Επετειακό αφιέρωμα από την Τασσώ Γαΐλα
Ερυθραί-Λυθρί-Ildiri. Στον τόπο, λοιπόν, που λεγόταν Ερυθραία, τόπο «μάνα γη» Ελλήνων επί τρις χιλιάδες χρόνια και που βρισκόταν στην καρδιά της Ιωνίας, ανάμεσα στη Σμύρνη και τη Χίο, τη Σάμο, Τη Φώκαια και την αιολική Λέσβο ταξιδεύομε νοερά , σαν ένας μικρός φόρος τιμής στους Ίωνες-Έλληνες του πρώτου διωγμού των Μικρασιατών από τους Νεότουρκους (1914-1918).
Μια φορά κι έναν καιρό ο δίκαιος Ροδάμανθυς, αδελφός του βασιλιά Μίνωα της Κρήτης, πήρε τον λαό του κι έφυγε από την Κρήτη, για να εγκατασταθεί στα νησιά του Αιγαίου, στην Αττική και την Βοιωτία και έστειλε τους γιούς του κι άλλα μέλη της βασιλικής οικογένειας να εποικίσουν τα μέρη της Ανατολής. Ο ένας του γιός ο Οινοπίων, έφθασε μέχρι τη Χίο κι έφερε μαζί του τη γνώση της αμπελουργίας. Ο Άλλος του γιός ο ΄Ερυθρος πέρασε το θαλάσσιο στενό και βγήκε στην αντικρινή στεριά. Η γη που πρωτοπάτησε ο ΄Ερυθρος ονομάστηκε Ερυθραία και ο πρώτος οικισμός στον μεγάλο όρμο που σχηματίζει η διχαλωτή χερσόνησος ονομάστηκε Ερυθρές.
Αυτά σχετικά με τον μύθο του οικιστή Έρυθρου, αιώνες η πόλη ονομαζόταν Ερυθραία, Λυθρί την είπαν οι νεώτερες γενεές Ελλήνων κατοίκων της και μετά την καταστροφή οι Τούρκοι την πρόφεραν Ίλντιρ(Ildir)….
Περνάμε χιλιάδες χρόνια συνεχούς κατοίκησης της ολόφωτης Ιωνίας από Έλληνες, γυρίζομε τις σελίδες της Ιστορίας και…
Και, 1913 λίγο μετά την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο , οι Νεότουρκοι προσπαθούν να εφαρμόσουν τα εθνικιστικά τους σχέδια (επιβολή των ιδεών του Οθωμανισμού σε όλους τους υπηκόους της Αυτοκρατορίας) με τη θερμή υποστήριξη της Γερμανικής Αυτοκρατορίας και την ανοχή των Ευρωπαϊκών Κρατών. «Η Τουρκία στους Τούρκους» το σύνθημα των Νεότουρκων, ο Τούρκικος Εθνικισμός σε έξαρση, θύματά του Αρμένιοι και Έλληνες. Για να γίνει η Τουρκία Εθνικό Κράτος περίπου 2.500.000 Έλληνες και Αρμένιοι εξοντώθηκαν και άλλα περίπου 2.000.000 εκδιώχθηκαν από τις πατρογονικές εστίες τους…
Πρώτος, λοιπόν, διωγμός των Ελλήνων(1914-1918) και σύμφωνα με τη Μαύρη Βίβλο του εν Τουρκία Ελληνισμού (1914-1918), που εξέδωσε το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 1919, οι διωγμένοι Έλληνες από Θράκη και Μικρά Ασία κατά το διάστημα αυτό ανήλθαν στις 776.000 χιλιάδες. Από αυτούς πολλοί επέστρεψαν στις ρημαγμένες πατρίδες τους μετά την συνθηκολόγηση και άλλοι μετά τον Μάϊο του 1919, όταν ο Ελληνικός Στρατός ελευθέρωσε την Σμύρνη.39 μήνες μετά ακολούθησε ο διωγμός του 1922…
Ερυθραία-Λυθρί. Οι διωγμοί ξεκίνησαν τον Μάϊο του 1914. Τρομοκρατία βασανισμοί, εκτοπίσεις, τάγματα ασφαλείας(AmeleTaburu), η πόλη ερημώνει…
Λίγες γραμμές αφιέρωμα στην Ερυθραία, η αρχή και το τέλος της;
Λίγες γραμμές αφιέρωμα στους Έλληνες που στο διάβα των αιώνων γεννήθηκαν έζησαν στη γη της Ιωνίας και σε αυτούς που θυσιάστηκαν κατά την εφαρμογή των σχεδίων των Νεότουρκων…
Μάϊος 1914. Ερυθρές. Στο λόφο με τα απομεινάρια της Αρχαίας Ακρόπολης η Θεά Αθηνά η αγαπημένη θεά των αρχαίων Ιώνων κατοίκων της πόλης κλαίει με το χαλασμό που αντικρίζει. Μαζί της κλαίει και η Αγία Ματρώνα προστάτιδα των σύγχρονων Ελλήνων κατοίκων του Λυθριού κλαίει από το εκκλησάκι της που είναι κτισμένο κι αυτό (18ος αι.) στον ίδιο λόφο κλαίει για το χαλασμό, κλαίει και το κοριτσάκι που στο ίδιο λιμανάκι των Ερυθρών εκεί που στα βάθη των αιώνων είχε αγκυροβολήσει ο Έρυθρος, σε αυτό το ίδιο λιμάνι περιμένει να ρίξει άγκυρα το καΐκιι από την αντικρινή Χίο, περιμένει τη σωτηρία…
Το κοριτσάκι είναι η κάτοικος του Λυθριού Σταματούλα Κάσδαγλη και μαζί με την οικογένειά της κι άλλους Λυθριανούς βρίσκεται στο λιμάνι μετά την διαταγή των Τούρκων για εκκένωση του Λυθριού. Έντρομοι όλοι περιμένουν το καΐκι της λευτεριάς-προσφυγιάς. Τσέτες επιτίθενται στους άμαχους Ερυθραιώτες και την ώρα της επιβίβασης ένας φανατισμένος Τούρκος θα επιτεθεί στο κορίτσι με την εικόνα. Εκείνο σηκώνει Ψηλά μπροστά στο πρόσωπό του το Άγιο Σύμβολο για προστασία. Η χατζάρα του Τούρκου θα καρφωθεί με μανία πολλές φορές στο εικόνισμα χαρακώνοντας για πάντα το αγιογραφημένο ξύλο, το κορίτσι μπήκε στη βάρκα και έφερε στην μητέρα-γη Ελλάδα το μοναδικό αντικείμενο της οικογένειάς της που γλύτωσε από το χαλασμό…
Σημείωση: Η Σταματούλα Κάσδαγλη απεβίωσε προ ετών στην Ν. Ερυθραία της οποίας υπήρξε μόνιμη κάτοικος μετά τον ξεριζωμό της από τα πάτρια εδάφη(ανταλλαγή πληθυσμών για τους Πολιτικούς), σύμφωνα δε με τις αφηγήσεις της οι δικοί της είχαν παραγγείλει την Εικόνα στη Χίο το 1909 ,όπως αναγράφει και η αγιογραφία χωρίς όμως την υπογραφή του αγιογράφου. Ο εκπαιδευτικός-συγγραφέας κ. Θοδωρής Κοντάρας ,ένας από τους συγγραφείς του λευκώματος-πηγής του άρθρου, θεωρεί ότι η παραγγελία της εικόνας της Παναγίας Θεοτόκου είχε γίνει στην Νέα Μονή τόπο αγιογράφησης πολλών εικόνων Λυθριανών. Και, μας ενημέρωσε πως η φορητή αυτή εικόνα της Παναγίας αποτελεί σήμερα Ιερό οικογενειακό κειμήλιο των εγγονών της Στ. Κάσδαγλη. Η Στ. Κάσδαγλη ήταν μία από τους 70.000 Ερυθραιώτες που το 1914 αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Ερυθραία.
Χαρακιές στη μνήμη, 100 χρόνια αφότου ο κύκλος ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ-ΙΩΝΙΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ έκλεισε. Έκλεισε;
Χαρακιές ευλάβειας στη μνήμη των Ιώνων, χαρακιές πίστης στην καρδιά των Ορθοδόξων για την χαρακωμένη μορφή Της Μητέρας Του Θεού, Της Μητέρας όλων μας.
Χαρακιές που έμειναν στην Άγια Εικόνα να θυμίζουν το πιο άγνωστο μέρος της τραγωδίας του Ελληνισμού, την πρώτη φάση του μεγάλου Διωγμού(1913-1918)…
Βασική πηγή: Λεύκωμα ΕΡΥΘΡΑΙΑ/Πολιτιστική Εταιρεία ΠΑΝΟΡΑΜΑ, Αθήνα 1997
