Γράφει ο Στέφανος Καραπέτης
Η έρευνα πάνω στο πρόβλημα της διαχείρισης των αποβλήτων στο νησί μας, στο πρώτο της μέρος έδειξε την βασική λογική όπου κινήθηκα και ελπίζω ότι τα στοιχεία που παρατέθηκαν να βοηθάνε και τον διάλογο πάνω στο θέμα. Καλό είναι όταν αναφερόμαστε σε προβλήματα του νησιού μας να έχουμε όσες περισσότερες δυνατόν πληροφορίες. Το ζήτημα αυτό έτσι και αλλιώς είναι διαχρονικό και θα παραμείνει στην επικαιρότητα ακόμα και αν θεωρήσουμε ότι το αποτέλεσμα των τεκταινόμενων θα φέρει κάποιες σημαντικές πολιτικές πρωτοβουλίες που θα κατευνάσουν τον θυμό τόσο των φορέων του νησιού όσο και των πολιτών.
Σε μια έρευνα που παρατίθεται στο ebrd.com αναφέρονται οι τρόποι που θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται για να διαχειριστούν οι φορείς το θέμα τόσο στο Βόρειο Αιγαίο όσο και στο Νότιο αλλά και στην Θράκη. Για το Βόρειο Αιγαίο αναφέρεται ότι:
Στην Λέσβο και στην Σάμο προτείνεται η λειτουργία Εγκαταστάσεων Ανάκτησης Υλικού (MRF) (Material Recovery Facilities) για την διαλογή των απορριμάτων, δηλαδή εξειδικευμένες εγκαταστάσεις όπου διαχωρίζονται τα απορρίματα και γίνεται επεξεργασία των ανακυκλώσιμων υλικών για να πουληθούν ως πρώτες ύλες. Τα νησιά αυτά θα μπορούσαν να συνεργαστούν με ειδικευμένες εταιρείες στον κλάδο όπως KRONOS ECO ή η MOTION Hellas, οι οποίες έχουν εμπειρία στη διαχείριση και ανακύκλωση αποβλήτων. Μια τέτοια εγκατάσταση θα μπορούσε να συμβάλλει στην ανάκτηση ανακυκλώσιμων υλικών, τη μείωση των αποβλήτων που καταλήγουν σε χωματερές και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.
Για την Ικαρία αναφέρεται ότι θα πρέπει να λειτουργήσει ένας Σταθμός Μεταφόρτωσης Αποβλήτων (WTS), όπου είναι μια εγκατάσταση που χρησιμοποιείται για τη συλλογή και την προσωρινή αποθήκευση αποβλήτων, προτού μεταφερθούν σε μια τελική εγκατάσταση διάθεσης, όπως μια χωματερή ή μια εγκατάσταση επεξεργασίας. Οι σταθμοί αυτοί θα βοηθήσουν στη μείωση του όγκου των αποβλήτων και στην ευκολότερη μεταφορά τους σε μεγαλύτερες αποστάσεις.
Η ύπαρξη όμως ενός τέτοιυ σταθμού μεταφόρτωσης αποβλήτων θα μπορούσε να συμβάλλει στην οργανωμένη διαχείριση των αποβλήτων του νησιού, μειώνοντας την ανάγκη για ανεξέλεγκτες χωματερές και βελτιώνοντας την περιβαλλοντική κατάσταση. Τα παραπάνω αναφέρονται ωε λύσεις, που ειδικά σε ότι αφορά την Ικαρία είναι και η λύση που προτείνεται από τον Δήμο Ικαρίας σε γενικές γραμμές.
Στην Σάμο υπάρχει η δράση Zerowaste, όπου περιγράφουν το εξής:
Η Zero Waste Samos αποσκοπεί στην μείωση και σταδιακά την κατάργηση των πλαστικών και όχι μόνο απορριμμάτων, με την έμπρακτη συμμετοχή των πολιτών της Σάμου. Η δράση της προς τον στόχο ξεκίνησε μέσω σύντομων εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τους μαθητές της Σάμου τον Σεπτέμβρη του 2018 και 2019. Από το 2020 έχει επεκτείνει το πεδίο δράσης της και παρουσιάζει τρόπους να μειωθεί το οικολογικό αποτύπωμα του νησιού σε συνεργασία με τους αντίστοιχους δήμους και τις τοπικές επιχειρήσεις. Είναι στο χέρι μας να γίνει η Σάμος παράδειγμά προς μίμηση στην Ελλάδα.
Και πάμε στον Δήμο Ικαρίας που μας δίνει το εγχειρίδιο του καλού ανακυκλωτή, όπου γράφτηκε το 2018, όπου στην ανακοίνωση αναφέρεται το εξής:
Συνδημότες – Συνδημότισσες,
Η συμβολή σας στην εφαρμογή του σχεδιασμού έχει καθοριστική σημασία, δεν είναι προαιρετική είναι και αναγκαία και απαραίτητη.
Τόσο για την αποτελεσματική εφαρμογή της ανακύκλωσης, όσο και για την προσπάθεια μείωσης του όγκου απορριμμάτων που φτάνουν στους ΧΑΔΑ .
Για μια ακόμα φορά σας θυμίζουμε ότι τα απορρίμματα δεν είναι του δήμου.
Ευθύνη του δήμου είναι η οργάνωση του τρόπου διαχείρισης, αυτό όμως χωρίς την συμβολή των δημοτών δεν μπορεί να είναι αποτελεσματικό.
Επιβάλλεται να αποδείξουμε όλοι στην πράξη το ενδιαφέρον μας για το περιβάλλον που θα παραδώσουμε αύριο στα παιδιά μας.
Μπορείτε να δείτε και τι συζητήθηκε στο Δημοτικό συμβούλιο στις 28-1-2025, το οποίο το αφήνω χωρίς σχόλια.
Ο Ανδρέας Μιχαηλίδης (τέως βουλευτής Χίου του ΣΥΡΙΖΑ) σε συνεργασία με άλλους 13 βουλευτές του κόμματος τον Νοέμβριο του 2023 είχε απευθυνθεί με ερώτηση του προς τον τότε Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας για το θέμα διαχείρισης των απορριμάτων στο νησί μας.
Η ερώτηση του Βουλευτή (παρατίθεται αυτούσια) είχε ως εξής:
ΕΡΩΤΗΣΗ
Προς τον κ. Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας
ΘΕΜΑ: Διαχείριση απορριμμάτων στην Ικαρία και υλοποίηση του έργου ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ
Το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων στην Ικαρία αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά και χρονίζοντα προβλήματα του νησιού. Οι μεγάλες καθυστερήσεις στην κατασκευή ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ και η συνεχιζόμενη παράνομη λειτουργία δύο ΧΑΔΑ στο νησί αποτελούν μια σημαντική όψη αυτού του προβλήματος.
Είναι γνωστό πως εδώ και περίπου 35 χρόνια λειτουργούν ΧΑΔΑ στις θέσεις «Αγκαθότοπος» της Δ.Ε. Ευδήλου και «Αργιουλάκη» της Δ.Ε. Ραχών, προκαλώντας σοβαρή ρύπανση στο ευρύτερο χώρο – τόσο στο έδαφος, τον αέρα, όσο και στα επιφανειακά και υπόγεια ύδατα – με προφανείς δυσμενείς συνέπειες για το περιβάλλον, την ποιότητα ζωής και την υγεία των κατοίκων, αλλά και την ίδια τη φυσιογνωμία του νησιού. Οι διαρκείς διαμαρτυρίες κατοίκων και φορέων των περιοχών εγγύς των δύο ΧΑΔΑ προς την τοπική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση, αλλά και προς την κεντρική κυβέρνηση δεν έχουν ως σήμερα πετύχει την πραγματικό τερματισμό της παράνομης λειτουργίας τους, κάτι για το οποίο η Ελλάδα έχει καταβάλει πρόστιμα στην ΕΕ. Εξάλλου, και στο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων 2020-2030 (Παράρτημα VIIΙ – Σχέδιο Δράσης για την Αποκατάσταση ΧΑΔΑ) αναφέρεται η συνεχιζόμενη καταβολή προστίμων για τρεις (3) ΧΑΔΑ στην Ικαρία, λόγω αδυναμίας απόδειξης νόμιμης διάθεσης αποβλήτων (και για τους τρεις) και μη αποκατάστασης για τους δύο εξ’ αυτών. Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι το Εθνικό Σχέδιο αναφέρει ότι για τις αποκαταστάσεις, οι οποίες στον Εθνικό Σχεδιασμό είχαν χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το β’ εξάμηνο του 2020, δεν υπήρχε σχετική μελέτη, αλλά ούτε και εξασφαλισμένη χρηματοδότηση.
Άμεσα συνδεδεμένη με την παράνομη συνέχιση λειτουργίας των δύο ΧΑΔΑ είναι και η κωλυσιεργία στην κατασκευή ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ με κύρια ευθύνη των κατά καιρούς τοπικών δημοτικών αρχών.
Σημειώνεται ότι το 2018 ξεκίνησε η διαδικασία επανέκδοσης των περιβαλλοντικών όρων και στις 15/11/2021 εκδόθηκε από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου η απόφαση έγκρισης των Περιβαλλοντικών Όρων για το έργο «Κεντρικός ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ Ικαρίας». Θα πρέπει, λοιπόν, να ξεκινήσουν άμεσα οι λοιπές ενέργειες, κύρια στο επίπεδο της ταχείας ένταξης σε χρηματοδοτικό πλαίσιο, για την υλοποίηση αυτού του μελετητικά ώριμου έργου, το οποίο προ πολλού θα έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί.
Η συνέχιση της λειτουργίας των δύο ΧΑΔΑ στην Ικαρία, συνδέεται, επιπλέον, με την υπολειτουργούσα, αν όχι προσχηματική, διαδικασία μεταφοράς των αστικών στέρεων αποβλήτων της Ικαρίας στη Χίο, κίνηση η οποία υποτίθεται θα αποτελούσε προσωρινά λύση στη διαχείριση των απορριμμάτων του νησιού ως την κατασκευή του ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ. Συγκεκριμένα, εντός του 2020 ο Δήμος Ικαρίας έγινε μέλος της ΔΙΑΝΟΧ (Διαχείριση Απορριμμάτων Νομού Χίου) ΑΕ (ΦΟΔΣΑ Χίου) με σκοπό τη μεταφορά των στερών αποβλήτων του νησιού στο χώρο υγειονομικής ταφής στη Χίο. Όμως, σύμφωνα με πλείστες ενδείξεις, οι μεταφορές αυτές είναι ελάχιστες, ως φαίνεται λόγω και της έλλειψης κατάλληλου εξοπλισμού (containers)· σύμφωνα με έγγραφο της ίδιας της ΔΙΑΝΟΧ ΑΕ (αρ. πρωτ. 378, 26/11/2021) προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας τον Νοέμβριο του 2021 έγινε διάθεση 8,8 τόνων αποβλήτων, ποσότητα μηδαμινή σε σχέση με τους περίπου 3.100 τόνους που υπολογίζεται πως παράγονται ετησίως στην Ικαρία.
Το έγγραφο αυτό συνδυάζεται με βεβαίωση του Δημάρχου Ικαρίας, με ημερομηνία 23/11/2021 ότι οι δύο προαναφερόμενοι ΧΑΔΑ έχουν πάψει να λειτουργούν. Πλην, όμως, το γεγονός αυτό διαψεύδεται όχι μόνο από την αυτοψία που πραγματοποίησε ομάδα κατοίκων στους δύο ΧΑΔΑ τον Ιούλιο του 2022, όπως αναφέρει σε επιστολή του ο Εξωραϊστικός Εκπολιτιστικός Σύλλογος Προεσπέρας Ικαρίας «ΚΑΣΤΕΛΙ», αλλά και από τον ίδιο τον Γενικό Γραμματέα Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων στις 25 Ιουνίου 2022 κατά την παρουσία του σε διημερίδα που πραγματοποιήθηκε στην Ικαρία, όπως προκύπτει σαφώς από το βίντεο της τοποθέτησής του που είναι διαθέσιμο σε άρθρο τοπικής ενημερωτικής ιστοσελίδας (Ικαριακή Ραδιοφωνία, https://www.ikariaki.gr/diacheirisi-aporrimmaton-stin-ikaria-allagi-selidas-i-adieksodo/). Προκαλούν, επίσης, ερωτήματα οι αναφορές του Γενικού Γραμματέα στην τοποθέτηση αυτή με τις οποίες σαφώς επερωτά την αναγκαιότητα ή/και χρησιμότητα κατασκευής του ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ στην Ικαρία, υποδεικνύοντας παράλληλα ως προτιμότερη λύση τη μεταφορά των στέρεων αποβλήτων σε άλλο νησί (Σάμος).
Επειδή τα παραπάνω συνδυαστικά υποδεικνύουν όχι μόνο τη συνέχιση της προβληματικής διαχείρισης των στέρεων αποβλήτων στην Ικαρία, αλλά και την απουσία στιβαρού σχεδιασμού για το άμεσο και απώτερο μέλλον, με ευθύνη και της κυβέρνησης.
Ερωτάται ο κ. Υπουργός:
– Παραμένουν εν λειτουργία οι παράνομοι ΧΑΔΑ στις θέσεις «Αγκαθότοπος» και «Αργιουλάκη» της Ικαρίας; Ποιο το σχέδιο αποκατάστασης όλων των ΧΑΔΑ στο νησί και ποιο το επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα σε σχέση με τον Εθνικό Σχεδιασμό του 2020 που προέβλεπε ότι θα έχουν αποκατασταθεί όλοι οι ΧΑΔΑ στο νησί έως το β’ εξάμηνο του 2020 και θα γίνεται νόμιμη διάθεση των απορριμμάτων έως το β’ εξάμηνο του 2022;
– Πραγματοποιούνται μεταφορές στέρεων αποβλήτων από την Ικαρία στη Χίο και απόρριψή τους στο ΧΥΤΑ που λειτουργεί από την ΔΙΑΝΟΧ ΑΕ; Αν ναι, τι ποσοστό του συνόλου των στερεών αποβλήτων μεταφέρονται εκεί και με τι κόστος; Εάν οι μεταφορές αυτές είναι περιορισμένες, για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό και ποιες ενέργειες προτίθεται να αναλάβει προκειμένου να αντιμετωπιστεί άμεσα αυτό;
– Σε ποιο στάδιο βρίσκεται σήμερα η εξέλιξη της χρηματοδότησης των αναγκαίων έργων διάθεσης απορριμμάτων στο νησί;
– Παραμένει δεσμευμένο το Υπουργείο στην υλοποίηση του ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ Ικαρίας, σε συνδυασμό με την εντατικοποίηση της ανακύκλωσης και την χωριστή συλλογή και επεξεργασία των βιοαποβλήτων, στο οξύ πρόβλημα διαχείρισης των αποβλήτων που αντιμετωπίζει η Ικαρία; Αν όχι, ποια εναλλακτική λύση προκρίνει και μέσω ποιων διαδικασιών διαβούλευσης σκοπεύει να την υλοποιήσει; Αν ναι, σε ποιες ενέργειες προβαίνει προκειμένου να εξασφαλιστεί το συντομότερο δυνατόν η χρηματοδότηση του έργου και ποιος είναι ο χρονικός ορίζοντας αποπεράτωσης του;
Το θέμα της μεταφοράς είχε γίνει και θέμα στο δημοτικό συμβούλιο του Δήμου Χίου όπου ο επικεφαλής της Λαϊκής συσπείρωσης του νησιού (δημοσιευμένο στις 16-9-2020) έκανε το ερώτημα: Θα εισάγουμε απορρίμματα από την Ικαρία και στη Χίο δεν ξέρουμε τίποτα.
Σε δηλώσεις του ο κ. Σκούφαλος, ξεκαθάρισε τότε ότι η πρόταση της Λαϊκής Συσπείρωσης είναι συνάρτηση, αφενός της κατάστασης που επικρατεί στον ΧΥΤΑ της νότιας Χίου, αφετέρου του κόστους ενός τέτοιου εγχειρήματος, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι δεν θα επιτρέψουν ο λαός της Χίου και της Ικαρίας να πληρώσουν το «μάρμαρο» μίας τέτοιας κίνησης. Υπάρχει και δημοσιευμένο στο περιοδικό μας.
Στις 12 Νοεμβρίου του 2021 ο Astraparis είχε δημοσιεύσει το άρθρο με τίτλο Και τα σκουπίδια της Σάμου, μετά των Φούρνων και της Ικαρίας, θα φέρει στη Χίο η ΔΙΑΝΟΧ (βίντεο). Η πρόταση λοιπόν που υπάρχει από την ΔΙΑΝΟΧ είναι τα σκουπίδια όλου του νομού Σάμου να μεταφέρονται στην Χίο, δηλαδή η Χίος να γίνει ο σκουπιδότοπος των νησιών μας, άρα θεωρητικά για να επανέλθω στις προτάσεις θα πρέπει να λειτουργήσουν Σταθμοί Μεταφόρτωσης Αποβλήτων (WTS) στα τρία νησιά προκειμένου να γίνεται πιο εύκολα η μεταφορά. Το ερώτημα όμως που τίθεται είναι εαν μπορεί η Χίος να φέρει τέτοιο βάρος; Ανήκουν τα νησιά μας στην ΔΙΑΝΟΧ, αλλά αυτό δε σημαίνει πως ότι ανήκει στην συγκεκριμένη εταιρεία διαχείρισης πρέπει να μεταφερθεί σε ένα μόνο νησί. Θεωρούμε όπως είπαμε και στο πρώτο μέρος της έρευνάς μας ότι θα πρέπει οι λύσεις να βρεθούν πάνω στα νησιά το οποίο αυτό και από πλευράς κόστους είναι καλύτερο, αφού άλλο είναι να έχεις κάποιες εγκαταστάσεις πάνω στο νησί σου και άλλο να ναυλώνεις καράβια για να τα μεταφέρουν στους δίπλα.
Για να φτάσω τώρα στην διαμαρτυρία, οι βάσεις που τίθενται είναι σωστές, και όντως το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι ο τρόπος που θα το χειριστεί ο Δήμος, αφού ο ρόλος του είναι η συλλογή και η μεταφόρτωση και διαχειρίζεται ο Δήμος τις τοπικές εγκαταστάσεις, δηλαδή τις χωματερές, ενώ η περιφέρεια πρέπει να αναλάβει την ανάπτυξη και την υλοποίηση περιφερειακών σχεδίων για τη διαχείριση αποβλήτων, τα οποία περιλαμβάνουν την εγκατάσταση εγκαταστάσεων όπως σταθμοί μεταφόρτωσης αποβλήτων (WTS) και εγκαταστάσεις επεξεργασίας βιοαποβλήτων. Η περιφέρεια λοιπόν πρέπει να διαχειριστεί το που θα πάνε τα σκουπίδια, τα υπόλοιπα τα διαχειρίζεται ο Δήμος.
Οι δυο φορείς τη τοπικής αυτοδιοίκησης πρέπει να συνεργαστούν προκειμένου να γίνει αποτελεσματική διαχείριση των αποβλήτων, καθώς και για την επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζονται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Ας πάμε λοιπόν τώρα στα τεκταινόμενα στην περιφέρεια, και εδώ κάπου θα κλείσουμε εν συνόλω την έρευνα μας.
Πέρα από τα όσα έγιναν πρόσφατα στο περιφερειακό συμβούλιο, o ίδιος ο περιφερειάρχης έχει πραγματοποιήσει συνάντηση με κλιμάκιο του δήμου Ικαρίας, όπου συζητήθηκαν τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ικαρία με τους υπερκορεσμένους ΧΑΔΑ. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, παρουσιάστηκαν τα δεδομένα σχετικά με την ανάγκη μεταφοράς των απορριμμάτων εκτός νησιού, καθώς και η έλλειψη αναθεώρησης του Περιφερειακού Σχεδιασμού για τα απορρίμματα, που είναι ευθύνη της Περιφέρειας. Πέρα από αυτές τις συναντήσεις δεν υπάρχει κανένα άλλο δεδομένο δημόσια, ούτε κάποια δήλωση του περιφερειάρχη.
Έχουμε όμως τις αντιδράσεις του Δήμου Χίου, όπου πέρα από την παρέμβαση Σκούφαλου, που αναφέρθηκα προηγουμένως, υπάρχουν και παρεμβάσεις άλλων αυτοδιοικητικών του συγκεκριμένου Δήμου, που μπορείτε να τις δείτε εδώ (1-11-2021), όπου ο Γιάννης Καραβασίλης δήλωνε ότι «Η Χίος θα γίνει σκουπιδότοπος του Βορείου Αιγαίου» με τον εκπρόσωπο του τότε δημάρχου να απαντά ότι η ΔΙΑΝΟΧ θα γίνει το επίκεντρο εξελίξεων, ενώ σε άρθρο του astraparis αναφερόταν ότι ο τότε δήμαρχος έκανε τον ανήξερο για το θέμα των σκουπιδιων του νησιού μας. Να πούμε βέβαια ότι όντως επί δημαρχίας Καλαμπόγια είχαν πάει Σκουπίδια στη Χίο αλλά για ένα μικρό διάστημα και είχε βγει και σχετική ανακοίνωση που αναφέρεται στο εν λόγω άρθρο.
Τα στοιχεία συλλέχθηκαν με μεγάλη προσοχή και σίγουρα υπάρχουν και άλλα τα οποία θα θέλαμε να μας προσκομιστούν για να τα δημοσιεύσουμε σε επόμενα ξεχωριστά άρθρα. Για το θέμα θα πρέπει να γίνει σοβαρός διάλογος για να μπορέσουμε να έχουμε και την λύση. Σκοπός μας δεν είναι η κριτική στην παρούσα φάση, αλλά η εξεύρεση λύσης βιώσιμης για το νησί μας και για αυτό τον λόγο τονίζουμε ότι στηρίζουμε τις κινητοποιήσεις και αναμένουμε τις πολιτικές πρωτοβουλίες για το μέλλον, όπου θα τις κρίνουμε αναλόγως.
