Στις 15 Ιουλίου του 1974 γίνεται το πραξικόπημα στην Κύπρο.Στις 20 Ιουλίου γίνεται η εισβολή των Τούρκων στο νησί. Υπό το βάρος των εξελίξεων στις 23 Ιουλίου ο διορισμένος από τη χούντα στη θέση του προέδρου Φ. Γκιζίκης συγκάλεσε έκτακτη σύσκεψη πολιτικών προσώπων, όπου αποφασίστηκε η παράδοση της διακυβέρνησης της χώρας στους πολιτικούς.
Έτσι συγκαλείται ο Καραμανλής από το Παρίσι για να σχηματίσει κυβέρνηση και να ξεκινήσει η μεταπολίτευση. Τα χαράματα της 24ης Ιουλίου φτάνει στην Ελλάδα ο Κωνσταντίνος Καραμανλής μαζί με το πρώτο κλιμάκιο των υπουργών που θα στελεχώσει στη συνέχεια βασικά υπουργεία. Ο Καραμανλής αφού γίνεται δεκτός από πλήθος κόσμου κατευθύνεται στο προεδρικό μέγαρο και ορκίζεται ενώπιον του Φαίδων Γκιζίκη. Στη συνέχεια φτιάχνει την κυβέρνηση Εθνικής ενότητας όπου περιλαμβάνει μέλη από όλα τα προδικτατορικά κόμματα, δηλαδή την ΕΡΕ, την ένωση Κέντρου και κάποια στελέχη γνωστά για τον αντιδικτατορικό τους αγώνα, όπως οι Γεώργιος – Αλέξανδρος Μαγκάκης, Γεώργιος Μυλωνάς, Κωνσταντίνος Λάσκαρης και Γεώργιος Παπαγιαβής.
Τα πρώτα μέτρα που πήρε η κυβέρνηση αυτή ήταν η αμνήστευση και η απόλυση όλων των πολιτικών κρατουμένων, η κατάργηση του στρατόπεδου της Γυάρου και η απόδοση της Ελληνικής ιθαγένειας και των διαβατηρίων σε όλους όσους είχε αφαιρεθεί. Το έργο της κυβέρνησης στη συνέχεια ήταν ο μετασχηματισμός του Ελληνικού κράτους από τις δικτατορικές δομές στις δημοκρατικές.
Σε αυτό το πλαίσιο, την 1η Αυγούστου του 1974 δημοσιεύτηκε η Συντακτική Πράξη «περί αποκαταστάσεως της δημοκρατικής νομιμότητος και ρυθμίσεως θεμάτων του δημοσίου βίου μέχρι του οριστικού καθορισμού του πολιτεύματος και της καταρτίσεως νέου Συντάγματος της Χώρας», με την επαναφορά σε ισχύ του προ-δικτατορικού Συντάγματος του 1952, με μόνη εξαίρεση τις διατάξεις του που καθόριζαν τη μορφή του πολιτεύματος, το οποίο θα κρινόταν από το ανάλογο δημοψήφισμα που θα γινόταν στις 8 Δεκεμβρίου του 1974.
Επίσης, βαθμιαία αντικαταστάθηκαν τα στελέχη της δημόσιας διοίκησης, με πρώτους τους νομάρχες και τους διορισμένους από τη Χούντα δημάρχους και κοινοτάρχες. Αντικαταστάθηκαν τα πρόσωπα που στελέχωναν τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, των δημοσίων επιχειρήσεων, οργανισμών και τραπεζών, ενώ έγιναν καθοριστικές αλλαγές και στο πεδίο του στρατού. Η πρώτη ήταν η πλήρης επαναφορά του ελέγχου του Στρατού και των Σωμάτων Ασφαλείας από τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας και η δεύτερη ήταν η αποστράτευση του «Αρχηγού του Ενόπλων Δυνάμεων» Γρηγόριου Μπονάνου και του αρχηγού του ΓΕΣ, Ανδρέα Γαλατσάνου, που ήταν διορισμένοι από την δικτατορία.
Τον Σεπτέμβριο του 1974 νομιμοποιήθηκε και πάλι η σύσταση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων, συμπεριλαμβανομένου του, από το 1947 παράνομου, ΚΚΕ. Εντωμεταξύ τον Αύγουστο του 1974 έρχεται στην Ελλάδα ο Ανδρέας Παπανδρέου και στις 3 Σεπτεμβρίου ιδρύει το ΠΑΣΟΚ. Στις 4 Οκτωβρίου ιδρύεται η ΝΔ με αρχηγό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και στις 17 Νοεμβρίου διεξάγονται οι πρώτες εκλογές με νικητή την ΝΔ, όπου πήρε ποσοστό 54,37%. Η ένωση κέντρου πήρε το 20,42% και ακολούθησε το ΠΑΣΟΚ με 13,58%. Το ΚΚΕ, το ΚΚΕ Εσωτερικού και η ΕΔΑ φτιάχνουν τον βραχύβιο σχηματισμό της ενωμένης αριστεράς όπου αποσπά το 9,47%. Στις εκλογές συμμετείχαν και η Εθνική δημοκρατική ένωσις με επικεφαλή τον Πέτρο Γαρουφαλιά, ένα ακροδεξιό κόμμα όπου δεν κατάφερε να μπει στην βουλή και η δημοκρατική ένωση κέντρου του Ιωάννη Ζίγδη, που επίσης δεν μπήκε στην βουλή. Επίσης συμμετείχε το ακροαριστερό κόμμα ΕΚΚΕ και η φιλελεύθερη Δημοκρατική ένωση σε κοινό σχηματισμό με το Σοσιαλιστικό κόμμα Ελλάδος, που επίσης δεν μπήκαν στην βουλή.
Το πρώτο κοινοβούλιο της μεταπολίτευσης, που στήθηκε μέσα από αυτή την εκλογική διαδικασία, υπήρχαν 220 βουλευτές της ΝΔ, 60 βουλευτές της Ένωσης κέντρου με επικεφαλή τον Γεώργιο Μαύρο και 12 βουλευτές του ΠΑΣΟΚ με επικεφαλή τον Ανδρέα Παπανδρέου. Επίσης υπήρχαν 8 βουλευτές της ενωμένης αριστεράς, που 5 προέρχονταν απο το ΚΚΕ, 2 από το ΚΚΕ Εσωτερικού και 1 από την ΕΔΑ, όπου ήταν και ο επικεφαλής του σχηματισμού, δηλαδή ο Ηλίας Ηλιού.
Λίγες ημέρες μετά την εκλογή της νέας κυβέρνησης προκηρύχθηκε το δημοψήφισμα για την μορφή του πολιτεύματος. Ήταν 22 Νοεμβρίου του 1974. Στις 8 Δεκεμβρίου του 1974 με ποσοστό 69,18% αποφασίζεται η μορφή της αβασίλευτης δημοκρατίας. Αργότερα έγινε η μετατροπή του πολιτεύματος σε προεδρευομένη δημοκρατία, που έχουμε ακόμη.
Την επομένη πάντως του δημοψηφίσματος ο Καραμανλής δηλώνει ότι ένα καρκίνωμα αποκόπηκε σήμερα από το σώμα του έθνους», ενώ ο τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος δηλώνει τα εξής:
« Έλληνες και Ελληνίδες. Πιστός στη διακήρυξή μου, επαναλαμβάνω ότι προέχει η εθνική ενότητα χάριν της ομαλότητας, της προόδου και της ευημερίας της Χώρας και εύχομαι ολόψυχα οι εξελίξεις να δικαιώσουν το αποτέλεσμα που προέκυψε από τη χθεσινή ψηφοφορία »
Στις 15 Δεκεμβρίου, λίγες μέρες μετά το δημοψήφισμα, παραιτείται ο Φαίδων Γκιζίκης και προσωρινός πρόεδρος ορίζεται ο Μιχαήλ Στασινόπουλος, βουλευτής επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας. Η βουλή μπαίνει στην συνέχεια στην διαδικασία να εκλέξει τον νέο πρόεδρο της δημοκρατίας. Το κυβερνών κόμμα προτείνει για την θέση αυτή τον Κωνσταντίνο Τσάτσο, ενώ η αξιωματική αντιπολίτευση της ένωσης κέντρου προτείνει τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο. Το ΠΑΣΟΚ και η ενωμένη αριστερά ψηφίζουν λευκό. Στην ψηφοφορία συμμετείχαν 295 βουλευτές όπου ο Κωνσταντίνος Τσάτσος λαμβάνει 210 ψήφους και γίνεται πρόεδρος της δημοκρατίας, όπου ορκίζεται στις 19 Ιουλίου του 1975. Έτσι λύνεται το πολιτειακό.
Η 24η Ιουλίου καθιερώθηκε από τότε ως η ημέρα εορτασμού της αποκατάστασης της δημοκρατίας, συμβολίζοντας την επιστροφή στη νομιμότητα και τον σεβασμό των πολιτικών ελευθεριών. Αυτή την μέρα ο εκάστοτε πρόεδρος της δημοκρατίας κάθε χρόνο παραθέτει γεύμα προς όλους τους πολιτικούς αρχηγούς που βρίσκονται στην βουλή.
Σε ότι αφορά πάντως την κύπρο στις 22 Ιουλίου του 1974 υπογράφτηκε η εκεχειρία. Η κυβέρνηση της εθνικής ενότητας του Καραμανλή στις 25 Ιουλίου μία μέρα μετά την ορκωμοσία αρχίζει τις ειρηνευτικές συνομιλίες στην Γενεύη. Στην Κύπρο παραιτείται ο Σαμψών και την προεδρία την αναλαμβάνει ο Γλαύκος Κληρίδης. Στις διαπραγματεύσεις συμμετείχαν οι υπουργοί εξωτερικών των εγγυήτριων δυνάμεων δηλαδή ο Γεώργιος Μαύρος από την Ελλάδα, ο Γκιουνές από την Τουρκία και ο Κάλαχαν από την μεγάλη βρετανία. Στις 30 Ιουλίου υπογράφηκε διακήρυξη με την οποία καλούνταν «οι αντίπαλες δυνάμεις στην Κύπρο να σταματήσουν κάθε επιθετική ή εχθρική δραστηριότητα».
Στις 8 Αυγούστου επαναλαμβάνονται οι συνομιλίες αυτή τη φορά και με την συμμετοχή των εκπροσώπων των ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων, δηλαδή του Γλαύκου Κληρίδη και του Ραούφ Ντενκτάς. Οι συνομιλίες καταρρέουν το βράδυ της 13ης Αυγούστου και την αυγή της 14ης Αυγούστου η Τουρκία εξαπολύει νέα στρατιωτική επιχείρηση με την ονομασία Αττίλας 2. Η Τουρκία κατακτάει το 41% του εδάφους της Κύπρου, όπου ήταν και περισσότερο από αυτό που ζητούσε στις διαπραγματεύσεις που είχαν προηγηθεί. Η εισβολή αυτή κράτησε 3 ημέρες, ουσιαστικά ολοκληρώθηκε στις 17 Αυγούστου. Στις 19 Αυγούστου δολοφονείται ο Αμερικανός πρέσβης της Κύπρου με σφαίρες που προήλθαν από οργισμένους διαδηλωτές που ήταν έξω από την Αμερικάνικη πρεσβεία στην Λευκωσία.
Στις 25 Αυγούστου, με πρωτοβουλία του τότε Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Κουρτ Βαλντχάιμ, ξανάρχισαν οι συνομιλίες για λύση του Κυπριακού. Η τουρκοκυπριακή πλευρά ήθελε ομοσπονδιοποίηση με ανταλλαγή πληθυσμών, ενώ ο Γλαύκος Κληρίδης ήταν έτοιμος να αποδεχτεί την ομοσπονδία αλλά χωρίς ανταλλαγή πληθυσμών. Τελικά τον Αύγουστο του 1975, επήλθε συμφωνία η οποία είναι γνωστή με το όνομα Συμφωνία της Γ΄ Βιέννης. Η τουρκοκυπριακή ερμηνεία διατηρεί την άποψη ότι πρόκειται για συμφωνία ανταλλαγής πληθυσμών ενώ η ελληνοκυπριακή ότι επρόκειτο για προσωρινό ανθρωπιστικό μέτρο. Οι συνομιλίες για την λύση του Κυπριακού συνεχίζονται μέχρι σήμερα.
Εκείνες τις ημέρες όταν ζητήθηκε από τον Καραμανλή να παρέμβει στρατιωτικά στο νησί φαίνεται πως είπε την φράση «η Κύπρος κείται μακράν» και ουσιαστικά έδωσε ασυλία στην Τουρκία και επέτρεψε στους Αμερικανούς τη στήριξη του δεύτερου Αττίλα, όπου έφερε και την κατοχή που κρατεί μέχρι σήμερα.
