Γράφει ο Στέφανος Καραπέτης
70 χρόνια στη βασιλεία της Μεγάλης Βρετανίας η Ελισσάβετ έζησε το τέλος της Βρετανικής αυτοκρατορίας και την αρχή της Βρετανικής κοινοπολιτείας. Σε όλες αυτές τις δεκαετίες υπάρχουν πολλά που μπορεί να της προσάψει κανείς, θετικά και αρνητικά. Μέσα σε αυτά είναι η κρίση στο Σουέζ και το λεγόμενο κυπριακό πρόβλημα, το οποίο ταλανίζει την διεθνή διπλωματική σκηνή για πάνω από 50 έτη.
Μιλάμε για πάνω από 50 έτη σε ότι αφορά το κυπριακό γιατί ουσιαστικά το πρόβλημα της Κύπρου ξεκινάει από την εποχή που δημιουργήθηκε το ανεξάρτητο Κυπριακό κράτος με τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκία, Μ.Βρετανία) στις 16 Αυγούστου του 1960 και συνεχίζει βέβαια με την κατοχή του 30% του νησιού από τους Τούρκους, όπου είναι μια κατάσταση που υπάρχει στο νησί από το 1974. Η Βασίλισσα όταν της ζητήθηκε τον Ιούνιο του 1953 να δώσει χάρη σε έναν νεαρό Κύπριο (19 ετών), τον Ευαγόρα Παληκαρίδη, μαθητής Γυμνασίου της Πάφου, διαφώνησε. Ο Παληκαρίδης μαζί με άλλους αγωνιστές της ΕΟΚΑ, που επίσης αρνήθηκε η Βασίλισσα την χάρη έχει περάσει στο πάνθεον της Κυπριακής ιστορίας, όπου έχει τις δικές της τραγωδίες. Για την ιστορία να θυμίσουμε την ιστορία των κύπριων αγωνιστών.
Ο Ευαγόρας Παληκαρίδης απαγχονίστηκε στις 14 Μαρτίου του 1957, σε ηλικία μόλις 19 ετών. Ο Γρηγόρης Αυξεντίου μετά από πολύωρη μάχη και αρκετούς νεκρούς Άγγλους, αφού πρόδωσαν το κρησφύγετό του, κάηκε ζωντανός στις 3 Μαρτίου του 1957. Στις 15 Ιανουαρίου του 1957 ο Μάρκος Δράκος και τέσσερις αντάρτες είχαν υποχρεωθεί να εγκαταλείψουν το κρησφύγετό τους κατόπιν εκτεταμένων ερευνών που άρχισαν εκεί οι Βρετανοί, στις 18 Ιανουαρίου του 1957 δέχθηκε ξαφνικές ριπές και έπεσε νεκρός σε ηλικία 25 ετών, ενώ τραυματίας της συμπλοκής ήταν ο Κώστας Λοϊζου. Ο Στυλιανός Λένας δολοφονήθηκε από τους Βρετανούς αποικιοκράτες στις 28 Μαρτίου του 1957. Οι αποικιοκράτες αρνήθηκαν να δώσουν την σωρό στην οικογένειά του. Ο τάφος του βρίσκεται στα φυλακισμένα μνήματα, κοιμητήριο όπου οι Βρετανοί έθαψαν 9 απαγχονισμένους και 4 άλλα σημαντικά στελέχη της ΕΟΚΑ. Το κοιμητήριο αυτό βρίσκεται στις Κεντρικές Φυλακές της Λευκωσίας, όπου πλέον έχει γίνει μουσειακός χώρος. Ο Χαρίλαος Μιχαήλ και ο Ανδρέας Ζάκος, αγωνιστές της ΕΟΚΑ, επίσης απαγχονίστηκαν από τους αποικιοκράτες.
Υπάρχουν και άλλοι αγωνιστές όπως ο Μιχαήλ Καραολής όπου φυλακίστηκε στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας και καταδικάστηκε σε θάνατο στις 28 Οκτωβρίου του 1955. Κατήγορος του ήταν ο Ραούφ Ντενκτάς. Ο Καραολής απαγχονίστηκε στις 10 Μαΐου του 1956. Στις 2 Σεπτεμβρίου του 1958 μετά από μάχη με τους αποικιοκράτες δολοφονήθηκε ο Ανδρέας Κάρυος. Στην ίδια μάχη σκοτώθηκε ο Ηλίας Παπακυριακού και ο Χρήστος Σαμάρας αλλά και ο Φώτης Πίττας. Δολοφονήθηκαν και άλλοι, πολλοί άλλοι, που δεν θα τους ξεχάσουμε ποτέ.
Η Κύπρος έγινε ανεξάρτητη το 1960. Ένα έτος αργότερα η Ελισσάβετ επισκέφθηκε το νησί, όπου συνάντησε την ηγεσία του Μακάριου στη βάση του Ακρωτηρίου, το τι ειπώθηκε εκεί δεν το γνωρίζουμε. Ο φάκελος της Κύπρου των Βρετανικών μυστικών υπηρεσιών παραμένει στα x-files, δηλαδή δεν έχει ανοίξει ακόμη. Έτσι ο ρόλος της Βρετανίας σε πολλά σημεία παραμένει άγνωστος. Ωστόσο θα πρέπει να τονίσουμε πέρα από τις αποφάσεις της για απαγχονισμό των κύπριων αγωνιστών, η Βρετανία ήταν και εγγυήτρια δύναμη μετά την ανεξαρτητοποίηση του νησιού το 1960, έχει ευθύνες για τα όσα συνέβησαν το 1974, ενώ σήμερα η Βρετανία έχει δυο βάσεις όπου η μία είναι στην πλευρά του ψευδοκράτους και η άλλη στην πλευρά που ελέγχεται από την κυπριακή δημοκρατία. Το καθεστώς των βάσεων, ορίζει τις δύο περιοχές ως μέρη της Βρετανικής αποικιοκρατίας, δηλαδή κομμάτια του κράτους της Βρετανίας.
Το Κυπριακό μέχρι σήμερα είναι η αιχμή του δόρατος και για την Ελληνική και για την Τουρκική εξωτερική πολιτική, ενώ ο ρόλος της Βρετανίας που στη βασιλεία της είχε την Ελισσάβετ, είναι σε πολλά σημεία άγνωστος. Κανείς λοιπόν να μην ξεχάσει τον ρόλο της Ελισσάβετ στην Κυπριακή τραγωδία, προφανώς λάθη έκανε και η Ελλάδα και προφανώς και η Τουρκία, αλλά το διαίρει και βασίλευε είναι πατέντα των Βρετανών, όχι δική μας και ούτε των Τούρκων.
Η Κύπρος το 1961 μπήκε στην Βρετανική κοινοπολιτεία, ωστόσο ο πρόεδρος Μακάριος ακολούθησε την πολιτική των αδεσμεύτων. Η Κύπρος παραμένει μέχρι σήμερα στην Βρετανική κοινοπολιτεία ή την κοινοπολιτεία των εθνών όπως αλλιώς ονομάζεται, αλλά ανήκει στα ανεξάρτητα κράτη, δηλαδή στα κράτη που δεν έχουν ως ανώτερο άρχοντα την Βασίλισσα ή τώρα τον Βασιλιά, αλλά τον εκλεγμένο πρόεδρο, δηλαδή αυτή την στιγμή τον κύριο Αναστασιάδη.
Το καθεστώς των βάσεων της Κύπρου
Οι Βάσεις απολαμβάνουν ένα καθεστώς sui generis. Με το Άρθρο 1 της Συνθήκης Εγγυήσεων του 1960, η περιοχή αναγνωρίζεται από την Κυπριακή Δημοκρατία ως κυρίαρχη Βρετανική περιοχή. Οι Βρετανικές βάσεις έχουν προνόμια όπως να χρησιμοποιούν τα λιμάνια και τους αεροδιαδρόμους της Κυπριακής Δημοκρατίας όπως θέλουν. Τα προνόμια που απολαμβάνουν συγκρίνονται μόνο με τις βάσεις των ΗΠΑ στο Γκουαντάναμο της Κούβας και στον Παναμά.
Κατά τις διαπραγματεύσεις της Ζυρίχης-Λονδινου, συμφωνήθηκε η Αγγλία να καταβάλλει οικονομική βοήθεια ανα πενταετία στην Κυπριακή Δημοκρατία, για την χρήση εγκαταστάσεων που σχετίζονται με την λειτουργία των Βάσεων, όπως λιμάνια, δρόμοι, αεροδρόμια. Η Βρετανία έδωσε την πρώτη πενταετία το ποσό, όμως μετά τις διακοινοτικές ταραχές του 1963 αρνήθηκε να καταβάλει το ποσό ισχυριζόμενη πως το χρηματικό ποσό πρέπει να διανέμεται δίκαια στις δυο κοινότητες.
Η κατακλείδα
Η βασίλισσα πέρασε στην ιστορία και εκεί, όπως και όλοι, θα κριθεί αναλόγως για τον ρόλο της σε πολλά και σκοτεινά σημεία της σύγχρονης Βρετανικής και παγκόσμιας ιστορίας. Ωστόσο θα πρέπει να τονιστεί ότι η Βασίλισσα δεν ήταν μόνη της, οι πρωθυπουργοί της Βρετανίας αλλά και άλλα πρόσωπα της Βρετανικής πολιτικής σκηνής έπαιξαν τον δικό τους ρόλο. Ο Θρήνος για την Ελισσάβετ μπορεί να είναι λογικός για τον λαό της, αλλά δε ξέρουμε εαν μπορούμε να πούμε το ίδιο για τις αποικίες της, που μεταξύ αυτών αν και δεν έχουν γίνει δεκτά στην κοινωνία των εθνών, ήταν και τα αραβικά κράτη, που σήμερα δοκιμάζονται με πολέμους, όπως το Ιράκ (ανεξαρτητοποιήθηκε το 1932) ή το Ισραήλ-Παλαιστίνη (δόθηκε στους Εβραίους το 1948) ή το Αφγανιστάν που ανεξαρτητοποιήθηκε το 1919 και άλλα πολλά.
