Στις 23 Ιουλίου του 2018, δύο μεγάλες πυρκαγιές ξέσπασαν στην Αττική, η πρώτη ήταν στην Κινέτα και η δεύτερη κοντά στο Νταού Πεντέλης.
Και οι δύο πυρκαγιές ήταν επικίνδυνες και οι δύο πυρκαγιές προκάλεσαν φθορές σε περιουσίες κια βέβαια και οι δύο πυρκαγιές έκαψαν μεγάλες δασικές εκτάσεις. Ωστόσο αυτό που έμεινε και ακόμα πληγώνει τους ανθρώπους που το έζησαν, ήταν ο θάνατος 104 ανθρωπων όταν η φωτιά πέρασε μέσα από τους οικισμούς Νέος Βουτζάς και Μάτι. Επίσης πολλοί άνθρωποι τραυματίστηκαν και βέβαια αυτή η πυρκαγιά χαρακτηρίζεται ως μια από τις φονικότερες στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους και του 21ου αιώνα, ενώ θεωρείται η δεύτερη φονικότερη του 21ου αιώνα παγκοσμίως μετά τις πυρκαγιές στην Αυστραλία στις 7 Φεβρουαρίου 2009 που είχαν καεί 173 άτομα.
Η πυρκαγιά στην Κινέτα φέρεται να ξεκίνησε από καλώδια σε κολώνα της ΔΕΗ, ενώ την πυρκαγιά στο Μάτι φέρεται να προκάλεσε ένας 65χρονος που έβαλε φωτιά για να κάψει κλαδιά. Εναντίον του, η Εισαγγελία Αθήνας άσκησε ποινική δίωξη, τον Μάρτιο του 2019, για εμπρησμό από αμέλεια, ανθρωποκτονία από αμέλεια κατά συρροή και σωματική βλάβη κατά συρροή, ενώ για το δεύτερο και τρίτο αδίκημα ασκήθηκε ποινική δίωξη και κατά άλλων 19 ατόμων, μεταξύ των οποίων είναι ο τότε αρχηγός και ο τότε υπαρχηγός του Πυροσβεστικού Σώματος, ο τότε γενικός γραμματέας Πολιτικής Προστασίας, η Περιφερειάρχης Αττικής και δήμαρχοι της περιοχής.
Πως όμως εξελίχθηκαν τα γεγονότα;
Καταρχήν να ξεκινήσουμε από μια προσωπική ιστορία. Εκείνη την ημέρα ο γράφων βρισκόταν στην Αττική και αντίκρυσε μια από τις πιο θυελλώδεις ημέρες στην πόλη. Αναποδογύρισαν γλάστρες σε μπαλκόνι εντός του κέντρου της πόλεως και πράγματι οι άνεμοι πρέπει να έφτασαν κοντά και στα 8 μποφόρ. Και πάμε όμως στα γεγονότα.
Στις 12:03 ξέσπασε πυρκαγιά σε δασική περιοχή ψηλά στα Γεράνεια Όρη, πάνω από την περιοχή της Κινέτας. Λόγω της μεγάλης ταχύτητας των ανέμων, η φωτιά κατέβαινε με ταχύτητα 100 χλμ./ώρα προς τους οικισμούς, οι οποίοι εκκενώθηκαν άμεσα. Η φωτιά πέρασε πάνω από την Ολυμπία Οδό (σε τμήμα του αυτοκινητόδρομου Αθηνών – Κορίνθου) και έχοντας καταστρέψει τους οικισμούς Πανόραμα 1, 2, και 3 και Γαλήνη, έκαψε σπίτια και στην Κινέτα σε μικρότερη έκταση. Σύμφωνα με δήλωση του Δημάρχου Μεγαρέων Γρηγόρη Σταμούλη, η συνολική έκταση που έκαψε η πυρκαγιά, ανερχόταν σε 60.000 στρέμματα.
Στις 16:41 το απόγευμα ξέσπασε δεύτερη πυρκαγιά, κοντά στο Νταού στην Πεντέλη, βόρεια της κεντρικής πλατείας του χωριού. Στην αρχή η πυρκαγιά κατευθυνόταν με φυσιολογικούς ρυθμούς προς την περιοχή του Διονύσου, καίγοντας χαμηλή βλάστηση, με αποτέλεσμα να μην προβλεφθεί ο τεράστιος κίνδυνος που επερχόταν, αλλά γύρω στις 17:10 με 17:30 ο άνεμος ισχυροποιήθηκε απότομα και άλλαξε κατεύθυνση προς τα ανατολικά, με αποτέλεσμα η πυρκαγιά να βγει γρήγορα εκτός ελέγχου, ενώ παράλληλα εκτός ελέγχου είχε βγει τότε και η πυρκαγιά στη Κινέτα.
Η φωτιά στην Πεντέλη εξαπλώθηκε με απίστευτα ταχείς ρυθμούς λόγω της ασυνήθιστα ακραίας ταχύτητας των ανέμων, καθώς οι ριπές ανέμου στο βουνό έφτασαν ως και τα 124 χιλιόμετρα την ώρα (12 Μποφόρ, ο μέγιστος βαθμός στην κλίμακα), σε συνδυασμό και με υψηλές θερμοκρασίες, κοντά στους 40 °C (πριν την εκδήλωση της πυρκαγιάς, η θερμοκρασία στον σταθμό της Ραφήνας έφτασε στους 39 °C, που ήταν η μέγιστη τιμή για όλο το καλοκαίρι του 2018 σε όλη την Αττική, ενώ η σχετική υγρασία ήταν μόλις στο 19%). Καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση του ανέμου βέβαια έπαιξε η τοπογραφία και το μικροκλίμα της περιοχής, τα οποία ευθύνονταν για τη δημιουργία ισχυρών καταβατικών ανέμων κατά μήκος του παραλιακού μετώπου από τη Ραφήνα μέχρι τη Νέα Μάκρη. Ως αποτέλεσμα, η πυρκαγιά κατέκαψε τη βόρεια πλευρά του χωριού του Νταού και κινήθηκε δια μέσου της Ιεράς Μονής Παντοκράτορος, προς την ευρύτερη περιοχή της Ραφήνας, στους οικισμούς Νέος Βουτζάς αρχικά και στο Κόκκινο Λιμανάκι και στο Μάτι μετέπειτα, μέσα σε λίγα λεπτα. Γύρω στις 18:15 η φωτιά έφτασε στη θάλασσα.
Από την πυρκαγιά στο Μάτι κάηκαν χιλιάδες σπίτια και οχήματα. Λόγω της γρήγορης όμως εξάπλωσης, πολλοί κάτοικοι και παραθεριστές δεν πρόλαβαν να αντιδράσουν και είτε εγκλωβίστηκαν και κάηκαν στα σπίτια τους είτε έχασαν τη ζωή τους προσπαθώντας να διαφύγουν πεζοί ή με τα αυτοκίνητά τους, καθώς παγιδεύτηκαν λόγω του μποτιλιαρίσματος που προκλήθηκε στους στενούς δρόμους που ήταν αδύνατον να αντέξουν τόση κίνηση.
Σε ένα οικόπεδο δίπλα στη θάλασσα βρέθηκαν 26 νεκροί, οι οποίοι δεν μπόρεσαν να βρουν την έξοδο για τη θάλασσα και εγκλωβίστηκαν εκεί. Επίσης υπήρξαν 9 άνθρωποι που πνίγηκαν στην θάλασσα στην προσπάθειά τους να γλυτώσουν από την πύρινη λαίλαπα, ενώ μία 13χρονη σκοτώθηκε πέφτοντας σε παραλιακό γκρεμό 10 μέτρων ενώ έτρεχε για να ξεφύγει από τη φωτιά.
Στο Νταού όπου και ήταν το σημείο μηδέν, η πυρκαγιά αντιμετωπίστηκε εύκολα, με συνέπεια οι υλικές ζημιές να είναι περιορισμένες. Ειδικότερα καταστράφηκε ένα σπίτι και υπέστησαν υλικές ζημιές άλλα τέσσερα. Οι παιδικές κατασκηνώσεις στον Άγιο Ανδρέα εκκενώθηκαν για προληπτικούς λόγους αρκετή ώρα πριν φτάσει η φωτιά, με αποτέλεσμα εκατοντάδες μαθητές να αποφύγουν τον κίνδυνο. Παρόμοια εκκένωση πραγματοποιήθηκε και στα παραθεριστικά θέρετρα της Πολεμικής Αεροπορίας στο Ζούμπερι και του Στρατού Ξηράς στον Άγιο Ανδρέα. Σκάφη του Λιμενικού, του Πολεμικού Ναυτικού και πλοία της γραμμής, ανέλαβαν μετά από μεγάλη καθυστέρηση και ολιγωρία στο συντονισμό τους, να περισυλλέξουν όσους ανθρώπους αναζήτησαν σωτηρία στη θάλασσα, ενώ ψαράδες και ιδιωτικά σκάφη κινήθηκαν πιο γρήγορα.
Κατά τη διάρκεια της εκκένωσης 45 ατόμων από ένα ξενοδοχείο στο Μάτι εκ θαλάσσης, ένα από τα πλοία που συμμετείχε στη διάσωση βυθίστηκε, με αποτέλεσμα και οι 10 επιβάτες εκ των οποίων 2 Πολωνοί τουρίστες να πνιγούν.
Εκτός από τις ανθρώπινες απώλειες, η πυρκαγιά είχε ως αποτέλεσμα και την αποτέφρωση τεράστιων εκτάσεων πευκοδάσους, ενώ επίσης οι υλικές καταστροφές ήταν τεράστιες, καθώς όλο το Μάτι και οι παρακείμενες περιοχές αποτεφρώθηκαν πλήρως. Πάνω από 1.500 κτήρια υπέστησαν ζημιές και πολλά οχήματα καταστράφηκαν. Οι πυρκαγιές επίσης προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στο δίκτυο ηλεκτροδότησης, τηλεπικοινωνιών και ύδρευσης. Παράλληλα λόγω του χάους που επικράτησε μετά την πυρκαγιά, ορισμένοι βρήκαν την ευκαιρία να αποσπάσουν αντικείμενα αξίας μέσα από τα αποκαΐδια, και συγκεκριμένα τέσσερα άτομα συνελήφθησαν την Τρίτη, γύρω στις 23:00 το βράδυ, στην περιοχή του Νέου Βουτζά, από αστυνομικούς της ομάδας ΔΙ.ΑΣ.
Επίσης, την ίδια μέρα ξέσπασε μια ίδια πυρκαγιά στον Κάλαμο, η οποία άγγιξε και τον οικισμό των Αγίων Αποστόλων, καταστρέφοντας μια αρκετά μεγάλη δασική έκταση, χωρίς ωστόσο να υπάρξουν ευτυχώς σε αυτή την περίπτωση τραυματίες ή νεκροί.
Λόγω της πυρκαγιάς στο Μάτι πέθαναν 103 άνθρωποι. Το νεότερο θύμα ήταν 6 μηνών και το γηραιότερο 93 χρονών. Μέσα στους νεκρούς ήταν 95 Έλληνες (εκ των οποίων δύο από τα θύματα, ήταν και η γνωστή ηθοποιός Χρύσα Σπηλιώτη, μαζί με τον σύζυγο της Δημήτρη Τουρναβίτη, πρώην πρωταθλητή του Παναθηναϊκού στο μοντέρνο πένταθλο), 2 Πολωνοί, 1 Ιρλανδός, 1 Βέλγος και 1 Γεωργιανός.
Τουλάχιστον 164 ενήλικες και 23 παιδιά εισήχθησαν στο νοσοκομείο με τραυματισμούς και εγκαύματα, στους οποίους συμπεριλαμβάνονταν 11 ενήλικες σε σοβαρή κατάσταση. Τουλάχιστον 15 άτομα απεβίωσαν στους επόμενους μήνες σε νοσοκομεία της χώρας.
Στις 23 Ιουλίου 2020 μαζί με την επιμνημόσυνη τελετή για τα θύματα έγιναν τα αποκαλυπτήρια μνημείου έξω από τον Ιερό Ναό του Αγίου Ιωάννη στον Νέο Βουτζά. Η ανάγλυφη χαλκογραφία, δωρεά της Αγγελικής Παπαδοπούλου και φιλοτεχνημένη από τον Κώστα Ανανίδα απεικονίζει τη προσπάθεια των ανθρώπων να ξεφύγουν από τον επερχόμενο πύρινο θάνατο.
Η στάση της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ
Η κυβέρνηση πιάστηκε κυριολεκτικά στον ύπνο. Ο Αλέξης Τσίπρας βρισκόταν στο εξωτερικό και συγκεκριμένα στην Βοσνία. Επέστρεψε εσπευσμένα μαθαίνοντας την ροή των γεγονότων. Στις 23:00 συγκαλεί σύσκεψη στο κέντρο επιχειρήσεων της πυροσβεστικής. Η φωτιά όμως είχε ήδη κάνει την ζημιά, είχε στερήσει την ζωή των ανθρώπων. Ο Τσίπρας όπως και όλη η Ελλάδα δεν έχει μάθει ακόμα ότι υπάρχουν νεκροί. Οι αρμόδιοι για το θέμα διαβεβαιώνουν τον πρωθυπουργό ότι έχουν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα, ενώ οι υπουργοί κάνουν λόγο και για διάσωση των ανθρώπων από τη θάλασσα. Κάτι που όντως είχε γίνει, αλλά όχι στο βαθμό που το παρουσιάζουν. Αργότερα προφανώς γίνεται γνωστό ότι υπάρχουν νεκροί. Η κυβέρνηση έριξε την ευθύνη στην άναρχη δόμηση της περιοχής, κάτι που όντως ισχύει. Τα αυθαίρετα κτίρια δυσκόλεψαν όντως τους κατοίκους της περιοχής, ενώ όπως αναφέρει το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος στην περιοχή Μάτι υπήρχαν 327 δηλωμένα αυθαίρετα με την πλειοψηφία τους χωρίς οικοδομική άδεια και εκτός σχεδίου πόλεως, με ποσοστά υπερδιπλάσια από τον μέσο όρο της επικράτειας. Στα στοιχεία του ΤΕΕ βέβαια δεν περιλαμβάνονται αυθαίρετα κτίσματα μη δηλωμένα ή που έχουν ανεγερθεί αυθαίρετα σε δάση, δασικές περιοχές, ρέματα, αιγιαλούς.
Η αντιπολίτευση αλλά και μεγάλο μέρος των ΜΜΕ επικεντρώθηκε στους ανεπαρκείς χειρισμούς των υπευθύνων και της κυβέρνησης και έκανε λόγο για απουσία μέτρων πρόληψης, αν και ήταν γνωστό ότι θα επικρατούσαν ακραίες καιρικές συνθήκες στην ανατολική Αττική. Μεταξύ άλλων ασκήθηκε κριτική για τη μη-χρήση συστημάτων όπως το “Disaster Management framework” που έχει τη δυνατότητα να στέλνει προειδοποιητικά μηνύματα στα κινητά των κατοίκων (το σημερινό 112), ή και του “Evita” που βάσει στοιχείων και επεξεργασίας δεδομένων υπολογίζει σχέδιο εκκένωσης των περιοχών που απειλούνται από τη πυρκαγιά. Κριτική βέβαια ασκήθηκε και για την έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με την εξέλιξη των συμβάντων από τους επίσημους φορείς.
Η δικαιοσύνη
Τον Μάρτιο του 2019 η Εισαγγελία Αθήνας άσκησε ποινική δίωξη για εμπρησμό από αμέλεια, ανθρωποκτονία από αμέλεια κατά συρροή και σωματική βλάβη κατά συρροή κατά του 60χρονου, που ξεκίνησε την πυρκαγιά με σκοπό τη καύση ξερών χόρτων, η οποία βέβαια στη συνέχεια ξέφυγε και επεκτάθηκε στον Νέο Βουτζά και στο Μάτι. Μέσα από εκατοντάδες σελίδες της εισαγγελικής πρότασης στις οποίες περιγράφεται αναλυτικά κάθε πτυχή και λεπτομέρεια που οδήγησαν στο φονικό αποτέλεσμα της πυρκαγιάς, ασκήθηκε συνολικά ποινική δίωξη για ανθρωποκτονία από αμέλεια κατά συρροή και σωματική βλάβη κατά συρροή σε 27 άτομα μεταξύ των οποίων ήταν ο αρχηγός του Πυροσβεστικού Σώματος Σωτήρης Τζερούδης, ο υπαρχηγός Βασίλης Ματθαιόπουλος, ο τότε γενικός γραμματέας Πολιτικής Προστασίας, Ιωάννης Καπάκης, η τότε Περιφερειάρχης Αττικής, Ρένα Δούρου, ο τότε δήμαρχος Μαραθώνα Ηλίας Ψινάκης και ο τότε δήμαρχος Ραφήνας Ευάγγελος Μπουρνούς.
Πρόσφατα στην δικαστικη απόφαση για το συμβάν, αθωώθηκαν 15 κατηγορούμενοι, ενώ 6 κρίθηκαν ένοχοι. Συγκεκριμένα η απόφαση που δεν είναι βέβαια τελεσίδικη κήρυξε ένοχους τους:
1.Σωτήρη Τερζούδη, τότε αρχηγό της Πυροσβεστικής (ανθρωποκτονία από αμέλεια για 102 θανάτους και σωματική βλάβη από αμέλεια 32 ανθρώπων. Η ενοχή αφορά την εκτροπή του ελικοπτέρου που πήγαινε στο Μάτι προς τα διυλιστήρια Κορίνθου).
2.Βασίλη Ματθαιόπουλο, τότε υπαρχηγό για ανθρωποκτονία από αμέλεια για τον πνιγμό 9 ανθρώπων στη θάλασσα, καθώς δεν κινητοποίησε τα πλοιάρια της πυροσβεστικής ούτε τις λέμβους της ΕΜΑΚ.
3.Ιωάννη Φωστιέρη, τότε επικεφαλής του ΕΣΚΕ για ανθρωποκτονία από αμέλεια 102 ανθρώπων και σωματικές βλάβες 32. Η ενοχή αφορά την εκτροπή του ελικοπτέρου και την μη ορθή επιχειρησιακή διαχείριση των δυνάμεων της πυροσβεστικής.
4.Νικόλαο Παναγιωτόπουλο, τότε διοικητή Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Αθηνών για ανθρωποκτονία από αμέλεια 102 ανθρώπων, σωματική βλάβη από αμέλεια 32 ανθρώπων και ομοίως τον
5.Χαράλαμπο Χιώνη τότε διοικητή Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Ανατολικής Αττικής για την παράλειψη να προχωρήσουν σε οργανωμένη απομάκρυνση κατοίκων, για την απουσία ενημέρωσης για την εξέλιξη της φωτιάς και την μη ορθή διαχείριση συντονισμού των δυνάμεων.
6. Τον κάτοικο Νταού Πεντέλης Κωνσταντίνο Αγγελόπουλο, από την αυλή του οποίου ξεκίνησε η φωτιά, για εμπρησμό από αμέλεια.
Αθώοι ομόφωνα κρίθηκαν τα στελέχη της Πυροσβεστικής Χρήστος Γκολφίνος, Φίλιππος Παντελεάκος, Δαμιανός Παπαδόπουλος, Χρήστος Λάμπρης, Χρήστος Δροσόπουλος, Γεώργιος Πορτοζούδης και Στέφανος Κολοκούρης, ο τότε αξιωματικός στα Εναέρια Μέσα της ΕΛΑΣ Χαράλαμπος Συρογιάννης, ο τότε γενικός γραμματέας Πολιτικής Προστασίας Ιωάννης Καπάκης, η τότε περιφερειάρχης Αττικής Ρένα Δούρου και οι τότε δήμαρχοι Μαραθώνα Ηλίας Ψινάκης και Πεντέλης Δημήτριος-Στέργιος Καψάλης. Αναμένουμε όμως την τελεσίδικη απόφαση.
