σμύρνη και ο Στρατηγός Χατζηανέστης μετέφερε το στρατηγείο του σε πλοίο. Πολίτες και στρατιώτες που είχαν έρθει απ’ το μέτωπο, γέμιζαν τους δρόμους και την προκυμαία προσπαθώντας να εγκαταλείψουν την πόλη με πλοία. Πολλοί στρατιώτες έφευγαν πεζοί προς την Ερυθραία.

Στις 19:00 ο ύπατος αρμοστής Στεργιάδης επιβιβάστηκε στο αγγλικό πολεμικό Iron Duke, το ίδιο βράδυ πήγαν τα ελληνικά πολεμικά πλοία, μάζεψαν τον ελληνικό στρατό κι έφυγαν. Ο Στεργιάδης έζησε μέχρι το τέλος της ζωής του στην Γαλλία

Το Σάββατο 27/8/1922 στα λιμάνια της Χίου και της Μυτιλήνης 50 εμπορικά πλοία ήταν καθηλωμένα , η κυβέρνηση δεν επέτρεπε να πάνε στη Σμύρνη για να βοηθήσουν. Τσέτες ιππείς μπήκαν κατά τις 10:30 στη Σμύρνη κι έκαναν τις πρώτες σφαγές Ελλήνων και Αρμενίων. Τούρκοι πολίτες και Τουρκικός Στρατός ξεκίνησαν τις λεηλασίες. Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος προσπαθώντας να βοηθήσει διένειμε συσσίτιο το μεσημέρι σε όσους είχαν συγκεντρωθεί στην Αγία Φωτεινή. Ο Νουρεντίν ανέλαβε τη διοίκηση της πόλης.

Στις 27/8, στις 8 το βράδυ, καλείται ο μητροπολίτης Χρυσόστομος Σμύρνης, να παρουσιαστεί στο Νουρεντίν μαζί με τους δημογέροντες Τσουρουκτσόγλου και Κλιμάνογλου. Αφού συζήτησαν, ο Μητροπολίτης βγήκε απ’ το Διοικητήριο και ο Νουρεντίν φώναξε στον τουρκικό όχλο «αν σας έκανε καλό, κάντε του καλό, αν σας έκανε κακό, κάντε του κακό» και τότε οι εξαγριωμένοι Τούρκοι λιντσάρισαν τον Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομο. Ήταν τόσο άγρια τα βασανιστήρια του όχλου που ένας Τουρκοκρητικός, που κάποτε είχε βοηθηθεί από τον Μητροπολίτη Χρυσόστομο, έβαλε τέρμα στο μαρτύριο του πυροβολώντας τον.

Τις ίδιες μέρες εκατοντάδες ιερείς σφαγιάστηκαν απ’ τους Τούρκους, για την ακρίβεια σχεδόν το σύνολο του ορθοδόξου κλήρου της Μικράς Ασίας. Άλλους τους κάρφωσαν σε δέντρα, άλλους τους στραγγάλισαν, άλλους τους σούβλισαν, άλλους τους έθαψαν ζωντανούς κι άλλους τους πετάλωσαν. Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες καταστράφηκαν, και είτε έγιναν τζαμιά, είτε στάβλοι ή αποθήκες.

Το βράδυ της 27ης Αυγούστου οι Τσέτες όρμησαν επανειλημμένα και σκότωσαν Έλληνες που είχαν καταφύγει στις εκκλησίες των προαστίων. Οι σφαγές επαναλήφθηκαν και το πρωί της 28ης Αυγούστου. Οι Τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις ολοένα και ενισχύονταν, οι σφαγές των Ελλήνων και των Αρμενίων επίσης. Οι Αρμένιοι και οι Έλληνες συλλαμβάνονταν και μετά από λίγο σκοτώνονταν.

Ως την Τετάρτη 31/8 ολοένα αυξάνονταν οι δολοφονίες, ενώ καταστρέφεται πλήρως η Αρμενική συνοικία, όπου καταληστεύτηκαν οι περιουσίες, δολοφονήθηκαν οι άντρες και βιάστηκαν οι γυναίκες. Από τους 18.000 Αρμένιους της Σμύρνης μόλις 2.000 σώθηκαν ως πρόσφυγες.

Το ξημέρωμα της Τετάρτης πολλοί Χριστιανοί έφυγαν προς το Κορδελιό εξαιτίας φημών για πλοία που θα τους έσωζαν. Στο δρόμο προς το Κορδελιό συνάντησαν Τούρκικο Ιππικό και Τσέτες ιππείς και βέβαια πολλοί βρήκαν μαρτυρικό θάνατο. Οι Τούρκοι βιαιοπραγούσαν στους άντρες, έκλεβαν τα κοσμήματα των γυναικών και βίαζαν τις κοπέλες. Όσοι πάντως κατάφεραν να προχωρήσουν στα μισά του δρόμου συνάντησαν τους Χριστιανούς του Κορδελιού, που τους είχαν διώξει ήδη οι Τούρκοι για να μη σωθούν με τα πλοία.

Μια ομάδα νεαρών γυναικών που τις κυνηγούσαν οι Τσέτες, προτίμησαν να πέσουν στα βράχια σαν άλλες γυναίκες του Ζαλόγγου, προκειμένου να μην τις βιάσουν. Το βράδυ της Τετάρτης η Αρμενική συνοικία είχε πλήρως ισοπεδωθεί και ο Τούρκικος Στρατός έστρεψε την πλήρη προσοχή του πλέον μόνο στους Έλληνες. Όπως είχαν κάνει στους Αρμένιους, πάλι έσπαγαν τις πόρτες των σπιτιών. Τους άντρες τους σκότωναν, τις κοπέλες τις βίαζαν, πολλές προσπαθώντας να σωθούν μεταμφιέζονταν σε γριες για να σώσουν την τιμή τους.

Περίπου 20.000 Έλληνες είχαν καταφύγει για να σωθούν στο νεκροταφείο. Οι περισσότεροι σφαγιάστηκαν και κάποιοι λίγοι σώθηκαν κρυμμένοι μέσα σε μνήματα. Ο Νουρεντίν ως άλλος Νέρων εκτέλεσε το σχέδιο της πυρπόλησης της Σμύρνης. Οι στρατιώτες του κατεδάφισαν τα κτίρια δημιουργώντας αντιπυρικές ζώνες, ενώ προστάτευαν τα κτίρια των Μεγάλων Δυνάμεων που είχαν συμφωνήσει να τα αφήσουν άθικτα.

Άλλοι στρατιώτες μετέφεραν δοχεία με πετρέλαιο και βενζίνη και έριχναν εμπρηστικές βόμβες στα κτίρια των Ελλήνων και των Αρμένιων. Η φωτιά ξεκίνησε εντέλει από την Αρμενική συνοικία στις 30/8 βράδυ, την Τετάρτη 31/8. Όλες αυτές οι ημερομηνίες ήταν με το παλιό ημερολόγιο, οπότε επί της ουσίας τα γεγονότα έγιναν 13 ημέρες μετά σύμφωνα με το γρηγοριανό ημερολόγιο,άρα στις 13 Σεπτέμβρη του 1922 όλη η Σμύρνη καιγόταν, εκτός από την Τουρκική συνοικία και τα κτίρια των μεγάλων δυνάμεων. Τούρκοι στρατιώτες ήταν παρατεταγμένοι σε στρατηγικά σημεία της πόλης και σκότωναν όσους Χριστιανούς προσπαθούσαν να γλιτώσουν από τις φλόγες.

Τα συμμαχικά πλοία έμειναν αδρανή και οι λυσσασμένοι Τσέτες έκαναν εφορμήσεις στην προκυμαία και έσφαζαν. Παρά τις εκατοντάδες μαρτυρίες ξένων διοικητικών υπαλλήλων και δημοσιογράφων, οι Τούρκοι τόλμησαν να κατηγορήσουν Έλληνες και Αρμένιους για την φωτιά στη Σμύρνη. Μια θεωρία που την χρησιμοποιούν μέχρι σήμερα. Οι Έλληνες θέλωντας να φύγουν, σε μια απέλπιδα προσπάθειά τους σκαρφάλωναν στα Αγγλικά, Γαλλικά και Ιταλικά πλοία. Οι σύμμαχοι όμως πετούσαν το πλήθος με κλωτσιές στη Θάλασσα. Τούρκοι στρατιώτες άρπαξαν γυναίκες από το πλήθος για να τις βιάσουν και να τις σκοτώσουν, ενώ έλουζαν άντρες με πετρέλαιο και τους έκαιγαν ζωντανούς.

Ξένοι πολίτες έκαναν διπλωματικές κινήσεις υπό τον Αμερικανό Jennings και επιτράπηκε σε ελληνικά πλοία να παραλάβουν τους πρόσφυγες. Στις 11/9 15.000 πρόσφυγες μπήκαν στα πλοία, στις 13/9 43.000 ενώ εως τις 18/9 250.000 πρόσφυγες έφτασαν στην Ελλάδα. Και αυτές οι ημερομηνίες είναι με το παλιό ημερολόγιο.

Οι δρόμοι της Σμύρνης ήταν γεμάτοι πτώματα Ελλήνων και Αρμένιων. Γεμάτη άψυχα κουφάρια ήταν κι η θάλασσα της Σμύρνης. 55.000 σπίτια καταστράφηκαν, από τα οποία τα 43.000 ήταν Ελληνικά, 10.000 Αρμένικα και 2.000 ξένων υπηκόων. 5.000 καταστήματα παραδόθηκαν στις φλόγες μαζί με το σύνολο σχεδόν των ορθόδοξων εκκλησιών, σχολείων και ιδρυμάτων.

Στις 17/9 (30/9 ν.η.) ήταν η τελευταία μέρα που μπορούσαν να φύγουν οι Έλληνες σύμφωνα με το τελεσίγραφο του Νουρεντίν. Εν τούτοις οι Τούρκοι έκαναν ελέγχους στους επιβιβαζόμενους σε πλοία και συλλαμβάνανε πολλούς. Σχημάτιζαν φάλαγγες για να τους εκτοπίσουν και εκτελούσαν εν ψυχρώ τους περισσότερους. Πολλοί ακόμη πέθαναν από επιδημίες τύφου και εντερίτιδας. Όσοι τυχόν είχαν συλληφθεί και δεν τους είχαν σκοτώσει, οδηγήθηκαν στην ενδοχώρα.

Οι Έλληνες περίμεναν ότι οι Σύμμαχοι δε θα άφηναν να γίνει η Μικρασιατική Καταστροφή. Περίμεναν από τους Συμμάχους να τους βοηθήσουν στον πόλεμο ή έστω να τους σώσουν στο τέλος στην προκυμαία της Σμύρνης. Κάτι τέτοιο όμως δεν έγινε ποτέ. Η Δύση είχε την ευκαιρία να επανορθώσει για τα «αμαρτήματα» της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης, αλλά δεν το έκανε και αυτό διότι οι ίδιοι οι Έλληνες παράκουσαν τις εντολές τους, δηλαδή να μείνουν μόνο στη Σμύρνη και να μην προχωρήσουν πιο πέρα. Έτσι βρεθήκαμε με λιγότερη γη σε σχέση με τη συνθήκη των Σεβρών, όταν πλέον υπογράψαμε τη συνθήκη της Λωζάνης.

Ο George Horton

Οι Έλληνες βέβαια δεν βρήκαν βοήθεια ούτε και από τη Ρωσία, λόγω του ότι ο Βενιζέλος λίγα χρόνια νωρίτερα αποφάσισε να βοηθήσει την Γαλλία στον Κριμαϊκό πόλεμο έναντι των Κομμουνιστών. Οι τρεις δυνάμεις της Δύσης βλέπαν την καταστροφή σαν show, πάνω στα πλοία τους οι στρατιώτες έπαιρναν φωτογραφίες και έκοβαν τα χέρια των ανθρώπων που προσπαθούσαν να σωθούν. Τους πετούσαν στην Θάλασσα πολλές φορές πετώντας τους και βραστό νερό. Λίγα χρόνια αργότερα ο Γάλλος γενικός πρόξενος για να δικαιολογήσει την καθυστέρηση του σε επίσημο γεύμα είπε, σύμφωνα με μαρτυρία του Horton, «η ατμάκατός μου προσέκρουε συνεχώς εις επιπλέοντα πτώματα Ελληνίδων». Αυτή η κυνική και απάνθρωπη φράση, ήταν η χαρακτηριστική του κλίματος και της συμπεριφοράς των Συμμάχων.

Ο George Horton, πρόξενος των ΗΠΑ, ήταν και από τους τελευταίους που εγκατέλειψαν την πόλη και ήταν από τους ελάχιστους που συμπεριφέρθηκαν ανθρώπινα και με αυταπάρνηση και κίνδυνο της ζωής τους προσπάθησε να σώσει κάποιους Έλληνες. Για αυτά που έζησε είπε τα εξής: «Δεν θυμάμαι παρόμοιο επεισόδιο ανθρώπινης συμφοράς στην Ιστορία. Με τα πυρπολημένα σπίτια τους πίσω τους, οι κάτοικοι της Σμύρνης -άνδρες, γυναίκες, παιδιά- περιμένουν με τις ώρες και με τις μέρες κραυγάζοντας και ικετεύοντας να φύγουν».

Συνολικά 1.500.000 πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη κατέφυγαν εντέλει στην Ελλάδα. Η συνέχεια λίγο πολύ γνωστή. Οι ανταλλαγές πληθυσμών τους έδωσε κάποιες εκτάσεις γης ιδίως στην Βόρεια Ελλάδα. Για τα εγκλήματα που έγιναν στον πόλεμο κανένας και ποτέ δεν τιμωρήθηκε, ενώ ο Ελευθέριος Βενιζέλος το 1934 πρότεινε έστω και ανεπιτυχώς τον Μουσταφά Κεμάλ για Νόμπελ ειρήνης. Η Ιστορία της Μικρασιάτικης εκστρατείας, ακόμη και σήμερα, 100 χρόνια μετά τα γεγονότα, έχει πολλά άγνωστα σημεία. Οι ιστορικοί ακόμα δεν έχουν ανακαλύψει πολλές από τις πτυχές της, αυτό όμως που γνωρίζουμε σίγουρα είναι ότι εκείνη την στιγμή η Ελλάδα δεν είχε κανέναν σύμμαχο, όλοι τους ήταν στραμμένοι προς τον Κεμάλ.

Σχολιάστε Ελεύθερα

Ads Blocker Image Powered by Code Help Pro

Ads Blocker Detected!!!

We have detected that you are using extensions to block ads. Please support us by disabling these ads blocker.

Powered By
Best Wordpress Adblock Detecting Plugin | CHP Adblock